Vumbhoni ni tinomboro-nkulu
| Mhaka ya nkarhi | Nhlamuselo | Mpimo |
|---|---|---|
| Xikongomiso xo sungula | Nchumu lowu faneleke ku hlawuriwa kumbe ku vikiwa | Swileriso swa ntirho swi boxa xiave xa xona |
| Xikongomiso xa vumbirhi kwalomu ka 200–500 ms endzhaku | Hakanyingi swa tika ku xi vika | Xivandla xa nkarhi xa ndzavisiso lexi nga pakanisiwi hi ku helela |
| Xikongomiso lexi landzelaka hi ku hatlisa | Eka maendlelo man'wana, xi nga ka xi nga khumbeki ngopfu | Nkarhi wa vuyelo a wu fani ni ku pfaleka loku nga cinciki |
Ndzavisiso wo sungula wa Raymond ni vatirhi-kulobye, swin'we ni tinhlamuselo ta ndzavisiso leti landzeleke, swi kambisisa ku kombisiwa ka swifaniso hi ku hatlisa hi ntlhandlamano: swilo swi humelela hi ku hatlisa, naswona swikongomiso swi hlanganisiwa ni swiphazamiso. Xivandla xa nkarhi lexi ringanyetiweke xi ya hi ntlhandlamano ni leswi vanhu lava katsekaka va faneleke ku swi endla. A hi nkarhi lowu tolovelekeke lowu pimiwaka hi ntlangu wun'wana ni wun'wana wa nyingiso. Raymond et al., 1992 Dux et al., 2009
Xana xilo xa vumbirhi a xi voniwi nikatsongo?
Vuyelo bya mahanyelo i ku hunguteka ka ku vika xikongomiso xa vumbirhi ehansi ka swiyimo swo karhi. Tidyondzo ti hambana hi ku hlawula, ku lemuka hi ku twisisa, ku nghenisa eka memori leyi tirhaka ni swihinga leswi fambelanaka na swona. Tinhlamuselo ta ndzavisiso ti kambisisa vumbhoni bya kona; a ti teki ku tsandzeka kun'wana ni kun'wana ku vika onge i ku tsandzeka ko sungula ka ku vona hi switwi. Dux et al., 2009 Martens et al., 2009
Hi yona mhaka leyi ku pakanisa ka swiviko, nkarhi wa swikongomiso ni xilaveko xa ku kuma xikongomiso xo sungula swi nga swa nkoka. Xileriso kumbe ku cinca ka xihlohloteri swi nga cinca vuyelo byo voniwa. Ku laveka nhlamuselo ya ntirho leswaku nkarhi lowu pimanyetiweke hi ti-millisecond wu ta twisiseka. Raymond et al., 1992 Martens et al., 2009
Memori leyi tirhaka yi katseka hi ndlela yihi eka nhlamuselo?
Ku hlawula ni ku hlayisa xikongomiso xo sungula swi nga lwisana ni ku tirha ka xilo lexi landzelaka. Tidyondzo ta memori leyi tirhaka ti hambanisa maendlelo ya ku hlayisa ni ku lawula, kasi nkambisiso wa Cowan wu hlamusela vuswikoti ehansi ka swipimelo swo karhi. Maendlelo lawa ma pfuna ku aka tinhlamuselo; a ma endli ku pfaleka ka nyingiso ku va mpimo lowu kongomeke wa vuswikoti hinkwabyo bya munhu byo tsundzuka. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
I yini lexi xi khumbaka?
Xana swa fana ni ku va ni nyingiso wo koma?
E-e. Ku tika ku vika swikongomiso leswi tshinelelaneke hi nkarhi lowu nga ehansi ka sekondi swi hambanile ni ku hlayisa matirhelo ku ringana timinete. Ndzavisiso wa nyingiso lowu yaka ematshan'weni wu kambisisa ku cinca-cinca ni swihoxo hi ku famba ka nkarhi, kasi mindzavisiso ya ku pfaleka ka nyingiso yi cinca nkarhi lowu nga kona eka swiendlakalo. Ku vitana haswimbirhi nyingiso a swi endli leswaku mipimo ya swona yi fana. Esterman et al., 2013 Dux et al., 2009
Nkambisiso wa ndzavisiso wa ku pfumala vurhongo hi wona wu hambanisaka tindhawu ni mivuyelo yo hlayanyana ya ku tiva. Ku tsandzeka ka ntirho wa nyingiso lowu yaka ematshan'weni a ku nge hlamuseriwi hi ku tisungulela hi xivangelo xa 200–500 ms, naswona ku tsandzeka ku vona xikongomiso xin'we lexi hatlisaka a ku tiyisisi ku pfumala vurhongo kumbe xiyimo xo karhi. Lim et al., 2010
Xana vukhale ni rimbewu swi nyika mimpimo leyi tolovelekeke ya munhu?
Tinhlamuselo ta ndzavisiso leti tshahiweke ti hlamusela vuyelo bya ndzavisiso ni ku hambana ka maendlelo, ku nga ri chati ya tiphesentili ta vukhale ni rimbewu leyi tirhaka eka un'wana ni un'wana eka xikambelo xa le ka inthanete. Ku nyika munhu vukhale bya nyingiso hi ku ya hi swikongomiso swi nga ri swingani leswi nga voniwangiki swi lava vumbhoni bya leswaku xikambelo xa kona xi pimeka kahle, leswi swihlovo leswi swi nga swi nyikiki. Martens et al., 2009 Dux et al., 2009
Ku pimeka loku phindhekaka i xivutiso xin'wana. Vuyelo bya ndzavisiso wa ku kanetana ka ku pimeka byi komba leswaku vuyelo bya ntolovelo bya vutivi byi nga tiya kambe swi nga ha endleka byi nga koti ku pima ku hambana ka vanhu hi ndlela leyi tshamaka yi ri karhi yi fana. Nkombiso wo koma a wu hundzuki xikambelo xa vuvabyi kumbe xa mikhuva ya munhu hi ku tisungulela. Hedge et al., 2017
U nga endla yini hi ndlela leyi twalaka hi leswi u swi kumeke?
Yi tirhisele ku twisisa leswaku ha yini rungula leri tshinelelaneke hi nkarhi ri nga ha pasaka ri nga xiyiwanga hambiloko munhu a ringeta ku nyikela nyingiso. Vumbhoni a byi tiyisisi nawu wa ku hambanisa swilo hi nkarhi lowu tirhaka eka siku ni siku eka un'wana ni un'wana, xiyimiso lexi tiyisiweke xa ku letela, kumbe mhaka ya leswaku ku titoloveta ntlangu wa nyingiso swi endla vanhu va tlhariha swinene hi ku angarhela. Sweswo swi lava vumbhoni byo karhi bya leswaku vuswikoti byi hundziseriwa eka mintirho yin'wana. Dux et al., 2009 Martens et al., 2009
Loko u ringanisa mintirho hi ndlela leyi nga riki ya ximfumo, hlayisa rivilo ra ntlhandlamano, swikongomiso ni leswi lavekaka leswaku ku vikiwa swi nga cinci; kambisisa ku pakanisa ematshan'weni yo tumbuluxa mfungho wun'we wa ku tlhelela endzhaku. Ntlangu wa muxaka wun'wana wa nyingiso wu fanele ku hlamuseriwa wu ri ntirho wun'wana. Raymond et al., 1992 Hedge et al., 2017
Ringeta xikambelo xa mahala lexi fambisanaka na swona
Xikambelo xa nkarhi wo kongomisa nyingiso
Ringeta xikambelo xa nkarhi wo kongomisa nyingiso leswaku u kambisisa ku hlamula loku yaka ematshan'weni ni swihoxo. A hi ndzavisiso wa ku pfaleka ka nyingiso lowu tirhisaka swikongomiso leswi humelelaka hi ku hatlisa, kutani mfungho wa xona a wu nge pimeli nkarhi wa wena wa 200–500 ms. Ndzavisiso wu hlamusela tlhelo rin'wana ra nyingiso, hi mpimo lowu hambaneke.
Swivutiso leswi tolovelekeke
Xana leswi swi vangiwa hi ku pfa ndzi pfala mahlo?
Vito leri ri vula vuyelo bya matirhelo loko ku vikiwa swikongomiso swa swifaniso hi ku hatlisa, a ri vuli ku pfa u pfala tihlo hi xiviri. Dux et al., 2009
Xana swi vula leswaku un'wana ni un'wana u na nyingiso wa 500 ms ntsena?
E-e. Nkarhi lowu ringanyetiweke wu khumba nkarhi wa swikongomiso swimbirhi eka ndzavisiso wo karhi, ku nga ri nkarhi lowu munhu a kotaka ku dzikisa mianakanyo ha wona. Martens et al., 2009
Xana ntlangu wa nyingiso wa ntolovelo wu nga swi pima?
I ntirho lowu faneleke ntsena, lowu nga ni nkarhi wa swikongomiso ni swilaveko swa ku swi vika leswi faneleke, lowu nga kambisisaka vuyelo byebyo. Mfungho wa nyingiso lowu yaka ematshan'weni i mpimo wun'wana. Raymond et al., 1992 Esterman et al., 2013
Swihlovo
- Dux et al. (2009). Ku pfaleka ka nyingiso: Nkambisiso wa data ni tidyondzo.
- Martens et al. (2009). Ku pfaleka ka nyingiso: Nkarhi lowu hundzeke, wa sweswi ni lowu taka wa xivandla lexi nga voniwiki eka ku lemuka hi ku twisisa.
- Raymond et al. (1992). Ku siveriwa ka xinkarhana ka ku tirha ka ku vona eka ntirho wa RSVP: Ku pfaleka ka nyingiso ke?.
- Baddeley (2012). Memori leyi tirhaka: Tidyondzo, timodeli ni timhaka leti kanetiwaka.
- Cowan (2001). Nhlayo ya masalamusi ya 4 eka memori ya nkarhi wo koma: Ku tlhela ku kambisisiwa vuswikoti bya ku hlayisa mianakanyo.
- Esterman et al. (2013). Xana munhu u dzikile kumbe mianakanyo yi hambukile? Ku landzelerisa ku cinca ka mahanyelo ni ka misiha ya byongo loko nyingiso wu ya ematshan'weni.
- Lim et al. (2010). Nkambisiso wa tinhlamuselo ta ndzavisiso wa nkucetelo wa ku pfumala vurhongo swa nkarhi wo koma eka swilo swa vutivi.
- Hedge et al. (2017). Ku kanetana ka ku pimeka: Ha yini mintirho ya vutivi leyi nga ni vuyelo byo tiya yi nga pimi ku hambana ka munhu hi ndlela leyi tshamaka yi fana.
Tsavula tluka leri: I yini ku pfaleka ka nyingiso, naswona ku teka nkarhi wo fika kwihi?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ts/answers/what-is-the-attentional-blink. CC BY 4.0.
← Kambisisa tinhlamulo tin'wana