Vhuṱanzi ha ndeme na nomboro
| Vhuṱanzi ho ṱaluswaho kha tsenguluso | Mvelelo | Ṱhalutshedzo ya u fhungudza zwine zwa ambiwa |
|---|---|---|
| Vhagudi vha Luisimane vha Hirai, tshigwada tsho pfesesaho nga nṱha | 139 WPM | Vho fhindula nga vhukuma mbudziso dzi fhiraho 75% |
| Ṱhoḓisiso yeneyo, tshigwada tshiṅwe | 61 WPM | U pfesesa ho fhambana |
| Ṱhoḓisiso ya u vhala nganea ya Dutch–English ya vhathu vha re na nyambo mbili | 17% nga u ongolowa kha L2 | Tshigwada tsho khetheaho na mushumo wo khetheaho |
Mvelelo idzi dzo bulwa kha tshipiḓa tsha tsenguluso tshi ambaho nga vha vhalaho luambo lu si lwa havho. Tsenguluso i amba nga ho livhaho uri nomboro dza ṱhoḓisiso ya nganea a dzi tendeli u wana tshikalo tsha WPM tshine tsha nga vhambedzwa nga ho livhaho. U vhulunga yeneyo ṱhalutshedzo ndi zwa ndeme: 17% a i faneli u shumiswa sa nomboro ya u khakhulula kha mugudi muṅwe na muṅwe wa luambo. Brysbaert, 2019
Ndi ngani vhukoni ha luambo vhu tshi fhira fhedzi u ri L2
U guda luambo lwa vhuvhili zwi shandula nḓila ine muthu a shumisa ngayo maipfi, u katela na nḓila ine a ṱhogomela ngayo uri a shumiswa lungafhani. Ṱhoḓisiso ya Whitford na Titone i sedza zwenezwi nga u lavhelesa matshimbilele a maṱo musi hu tshi vhalwa pharagirafu. Ngauralo, vhathu vhavhili vha re na luambo lwa u thoma na lwa vhuvhili zwi fanaho vha nga vha na vhuleme ho fhambanaho ha u shumisa mihumbulo nga nṱhani ha uri vho ṱangana na luambo lwo fhambana nahone vhukoni havho ho fhambana. Whitford et al., 2012
U ḓivha maipfi ndi tshipiḓa tsha zwenezwi. Ṱhoḓisiso ya maipfi a re kha maṅwalwa i vhudzisa uri ndi maipfi mangana kha maṅwalwa ane muvhali a a ḓivha; ngeno u anganyela vhuhulwane ha nḓivho ya maipfi zwi tshi bva kha uri hu vhalwa zwivhumbeo zwa maipfi, madzina a zwigwada zwa maipfi kana miṱa ya maipfi. U vhalela maipfi fhedzi a zwi koni u bvumba u vhala zwavhuḓi kha maṅwalwa oṱhe. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Ndi ngani WPM i sa koni u vhekanya nyambo nga ho livhaho
Nyambo dzo fhambanaho dzi shumisa nomboro dzo fhambanaho dza maipfi o ṅwalwaho u amba mafhungo a fanaho. Vhulapfu ha maipfi, nḓila ine luambo lwa fha zwivhumbeo ngao na sisiteme ya u ṅwala zwi kwama tshithu tshine tsha khou vhalelwa. Ngauralo, tsenguluso dza luvhilo lwa u vhala na dza kutshimbilele kwa maṱo a dzi tendeli u amba uri WPM ya fhasi kha luṅwe luambo i sumbedza vhuṱali vhuṱuku kana u humbula nga u ongolowa nga u angaredza. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Ndi mini zwine zwa kwama izwi?
Vhuleme ha maṅwalwa na ndaela dza mushumo zwi shandula mvelelo
U vhalela u ḓiphina, u guda kana u wana mafhungo nga ha tshithu ndi mishumo yo fhambanaho. Ṱhoḓisiso ya kutshimbilele kwa maṱo i sumbedza nḓila ine vhuleme ha maipfi na ṱhoḓea dza u pfesesa zwa kwama ngayo u lavhelesa maṅwalwa. Nganea ine muthu a i ḓivha na tshiṱaluli tsha tekiniki tshi sa ḓivhei a zwi faneli u dzhiiwa sa milingo yo fanaho ya luvhilo luthihi lwa u vhala. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
U humela murahu kha zwe wa vhala zwi nga thusa muvhali u pfesesa zwi sa tou vha khagala. Vhuṱanzi ha maṱhakheni ha uri u thivhela u dovholola u vhala zwi tshinya u pfesesa vhu ri tsivhudzo uri ri songo dzhia u ima kana u humela murahu kha L2 huṅwe na huṅwe sa tshithu tshine tsha tea u litshwa. Tshiṅwe tshifhinga tsho engedzeaho tshi nga thusa u pfesesa. Schotter et al., 2014
Nḓowenḓowe i nga fhungudza phambano naa?
Tsenguluso dzi sumbedza ndeme ya tshenzhemo ya luambo na u ṱalukanya maipfi nga nḓila i shumaho, fhedzi a dzi sumbedzi uri hu ṱoḓea awara nngana dza u guda u swikelela luvhilo lwa u vhala lwa luambo lwa u thoma. Nahone tsumbo idzi dzi bvaho kha ṱhoḓisiso dzo fhambanaho a dzi iti uri hu kone u bvumbiwa mvelelo dza vhugudi dzi shumaho kha miṅwaha na mbeu. Mvelaphanḓa i tea u kaliwa kha mishumo i fanaho na nyimele dza luambo dzi fanaho. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012
Shumisani maṅwalwa a sa ḓivhei ane a fanelea, sedzani uri no a pfesesa naa nahone ṅwalani luambo na ndivho ya tshifhinga tshiṅwe na tshiṅwe tsha u kala. U vhala nga u ṱavhanya maṅwalwa o leluwaho zwi nga thusa, fhedzi zwenezwo zwiṋe a zwi sumbedzi uri vhukoni ha u vhala ho engedzea nga tshikalo tshi fanaho na kha maṅwalwa a konḓaho. U vhambedza hu re na mushumo zwi ṱoḓa uri vhuleme na ndivho zwi vhe tsini na u fana. Brysbaert, 2019 Nation, 2006
Ngauralo, phindulo ya mushumo wa vhukuma ndi uri hu na mvelelo nnzhi dzi konadzeaho, hu si nomboro nthihi ya u fhungudza. Mvelelo dza 139, 61 na 17% dzo gandiswaho dzi sumbedza uri tshigwada na mushumo zwi na ndeme lungafhani. Dzi tea u thusa u pfesesa phambano, hu si u sika tshikalo tshiswa tsha vhoṱhe vha gudaho luambo. Brysbaert, 2019
Lingedzani ndingo ya mahala i elanaho nazwo
Ndingo ya luvhilo lwa u vhala
Lingedzani ndingo ya luvhilo lwa u vhala nga luambo lune na lu pfesesa nahone ni fhindule mbudziso dza u pfesesa. Vhulungani mvelelo dza nyambo dzo fhambanaho nga thungo. Nomboro dza ṱhoḓisiso ya Luisimane ndi mafhungo a u pfesesa nyimele, a si tshikalo tsha u shandulela kha vhukoni haṋu ha luambo kana IQ.
Mbudziso dzo ḓoweleaho
Ndi zwa songo ḓoweleaho u vhala L2 nga u ongolowa kavhili naa?
Ṱhoḓisiso idzi a dzi ṱalusi uri ndi tshikalo tshifhio tsha muthu tshine tsha vha tsho kalulaho. Vhukoni ha luambo, vhuleme ha maṅwalwa na ndivho ya mushumo zwi fhambana nga maanḓa lune ha koni u swikelela yeneyo phetho. Brysbaert, 2019
Ndi nga vhambedza WPM ya Luisimane na ya luṅwe luambo naa?
Ni nga zwi ita fhedzi arali na dzhiela nṱha uri zwipiḓa zwa maṅwalwa na mafhungo ane ipfi ḽithihi ḽa a hwala zwi a fhambana. WPM i yoṱhe a i fanyi u vhambedza nyambo. Brysbaert, 2019
Ndi tea u ḓivhudza uri ndi litshe u dovholola u vhala naa?
Ni songo humbula uri u humela kha zwe na vhala huṅwe na huṅwe zwi na khombo. U dovholola u vhala zwi nga thusa u pfesesa, nahone zwenezwo zwi tea u kaliwa khathihi na luvhilo. Schotter et al., 2014
Vhubvo
- Brysbaert (2019). Ri vhala maipfi mangana nga miniti? Tsenguluso na tsenguluso ya nomboro dza luvhilo lwa u vhala.
- Rayner et al. (2016). Zwinzhi zwa u vhala, tshifhinga tshiṱuku.
- Rayner (1998). Kutshimbilele kwa maṱo musi hu tshi vhalwa na u shumiswa ha mafhungo: miṅwaha ya 20 ya ṱhoḓisiso.
- CLIFTON et al. (2015). Kutshimbilele kwa maṱo musi hu tshi vhalwa na u shumiswa ha mafhungo: ifa ḽa miṅwaha ya 40 ḽa Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Tshenzhemo ya luambo lwa vhuvhili i shandula mvelelo dza u anzela ha maipfi kha luambo lwa u thoma na lwa vhuvhili: vhuṱanzi vhu bvaho kha u kala kutshimbilele kwa maṱo musi hu tshi vhalwa pharagirafu dza misi yoṱhe.
- Nation (2006). Nḓivho ya maipfi i tea u vha khulwane lungafhani uri muthu a kone u vhala na u thetshelesa?.
- Schotter et al. (2014). Ni songo tenda zwine na vhala (nga u vhala luthihi fhedzi).
- Brysbaert et al. (2016). Ri ḓivha maipfi mangana? U anganyela vhuhulwane ha nḓivho ya maipfi nga ha ṱhalutshedzo ya ipfi, tshikalo tsha u ṱangana na luambo na miṅwaha ya mudzhenisi.
Bulani siaṱari iḽi: U vhala nga luambo lwa vhuvhili zwi fhungudza luvhilo nga vhugai?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ve/answers/reading-speed-in-a-second-language. CC BY 4.0.
← Ṱolani dziṅwe phindulo