NḒOWETSHUMO ṰHUKHU YA ṰHODZI
Mbalo dzi si gathi. U thoma hafhu.
Mushumo mupfufhi wa u ṱanganya, u bvisa, u andisa na u kovhekanya. Tshikili tshiṅwe na tshiṅwe tshi wana tshiimo tshatsho. A hu na mutevhe wa maḓuvha une wa tea u tsireledza, kana mishumo ya kale ine wa tea u i swikelela.
Iyani kha ndingoZwine ṱhoḓisiso ya nga zwi amba
Lingedza maitele a u wana phindulo: khethekanya mbalo, ita nomboro i vhe tsini na tshivhalo tshi leluwaho u kona u lulamisa, kana shandula u kovhekanya hu vhe u andisa. Nḓowetshumo iyi ndi ya u kona mbalo nga u elela. Masheleni a nṱha a nḓowetshumo a si vhuṱanzi ha IQ ya nṱha.
Tshithu tshiṅwe na tshiṅwe tsha u ita mbalo tshi na tshiimo tshatsho. Kha mbudziso dzatsho dza 3, dza 3 dzo fhindulwa zwone dzi tshi khou i gonya nga tshiimo tshithihi; 1 kana dzi re fhasi dzi tshi khou i tsisa nga tshiimo tshithihi. Arali zwi sa ralo, tshiimo tshi sala tshi sa shanduki. Zwiimo zwi dzula vhukati ha 1 na 5.
U lingedza u humbululula mafhungo e na guda zwi nga thusa uri a dzule muhumbuloni (Roediger & Karpicke, 2006). Zwe vha zwi lingedza zwo shumisa maṅwalwa, hu si iyi ndingo ya mbalo. Ri ṋetshedza nḓowenḓowe ya mbalo, hu si mbekanyamushumo yo khwaṱhisedzwaho ya u khwinisa mihumbulo nga u angaredza.
U sedzulusa ha Simons na vhashumisani (2016) ho wana vhuṱanzi vhu re na maanḓa vhukuma ha u khwinisa kha mishumo ye ya itwa nḓowenḓowe, u fhira u i shumisa kha zwiṅwe zwithu nga u angaredza. Zwishumiswa izwi ndi mishumo ya nḓowenḓowe, a si ndingo dza u ṱola kana nyeletshedzo ya zwa ngalafho.
U ṱoḓa u vhona vhukoni hau nga tshifhinga tshi re na mudzimu? Ndingo ya luvhilo lwa mbalo
Phindulo dziṅwe dzi thusaho
Zwithu zwoṱhe ndi zwa mahala?
Ee. Vhuimo hoṱhe, mutevhe wa zwifanyiso, ḓivhazwakale na makopi a u vhulunga ndi zwa mahala, ni songo ḓiṅwalisa kana u vhona zwibammbiri zwa khunguwedzo.
Izwi zwi ḓo khwinisa IQ kana muhumbulo wanga nga u angaredza?
A ri ambi nga u ralo. U shuma zwavhuḓi hafha hu sumbedza nga maanḓa vhukoni he na ita nḓowenḓowe, kha nzudzanyo idzi.
Hu itea mini arali nda pfuka ḓuvha?
A hu na tshithu tshi thomaho hafhu. Mushumo muṅwe na muṅwe u vhulunga vhuimo wawo. Itani nḓowenḓowe musi ni tshi funa, lunzhi lune na funa.
Vhubvo ha mafhungo na u vhala ho engedzeaho
- Dresler na vhaṅwe (2017). Nḓowenḓowe ya u thusa u humbula i shandula nyambedzano dza mitandao ya vhuluvhi u tikedza u humbula zwavhuḓi. Neuron.
- Simons na vhaṅwe (2016). Naa mbekanyamushumo dza “nḓowenḓowe ya vhuluvhi” dzi a shuma? Psychological Science in the Public Interest.
- Roediger & Karpicke (2006). U guda hu khwiniswaho nga u lingedza: U ita ndingo dza muhumbulo zwi khwinisa u vhulunga mafhungo lwa tshifhinga tshilapfu. Psychological Science.