Vhuṱanzi ha ndeme na nomboro
| Muvhigo | Ṱhalutshedzo yo ḓisendekaho kha vhuṱanzi |
|---|---|
| U amba nga ngomu zwi ita uri muṅwe na muṅwe a vhale nga luvhilo lwa u amba | Mishumo ya u vhala mutevheṱhire na ya u vhala nga ipfi i na luvhilo lu sa fani; u fanyisa zwenezwo nga nḓila yo leluwaho a zwi tikedzwi |
| U fhelisa u amba nga ngomu zwi khwaṱhisedza u pfesesa nga luvhilo | A hu na khwaṱhisedzo ya tshivhumbwa tshenetsho yo wanalaho |
| U dovholola u sedza murahu ndi u xedza tshifhinga tshifhinga tshoṱhe | Vhuṱanzi ha maṱhakheni vhu sumbedza uri u vhala hafhu zwi nga thusa u pfesesa |
| WPM ya nṱha yo sumbedzwaho tshifhinga tshoṱhe i amba u vhala ha khwine | U pfesesa na hone hu fanela u lingwa |
Ipfi subvocalization ḽi shumiswa nga nḓila yo angalalaho. Ḽi nga amba ipfi ḽine muthu a ḽi pfa muhumbuloni, nyito ṱhukhu dzi elanaho na u amba, kana u shumiswa ha zwifanyiso zwa mibvumo musi hu tshi shumiwa luambo. Izwi a si zwipimo zwi fanaho. Ṱhaṱhuvho ya u vhala nga luvhilo i amba nga u shumiswa ha mibvumo kha u shuma luambo nahone i ri ri songo humbula uri u iledza ipfi ḽa muhumbuloni ḽine ḽa pfala zwi fhelisa ṱhoḓea dza u shuma luambo musi hu tshi vhalwa. Rayner na vhaṅwe, 2016
Ndi ngani u sudzuluwa ha maṱo nga luvhilo zwi songo eḓana?
Maṱo a kuvhanganya mafhungo a u vhona nga u ima a sedza na nga u fhufha, fhedzi u pfesesa zwi ṱoḓa u ṱalula maipfi na u ṱumana ha ṱhalutshedzo dzawo. Ṱhaṱhuvho dza u sudzuluwa ha maṱo dzi sumbedza uri u ṱola zwine wa zwi vhona na u shuma luambo zwi a ṱanganelana. U sudzuluza tshiga nga luvhilo kana u thivhela maṱo uri a sa vhuye murahu a zwi khwaṱhisedzi uri mafhungo eneo o pfeseswa nga nḓila i fanaho. Rayner, 1998 CLIFTON na vhaṅwe, 2015
Schotter na vhaṅwe vho lingedza nḓila ye ya ita uri maipfi e a vhalwa kale a si tsha kona u vhalwa hafhu nga nḓila i thusaho. U pfesesa ho mbo ḓi tshinyala. Mawanwa a zwi khwaṱhisedzi uri u sedza murahu huṅwe na huṅwe ndi ha ndeme; fhedzi a sumbedza uri u dzhia u sedza murahu hoṱhe sa vhukhakhi vhune ha fanela u fheliswa tshifhinga tshoṱhe a si zwone. Schotter na vhaṅwe, 2014
Ndi ngani maṅwe mafhungo a tshi vhonala a tshi vhaleka nga luvhilo vhukuma?
U ḓowela maipfi na tshenzhemo ya luambo zwi shandula zwine zwa ṱoḓea musi u tshi a shuma. Ṱhoḓisiso ya u ḓowela maipfi kha luambo lwa vhuvhili na pfunzo ya ḓivhaipfi zwi sumbedza uri ndi ngani ipfi ḽi sa ḓowelei kana luambo lune wa sa lu shumisi kanzhi zwi tshi nga ita uri mushumo u ongolowe. Hezwi a zwi sumbedzi uri u amba nga ngomu ndi tshiitisi, naho muvhali a tshi nga ṱhogomela ipfi ḽa muhumbuloni nga maanḓa musi mafhungo a tshi konḓa. Whitford na vhaṅwe, 2012 Brysbaert na vhaṅwe, 2016
Ndi mini zwine zwa kwama izwi?
Hu pfi mini nga u tou lavhelesa nga u ṱavhanya?
U lavhelesa nga u ṱavhanya hu nga thusa arali tshipikwa tshi tshi ṱoḓa uri u wane thero kana u wana zwine zwa vha zwa ndeme nga u angaredza. U dzhia mafhungo a si manzhi, nahone hu fanela u lingwa u ya nga tshipikwa tshenetsho. Ṱhaṱhuvho ya u vhala nga luvhilo i fhambanyisa mushumo wonoyo na u pfesesa maṅwalo oṱhe nga luvhilo lu songo ḓoweleaho. U tou lavhelesa nga u ṱavhanya a zwi sumbedzi uri u pfesesa zwidodombedzwa a ho ngo shanduka. Rayner na vhaṅwe, 2016
Tshivhalo tsha vhaaluwa tsha u anganyela na tshone tshi na mikano. Ndi zwikumbudzo zwa mishumo ya Luisimane, ye ya vha na vhathu vhanzhi vha re na pfunzo nnzhi; a si zwilinganyo zwa mivhala ya miṅwaha na nyambo dzoṱhe. Vhana, vhaaluwa vho no vhaho vhalala na vhavhali vha luambo lwa vhuvhili a vho ngo fanela u haṱulwa nga tshivhalo tshithihi tsha vhukati kana nga uri ipfi ḽavho ḽa muhumbuloni ḽi pfala hani. Brysbaert, 2019
Ndi mini tshine tsha tikedzwa nṱhani ha maitele a u kombetshedza u litsha?
Vhalani mafhungo o teaho tshipikwa tshaṋu, ṱolani uri no a pfesesa nahone ni ḓowele luambo na thero. Ṱhaṱhuvho ya u vhala i tikedza uri tshenzhemo na u kona luambo ndi zwivhangi zwa ndeme, fhedzi a i sumbedzi uri hu na tshivhalo tsha nḓowetshumo tshine tsha shuma kha muṅwe na muṅwe kana uri luvhilo lu ḓo engedzea nga khwaṱhisedzo. Ṱhoḓisiso ya u ḓivha maipfi i dovha ya amba nga uri ndi maipfi mangana a re kha maṅwalo eneo ane muthu a a ḓivha, hu si nḓila ya u engedza luvhilo nga u bonya ha iṱo. Rayner na vhaṅwe, 2016 Nation, 2006
Arali ni tshi ṱoḓa u vhambedza nga ha inwi muṋe, shumisani mafhungo a ni sa a ḓivhi nahone ni vhambedze u pfesesa na tshifhinga. Arali maitele a tshi engedza WPM fhedzi a tshi fhungudza vhukoni haṋu ha u ṱalutshedza maṅwalo, ṱalutshedzani zwenezwo sa tshanduko ine ya vha na zwine ya zwi engedza na zwine ya zwi fhungudza. U pfa u nga ipfi ḽa muhumbuloni ḽo fhungudzea, nga hoṱhe, a zwi sumbedzi uri u vhala ho khwinifhala. Rayner na vhaṅwe, 2016 Schotter na vhaṅwe, 2014
Tshipikwa tshi pfalaho ndi u pfesesa nga nḓila i shumaho zwavhuḓi mafhungo o teaho. A hu na tshiko yo bulwaho ine ya sumbedza uri u kombetshedza u fhelisa u amba nga ngomu musi hu tshi lingwa kha burauza zwi engedza vhuṱali nga u angaredza kana u fhelisa lwa tshoṱhe mikano ya u shuma luambo musi hu tshi vhalwa. Rayner na vhaṅwe, 2016 CLIFTON na vhaṅwe, 2015
Lingedzani ndingo ya mahala i elanaho nazwo
Ndingo ya luvhilo lwa u vhala
Lingedzani ndingo ya luvhilo lwa u vhala ni songo kombetshedza maitele a u fhelisa u amba nga ngomu ane na sa a ḓivhi. Ṅwalani na u pfesesa phanḓa ha tshivhalo tsha maipfi. Arali na lingedza nḓila ntswa ya u vhala, dzhiani mvelelo sa u vhambedza mafhungo a dzenedzo fhedzi, hu si sa tshikalo tsho khwaṱhisedzwaho tsha u amba nga ngomu.
Mbudziso dzo ḓoweleaho
Naa ipfi ḽa muhumbuloni ndi tshiga tsha u sa kona u vhala zwavhuḓi?
Ṱhaṱhuvho a i tikedzi yeneyo phetho ya u angaredza. U shuma luambo hu tshi katelwa mibvumo na u amba nga ipfi maipfi oṱhe zwo fhambana. Rayner na vhaṅwe, 2016
Naa ndi fanela u iledza u lavhelesa murahu?
Hu si sa mulayo une wa shuma kha nyimele dzoṱhe. Kuedzo yo langwaho yo wana uri u kona u vhala hafhu zwi thusa u pfesesa. Schotter na vhaṅwe, 2014
Naa ndi nga guda u tou lavhelesa nga u ṱavhanya nga thungo?
Ee, fhedzi zwi lingeni sa u dzhia mafhungo o nangiwaho u itela u wana ṱhalusavhuṱanzi kana thero, hu si sa vhuṱanzi ha uri no pfesesa zwidodombedzwa zwoṱhe nga luvhilo lwo sumbedzwaho. Rayner na vhaṅwe, 2016
Vhubvo
- Brysbaert (2019). Ri vhala maipfi mangana nga minete? Ṱhaṱhuvho na u anganyela hu katelaho ngudo nnzhi dza luvhilo lwa u vhala.
- Rayner na vhaṅwe (2016). Zwithu zwinzhi zwa u vhala, tshifhinga tshiṱuku.
- Rayner (1998). U sudzuluwa ha maṱo musi hu tshi vhalwa na u shuma mafhungo: miṅwaha ya 20 ya ṱhoḓisiso..
- CLIFTON na vhaṅwe (2015). U sudzuluwa ha maṱo musi hu tshi vhalwa na u shuma mafhungo: miṋwaha ya 40 ya mushumo wa Keith Rayner.
- Whitford na vhaṅwe (2012). Tshenzhemo ya luambo lwa vhuvhili i shandula mvelelo dza u ḓowela maipfi kha luambo lwa u thoma na lwa vhuvhili: vhuṱanzi vhu bvaho kha ndingedzo dza maṱo musi hu tshi vhalwa ndima dzo ḓoweleaho.
- Nation (2006). Ndi ḓivhaipfi khulwane hani ine ya ṱoḓea kha u vhala na u thetshelesa?.
- Schotter na vhaṅwe (2014). Ni songo tenda zwine na vhala (nga u vhala luthihi fhedzi).
- Brysbaert na vhaṅwe (2016). Ri ḓivha maipfi mangana? U anganyela nga nḓila i shumaho vhukando ha ḓivhaipfi, tshivhalo tsha luambo lune muthu a ṱangana nalwo na miṅwaha ya muṅangi.
Bulani siaṱari iḽi: Naa u fanela u litsha u amba nga ngomu uri u kone u vhala nga luvhilo?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ve/answers/subvocalization-and-reading-speed. CC BY 4.0.
← Ṱolani dziṅwe phindulo