Vhuṱanzi ha ndeme na nomboro
| Mushumo wo gandiswaho | Vhashelamulenzhe | Vhukati ha u lenga ho kaliwaho |
|---|---|---|
| U aravha nga u vhona ho leluwaho, Woods Muedzo wa 1 | Vhathu vha 1,469, miṅwaha ya 18–65 | 231 ms |
| U aravha nga u khetha hu tshi shumiswa u vhona, Woods Muedzo wa 1 | Vhathu vha 1,466, miṅwaha ya 18–65 | 550 ms |
| Mushumo wa u khetha, tshigwada tsha miṅwaha ya 18–24 | Vhashelamulenzhe vha 86 | 472 ms |
| Mushumo wa u khetha, tshigwada tsha miṅwaha ya 59–65 | Vhashelamulenzhe vha 246 | 590 ms |
Mbalavhathu ya mushumo u leluwaho i wanala kha manweledzo a tsumbo yatsho; zwigwada zwa miṅwaha na vhukati zwa mushumo wa u khetha zwi kha thebu ya 2. Ṱhoḓisiso hedzi dzo itwa kha fhethu huthihi ha ṱhoḓisiso, fhedzi dzo shumisa zwiṱuṱuwedzi na ṱhoḓea dza mishumo dzi sa fani. U bvisa vhukati vhuhulwane ndi mbalo i ṱalutshedzaho fhedzi; a si nḓila yo kunaho ya u kala tshiimo tshithihi tsha u shumisa muhumbulo. Woods na vhaṅwe, 2015 Woods na vhaṅwe, 2015
Hu shanduka mini musi hu tshi engedzwa u khetha?
Kha mushumo u leluwaho, mushumisi a nga lugiselela nyito nthihi musi a sa athu vhona tswayo iṅwe na iṅwe. Mushumo wa u khetha u ṱoḓa uri a ṱalule zwe zwa bvelela nahone a zwi ṱumanye na nyito. Ṱhoḓisiso dza kale dza Hick na Hyman dzi sumbedza vhushaka vhukati ha tshifhinga tsha u aravha na mafhungo a re kha zwithu zwine zwa nga khethiwa, u katela tshivhalo na khonadzeo dza tswayo dzi re hone. Hick, 1952 Hyman, 1953
Ndi ngazwo muthu a tshi nga aravha nga u ṱavhanya kha luvhone, fhedzi a dzhia tshifhinga tshilapfu u khetha nyito yo teaho kha mutambo. A hu na u hanedzana: mishumo iyi i vhudzisa mbudziso dzo fhambanaho. Mushumo wa u khetha wa laboratori u dovha wa langa uri ndi zwifhio zwine zwa nga khethiwa, ngeno mutambo wa vhukuma kana nyimele ya u reila goloi i sa fhungudzei kha tshikalo tshithihi tsha tshifhinga tsha u aravha tshi shuma hoṱhe. Woods na vhaṅwe, 2015
Miṅwaha na mbeu zwi tea u pfeseswa hani?
Mbalavhathu dza zwigwada zwa miṅwaha dzi bvaho afho nṱha ndi dza tsumbo yo vhoniwaho nga tshifhinga tshithihi; a si u tevhela vhathu vhenevho miṅwaha minzhi. Dzi sumbedza nyimele ya mushumo, fhedzi a dzi ambi uri mithihi ya muthu i ḓo shanduka vhugai ṅwaha muṅwe na muṅwe. Hafhu a dzi khwaṱhisedzi zwikhala zwa phesentili zwa burauza zwi tevhelaho miṅwaha, kana u lugisa tshikalo tsho tiwaho nga mbeu. Zwenezwo zwi ṱoḓa maitele o fanaho na nḓila dza u kala dzo teaho. Woods na vhaṅwe, 2015 Woods na vhaṅwe, 2015
Ndi mini zwine zwa kwama izwi?
U vhala mithihi zwi katela vhukhakhi khathihi na luvhilo
U humbulela nga u ṱavhanya zwi nga fhungudza tshifhinga tsha u aravha ngeno hu tshi engedzea vhukhakhi. Ngauralo mushumo wa u khetha u tea u sumbedza zwine zwa vhalwa sa phindulo yo teaho, u sa fhindula kana u fhindula hu sa athu swika tshifhinga. Tshifhinga tsha vhukati tsha phindulo dzo teaho tshi nga si ṱalutshedzwe hu sa sedzwi arali vhukoni ha u fhindula zwone ho shanduka naa. Ṱhoḓisiso ya u khetha ya Woods i sumbedza mvelelo dzo vhalaho, hu si u dzhia tshifhinga tsha u lenga sa ṱhalutshedzo yo fhelelaho ya kushumele. Woods na vhaṅwe, 2015
Phindulo dzi ongolowaho kana dzi ṱavhanyaho nga maanḓa na nḓila ine mishumo yo pfukwa ngayo zwi nga dovha zwa shandula manweledzo. Nḓila ya u sedza phindulo dzi sa anani na dziṅwe ndi tshipiḓa tsha ṱhalutshedzo ya mithihi; webusaithi mbili dzi shumisaho milayo i sa fani dzi nga wana mbalo dzi sa fani kha matshilele a fanaho. Ratcliff, 1993
Ndi ngani mvelelo dza kha inthanethe dzi sa fani na thebu
Zwivhonisi, zwishumiswa zwa u dzhenisa mafhungo na sisṱeme dza burauza zwi engedza u lenga kwazwo na u sa dzudzanyea ha tshifhinga. Ṱhaṱhuvho dza maedza dzi sumbedza uri u rekhoda tshifhinga nga sofuthiwee nga vhulondo ha nṱha a zwi fhelisi phambano idzi. U vhambedza mushumo wa u khetha wa luṱingothendeleki na mushumo u leluwaho wa mbeva zwi ṱanganyisa u khetha phindulo na phambano dza zwishumiswa na u sudzuluwa. Anwyl-Irvine na vhaṅwe, 2020 Bridges na vhaṅwe, 2020
U itela u vhambedza ha tshihaḓu hu re na mushumo, shumisani zwishumiswa zwi fanaho nahone ni vhale ndaela dza mishumo miṱhihi yoṱhe. Lavhelelani phambano yo livhaho kha mushumo, ni songo dzhia nomboro ifhio na ifhio sa tshikalo tsha luvhilo nga u angaredza. Ṱhoḓisiso ya u fulufhedzea i dovha ya sevha uri mvelelo khulwane yo linganaho ya mushumo a i ambi uri phambano ya mithihi ya muthu ndi tshivhumbeo tshi sa shanduki. Hedge na vhaṅwe, 2017
U ḓowedza zwi nga ita uri u ṱumanya tshisumbedza na phindulo zwi ḓivhee khwine. Zwenezwo zwi nga vha u guda mushumo wa hone zwa vhukuma, fhedzi a zwi sumbedzi uri muthu o khwinisa nga u angaredza kha u dzhia tsheo. Mvelelo ya ndeme kha saintsi ndi kushumele kwo khwinifhaho kha maitele o ṱaluswaho zwavhuḓi, hu tshee ho katelwa vhukhakhi na nyimele dzatsho. Woods na vhaṅwe, 2015 Hick, 1952
Lingedzani ndingo ya mahala i elanaho nazwo
Ndingo ya tshifhinga tsha u aravha
Thomani nga ndingo ya tshifhinga tsha u aravha u itela u vhona mushumo wa u fhindula wo leluwaho. Arali na lingedza ndingo ya u khetha, u fana na ya Stroop, vhambedzani ndaela dzayo na ṱhoḓea dza u fhindula zwone ni sa athu vhambedza zwifhinga. Phambano iyi a si nḓila yo khwaṱhisedzwaho ya u kala vhuṱali kana vhukoni haṋu ha u dzhia tsheo.
Mbudziso dzo ḓoweleaho
Ndi mushumo ufhio une wa fana na mitambo ya khomphyutha?
Mitambo i anzela u ṱoḓa u khetha, u humbulela na u sudzuluwa. Mushumo wo langiwaho wa u khetha u sumbedza tshipiḓa tshithihi, fhedzi a hu na mushumo na muthihi une wa kala nga vhudalo kushumele kha mitambo. Woods na vhaṅwe, 2015
Naa u engedza mbalo ya zwine zwa nga khethiwa kavhili zwi ita uri tshifhinga tsha u aravha tshi engedzee kavhili?
Mvelelo dza kale dzi amba nga mafhungo a re kha zwithu zwine zwa nga khethiwa, hu si mulayo wa uri tshifhinga tshi engedzee kavhili tshifhinga tshoṱhe. U ṱumanya phindulo na tswayo, khonadzeo na ndangulwo ya mushumo zwi na mushumo. Hick, 1952 Hyman, 1953
Naa ndi nga bvisa mithihi yanga u kala tshifhinga tsha u humbula?
U bvisa mithihi hu ṱanganyisa phambano dza mishumo na dza u kala arali nḓila i songo dzi langa. A zwi ambi uri tshifhinga tsho kaliwaho ndi tsha tshiimo tshithihi tsha u shumisa muhumbulo. Woods na vhaṅwe, 2015 Anwyl-Irvine na vhaṅwe, 2020
Vhubvo
- Woods na vhaṅwe (2015). Zwithu zwi kwameaho kha u lenga ha tshifhinga tsha u aravha tshi leluwaho.
- Woods na vhaṅwe (2015). U ongolowa ha u khetha na u bveledza phindulo kha mushumo wa tshifhinga tsha u aravha nga u khetha na u vhona, zwi tshi ya nga miṅwaha.
- Hick (1952). Nga ha luvhilo lwa u wana mafhungo.
- Hyman (1953). Mafhungo a tswayo sa tshithu tshi tiaho tshifhinga tsha u aravha.
- Ratcliff (1993). Nḓila dza u shumana na phindulo dza tshifhinga tsha u aravha dzi sa anani na dziṅwe.
- Anwyl-Irvine na vhaṅwe (2020). U kona na u fulufhedzea zwa vhukuma kha pulatifomo dza maedza a inthanethe, maburauza a webu na zwishumiswa.
- Bridges na vhaṅwe (2020). Ṱhoḓisiso khulwane ya tshifhinga: u vhambedza tshaka dza bveledzisi dza maedza dzo fhambanaho, dza laboratori na dza kha inthanethe.
- Hedge na vhaṅwe (2017). Phambano ya u fulufhedzea: ndi ngani mishumo ya mihumbulo i re na mvelelo dzi khwaṱhaho i sa bveledzi phambano dzi fulufhedzeaho vhukati ha vhathu.
Bulani siaṱari iḽi: Phambano vhukati ha tshifhinga tsha u aravha tshi leluwaho na tsha u khetha ndi ifhio?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ve/answers/simple-vs-choice-reaction-time. CC BY 4.0.
← Ṱolani dziṅwe phindulo