Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Bu'aa | Gatii bu'aa istaandaardii walitti qabame | Daangaa amantaa 95% |
|---|---|---|
| Jajjabina | 0.36 | 0.16 to 0.55 |
| Dadhabbii hir'ate | 0.35 | 0.19 to 0.50 |
| Raawwii | 0.16 | −0.04 to 0.37 |
Kun tilmaama Gabatee 3 ti; sakatta'iinsa qorannoowwan of danda'an 22 kan maxxansa 19 keessaa fudhatame. Isaan kun bu'aa istaandaardii ti; anniisaa 36% dabaluu ykn oomishtummaa 16% dabaluu jechuu miti. Bu'aawwan adda addaa tuuta qorannoowwan adda addaa irraa argaman; bu'aan raawwii qorannoowwan gidduutti garaagarummaa qaba ture. Lakkoofsi tokko kan walitti qabame hojii hunda hin ibsu. Albulescu et al., 2022
Boqonnaan gabaabaan maal ture?
Sakatta'iinsi kun boqonnaawwan xixiqqoo hanga daqiiqaa kudhaniitti xiyyeeffata. Hojii boqonnaa irratti hojjetamu, hojii isa duraa fi haalli ittiin walbira qabamu garaagara turan. Kun daqiiqaan kudhan yeroo boqonnaa hundarra gaarii ta'uu isaa, ykn sagantaan hojii fi boqonnaa maqaa daldalaa qabu tokko namoota hundaaf caalaa ta'uu isaa mirkaneessu miti. Xiinxalli wantoota bu'aa jijjiiran sakatta'iinsa kanaa sagantaa dhuunfaa qopheessuuf barbaachisu caalaa daangeffamaa dha. Albulescu et al., 2022
Ariga fi Lleras qorannoo laaboraatoorii isaanii keessatti, yeroo muraasaaf galma hojii jijjiiruun hordoffii cimaa hir'achuu akka ittisu argatan. Kun waa'ee tooftaa addaa tokkoo ragaa dha; ergaa yeroo yerootti ilaaluun boqonnaa nama haaromsu waliin walqixa ta'uu isaa hin mirkaneessu. Ariga et al., 2011
Xiyyeeffannoon yeroo murtaa'e tokkoof tajaajilu miti
Qorannoon xiyyeeffannoo itti fufaa jijjiirama yeroo gabaabaa fi hojii wajjin walqabatee jijjiirama dhufu qorata. Namni tokko hanga yeroo murtaa'aa tokkootti xiyyeeffannoon guutummaatti dhaabbatutti osoo hin geenye, raawwiin isaa garaagarummaa qabaachuu ykn dogoggora baay'ee hojjechuu danda'a. Bu'aan sirrii dogoggora, yeroo xiyyeeffannoon badu ykn wal-fakkaataa deebii kennuu ta'uu danda'a; yeroo namni teessoo irra taa'e qofa miti. Esterman et al., 2013
Maal irratti hundaa'a?
Boqonnaan fi baasii hojii jijjiiruu waliin jiraachuu danda'u
Hojii jijjiiruun xiyyeeffannoo hojii duraa irratti hafe fiduu danda'a; gidduu seenuun hin eegamnes namoonni saffisaan hojjechuun of sirreessan illee dhiphina fiduu danda'a. Argannoowwan kun faayidaa boqonnaa xixiqqoo hin haqu; qabiyyeenii fi haalli boqonnaa barbaachisaa ta'uu agarsiisu. Hojii lammaffaan ulfaataan boqonnaa wajjin ofumaan walqixa miti. Leroy, 2009 Mark et al., 2008
Boqonnaan hir'ina hirribaatiin dhufu bakka bu'uu danda'aa?
Qorannoowwan hirriba dhabuu irratti geggeeffaman, hirriba dhabuu booda xiyyeeffannoon miidhamuu fi hirribni yeroo dheeraaf daangeffamu hanqinni walitti kuufamuu isaa ibsu. Walitti qabamni ragaa boqonnaa xixiqqoo, boqonnaan gabaabaan hanqina kana gara sadarkaa nama gahumsa hirriba argateetti deebisuu isaa hin mirkaneessu. Boqonnaa fi hirriba gahaa dhimma adda addaatti ilaali; inni tokko isa kaan bakka bu'a jedhanii hin fudhatinaa. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Maal yaaluun sirrii ta'a?
Boqonnaa dursee karoorfame fayyaa dadhabbii bulchuuf karaa madaalawaa ta'uu danda'a; ragaan garuu umrii, saala fi hojii hundaaf yeroo boqonnaa tokko murtaa'aa hin kennu. Hojii si barbaachisu irratti miira kee fi raawwii kee walbira qabi. Faayidaan xiqqaan nama ofiitti dhaga'amu illee, raawwiin fooyya'uu isaa ragaan mirkaneesse irraa adda dha. Albulescu et al., 2022
Bu'aa tapha xiyyeeffannoo boqonnaa duraatii fi boodaatti hordoftu yoo ta'e, hojii fi meeshaa itti fayyadamtu wal-fakkaataa godhi; garaagarummaan idilee akka jiraatu eegii. Qorannoon gabaabaan garaagarummaa nama tokkoo madaalu bu'aa qorannoo keessatti cimaa ta'ullee sirrii ta'uu dhiisuu danda'a. Yeroo lammaffaa caalaatti gaarii ta'uun qofti bu'aa boqonnaa shaakala irraa ykn jijjiirama idilee irraa adda baasuu hin danda'u. Hedge et al., 2017 Esterman et al., 2013
Xumuri amanamaan, faayidaan xiqqaan nama haaromsuu giddugaleessaan ragaan deeggarama; boqonnaan hundi xiyyeeffannoo ykn oomishtummaa dabala jechuun garuu waadaa bal'aa dha. Ragaan sagantaa siif mijatu of eeggannoodhaan yaaluuf deeggara; namni hundi sagantaa hojii fi boqonnaa tokko hordofuu qaba jechuu miti. Albulescu et al., 2022
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo yeroo xiyyeeffannoo
Qorannoo yeroo xiyyeeffannoo akka hojii raawwii gabaabaatti yaali. Yeroo boqonnaa kee barame naannoo jiru irratti yeroo adda addaa walbira qabuun al-idilee yoo raawwatte, saffisa qofaa osoo hin taane dogoggoraa fi wal-fakkaataa ta'uu hordofi. Tapichi sagantaa boqonnaa siif mijatu murteessuu hin danda'u.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
d = 0.36 jechuun fooyya'iinsa 36% jechuudhaa?
Lakki. Garaagarummaa giddugaleessa istaandaardii ti; anniisaa ykn bu'aa hojii keessatti jijjiirama dhibbeentaa miti. Albulescu et al., 2022
Yeroon boqonnaa hundarra gaariin mirkanaa'e jiraa?
Walitti qabamni qorannoo kun yeroo tokko namoota hundaaf ta'u hin mirkaneessu. Hojiiwwan, hojiiwwan qorannoo fi gareewwan namootaa garaagara. Albulescu et al., 2022
Boqonnaan hirriba gaarii halkan tokkoo bakka bu'aa?
Ragaan boqonnaa eerame sun kana hin mirkaneessu. Qorannoowwan hirriba dhabuu hanqina hirriba dhabuu irraa dhufu ilaalu; boqonnaa gabaabaa booda hanqinni sun ni bada jedhanii fudhachuun hin danda'amu. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Maddoota
- Albulescu et al. (2022). "Na boqonnaa kenni!" Sakatta'iinsa sirnaawaa fi meta-analisis bu'a qabeessummaa boqonnaawwan xixiqqoo fayyaa gaarii fi raawwii dabaluuf.
- Ariga et al. (2011). “Boqonnaawwan” sammuu gabaabaa fi yeroo muraasaa xiyyeeffannoo eegsisuu: galma hojii dhaabuu fi deebisanii jalqabuun hir'ina hordoffii dura ittisa.
- Esterman et al. (2013). Xiyyeeffannoo irratti xiyyeeffatanii jiru moo yaadni isaanii achi fagaate? Jijjiirama amala fi narvii yeroo xiyyeeffannoon itti fufu hordofuu.
- Leroy (2009). Hojii koo hojjechuun maaliif baay'ee ulfaata? Hojii gidduutti jijjiiruun haftee xiyyeeffannoo fidu.
- Mark et al. (2008). Baasii hojii addaan cituu: saffisa fi dhiphina dabalataa.
- Lim et al. (2010). Meta-analisis dhiibbaa hirriba yeroo gabaabaa dhabuu jijjiiramoota hubannoo irratti qabu..
- Van Dongen et al. (2003). Baasii yeroo dammaqaa dabalataa walitti kuufamu: dhorkuu hirriba yeroo dheeraa fi hirriba guutummaatti dhabuu irraa bu'aa hojii narvii-hubannoo fi seenaa hirriba irratti dhiibbaa doozii-deebii.
- Hedge et al. (2017). Walxaxiinsa amanamummaa: Maaliif hojiiwwan hubannoo bu'aa cimaa qaban garaagarummaa dhuunfaa amanamaa hin fidne.