Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Gosa | Odeeffannoo hordofamu | Bal'ina qabxii eegamuu qabu |
|---|---|---|
| N-back mul'ataa tokko | Eenyummaa mul'ataa tokko ykn karaan iddoo tokko | Walsimsiisuu, deebii sobaa fi yeroo deebii kennuu |
| N-back dhageettii tokko | Karaan dhageettii tokko | Dhiyeessa sagalee fi seera deebii kennuu |
| N-back lamaa | Karaawwan lama wal cina | Seera qabxii karaa tokkoon tokkoo fi qabxii walitti makame |
Qorannoon n-back hojiirra oolmaa hedduu qaba; tapha istaandaardii tokko qofa miti. Owenii fi hiriyoonni isaa garaagarummaa eenyummaa, iddoo fi qabiyyee adda baasu; qorannoon walitti qabaa leenjii immoo garaagarummaa karoora leenjii fi bu'aa ilaala. Garaagarummaan dizaayinii kun sadarkaan n qofti raawwii guutummaatti ibsuu akka hin dandeenye taasisa. Owen et al., 2005 Soveri et al., 2017
N-back lamaa gaaffii dabalataa akkamii fida?
Karaawwan lama hordofuun hojiiwwan wal qindeessuu barbaada; garuu ulfaatinni isaa sirriin yeroo karaawwan ittiin qindaa'anii fi akkaataa ittiin qabxiin kennamu irratti hundaa'a. Qabxii hojii tokkoo dachaa gochuun ykn sadarkaa murtaa'e irraa hir'isuun qabxii n-back lamaa tilmaamuun sirrii miti. Yaadni waa'ee yaadannoo hojii keessatti bakka tokkoon tokkoo irraa bilisa ta'e tokko qofa osoo hin taane, bakka bu'iinsotaa fi adeemsa to'annoo hedduu of keessaa qaba. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Garaagarummaan kun qabxiin span lakkoofsaa tokko qofti namni tokko isa kam salphaa akka argatu murteessuu akka hin dandeenye ibsa. Adeemsi span yaadachuu fi adeemsa odeeffannoo barbaachisu adda addaa qaba; qorannoon walitti qabaa n-back fi span walxaxaa wal bira qabuunis akka hojiiwwan wal jijjiiramanitti ilaaluu morma. Conway et al., 2005 Redick et al., 2013
N-back lamaa saayinsiidhaan caalaa gaarii dhaa?
Gaaffii kanaaf bu'aan barbaadamu ifa ta'uu qaba: hojii shaakalamuu irratti raawwii gaarii argachuu, hojii yaadannoo biraatti ce'uu, ykn yaada waliigalaa fooyyessuun bu'aawwan adda addaa dha. Qorannoon walitti qabaa leenjii bu'aawwan kana adda baasa. Leenjiin caalaa ulfaataa ykn bal'aan ofuma isaatiin faayidaa waliigalaa guddaa qabaachuu isaa hin mirkaneessu. Soveri et al., 2017
Maal irratti hundaa'a?
Ragaan dandeettii hojii biraatti ce'uu maal akka eeyyamu
Fooyya'iinsi hojiiwwan wal fakkaatan irratti mul'achuu danda'a; keessumaa yeroo qorannoon leenjii fakkaatu. Qorannoon bal'aan waa'ee yaadannoo hojii, yeroo madaallii to'annoo sirrii wajjin wal bira qabamu, himannaan waa'ee sammuu ykn bu'aa hojiiwwan wal hin fakkaanne irratti laafu akka ta'u argata. Argannoowwan kun n-back lamaa namni tokko akka waliigalaatti caalaatti ogeessa sammuu taasisa jedhanii waadaa galuuf ragaa hin kennan. Melby-Lervåg et al., 2016 Soveri et al., 2017
Kunis tapha barachuun gatii hin qabu jechuu miti. Namni seera yaadachuu, kaka'umsa irratti xiyyeeffachuu fi sirriitti deebii kennuu irratti caalaatti dandeettii argachuu danda'a. Ibsi saayinsiidhaan deeggaramu bu'aa hojii agarsiifame ykn bu'aa ce'umsaa dhiyeenyaa madaalame irratti xiyyeeffata. Soveri et al., 2017
Sadarkaaleen interneetii maaliif madaallii waloo hin ta'an
Saffisni kaka'umsa, harki galmoota, daangaan jijjiirama sadarkaa, kaka'umsi gowwoomsaa fi yeroo deebii kennuu garaagaraa ta'uu danda'u. Hojii n-back lamaa suuta adeemu, hojii n-back tokko saffisaan adeemu irraa gaaffii adda ta'e gaafachuu danda'a. Adeemsa wal fakkaataa fi safartuu madaqfame malee, mallattoon n walqixa ta'uun dandeettii walqixa ykn ulaagaalee umurii fi saalaa bakka bu'an hin ibsu. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Amantiin qabxii sanaa qabxii murtaa'eef madaalamuu qaba; keessumaa garaagarummaa gosa lamaan gidduu jiruuf. Qorannoon waa'ee rakkoo amanamummaa, hojiiwwan yaalii keessatti bu'aa cimaa argamsiisanis garaagarummaa namoota dhuunfaa irratti maaliif sagalee baay'ee qabaachuu akka danda'an agarsiisa. Sadarkaan yeroo tokko ga'ame yaadannoo hojii keetii irratti mallattoo dhaabbataa ta'uu hin qabu. Hedge et al., 2017
Gosoota hojii wal bira qabdee yoo ilaaltu, bal'ina isaanii hubadhu; deebii sirrii fi deebii sobaa hordofi. Filannoo ykn guddina argitu hojii sana qofaaf ta'uu isaa yaadi. Ragaan sadarkaa n hundumaaf gaarii ta'e, hamma leenjii mirkanaa'e, ykn raawwii hojii lamaa gara IQtti jijjiiru hin kennu. Conway et al., 2005 Melby-Lervåg et al., 2016
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo yaadannoo N-back
Qorannoo n-back yaali; gosa fuula irratti ibsame hordofi. Hojii n-back lamaa adda ta'e yoo fayyadamte, mallattoolee n akka madaallii waloo tokkootti ilaaluu mannaa addatti galmeessi. Hojii Helibrain kun faayidaa leenjii waliigalaa hin mirkaneessu.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
N-back lamaa sadarkaa 2ffaa n-back tokkoo sadarkaa 4ffaa wajjin walqixaa?
Lakki. Lakkoofsi sun harkifannaa agarsiisa; karaa biraa dabalachuun harkifannaa qofa dachaa gochuu mannaa gaaffii wal qindeessuu jijjiira. Owen et al., 2005
N-back lamaa hojiiwwan yaadannoo hunda fooyyessaa?
Qorannoowwan barumsa hojii, ce'umsa hojii wal fakkaataa fi ce'umsa hojii fagoo adda baasu. Qabxii leenjii ol'aanaan fooyya'iinsi waliigalaa mirkanaa'e jechuu miti. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
IQ madaaluuf gosa kam fayyadamuu qaba?
Sadarkaaleen n gosoota lamaan keessaa tokko illee gara IQtti jijjiirama kallattiin mirkanaa'e hin kennu. Hojiiwwan yaadannoo hojii adda addaa wal hin jijjiiran. Redick et al., 2013
Maddoota
- Owen et al. (2005). Karoora yaadannoo hojii N-back: qorannoowwan kaayyoo-neerovisuwaalaa idilee irratti qorannoo walitti qabaa.
- Redick et al. (2013). Safartuuwwan yaadannoo hojii span walxaxaa fi n-back: qorannoo walitti qabaa.
- Cowan (2001). Lakkoofsi dinqisiisaan 4 yaadannoo yeroo gabaabaa keessatti: dandeettii kuusaa sammuu irra deebiin ilaaluu.
- Baddeley (2012). Yaadannoo Hojii: Yaadawwan, Moodeelota fi Mormiiwwan.
- Conway et al. (2005). Hojiiwwan span yaadannoo hojii: qorannoo malaa fi qajeelfama fayyadamaa.
- Soveri et al. (2017). Leenjii yaadannoo hojii irra deebi'anii ilaaluu: qorannoowwan leenjii n-back irratti qorannoo walitti qabaa sadarkaa hedduu.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Leenjiin yaadannoo hojii safartuuwwan sammuu ykn safartuuwwan biroo kan “ce'umsa fagoo” hin fooyyessu.
- Hedge et al. (2017). Rakkoo amanamummaa: hojiiwwan hubannoo keessatti bu'aa cimaa argamsiisan maaliif garaagarummaa namoota dhuunfaa amanamaa hin uumn.