Nattum xalaat ci wërale mbir yi

Ci 1971, Roger Shepard ak Jacqueline Metzler won nañu nit ñaari nataal yu jëmm yu niro ak xere, te laaj leen ndax benn mbir lañu walla nataal yu dëppoo ni seetukaay. Gannaaw bu ñu wërale woon benn jëmm, nit ñi laata tontu, te waxtu bi yokkoon na niro ak rëdd bu jub ci tolluwaayu wërale bi 1. Mel na ni nit ñi dañuy wërale jëmm bi ci seen xel ak benn gaawaay bu sax. Li ñu gis bokk na ci li gën a màgg ci xam-xamu xel.

Moo natt xalaat ci barab: ni nga man a xalaat mbir buy wërale, ak ni nga ko man a def dëgg-dëgg te gaaw. Sàkk nañu ay jëmm yu yaatu ci wërngal yi ci nattum bii, te ñuy sosaat ngir benn jéemtu bu bees; ñu jëfandikoo leen, waaye du nataal yu 3D yu njëkk ya. Kon, lim yi ci nattum bii mënuñoo méngale ak lim yi ñu siiwal ci gëstu yi.

• Jëmm bi ci càmmooñ taxaw na jub. Jëmm bi ci ndeyjoor ñu wërale ko ba 180°, ci benn walla beneen wet, te ci lu tollu ci genn-wàllu coppite jëmm yi, ñu dolli ko coppite ni nataal bu dëppoo ni seetukaay. Wërale du man a soppi nataal bu dëppoo ni seetukaay ngir mu méngoo ak jëmm bi njëkk.
• 4 coppite ngir tàggatu, te tontu yi di la jàppale, ñoo njëkk (man nga leen jaar), topp ci 24 coppite yu ñuy natt. Tàppal “Moo ngi benn” walla “Nataal bu dëppoo ni seetukaay”, walla bës S walla M.
• Coppite boo tontuwul ci 8 sekon, dinañu ko jàppe ni nga ko lajj. Boo génnee ci xët wi, jéemtu bi jeex, ndax waxtu lañuy natt.

• Tontu yu jub: tolluwaayu coppite yi ñu natt te nga tontu jub.
• Waxtu ci tontu bu jub: sa waxtu bu njëkk ci coppite yi nga tontu jub. Dañuy wone ko itam ci bépp tolluwaay bu wërale, ngir nga gis ndax wërale yu gën a yaatu jël nañu la waxtu wu ëpp, ni ci gëstu bi njëkk.

Nattum bii dafay gaawaat bu ñu ko tàggatoo, te sa aparey ak yaatuwaayu ekraŋ bi itam am nañu solo. Kon méngale ko ak sa jéemtu yu njëkk. Ngir natt beneen xalaat ci barab, jéemal nattum fàttaliku li nga gis.