Ndi ngani u vhala nga muhumbulo zwi tshi ṱavhanya u fhira u vhala nga ipfi?

Ndeme ya u vhala nga ipfi yo bva kha ṱhoḓisiso 77 na vhathu vha 5,965. Zwigwada zwa u vhala nga muhumbulo na nga ipfi zwi na maṅwalwa, ndaela na vhathu zwi sa fani, ngauralo u bvisa 183 kha 238 a zwi sumbedzi uri muvhali muṅwe na muṅwe u wana 55 WPM musi a tshi vhala nga muhumbulo. Awo ndi maṅwe mavhareji a tshigwada; ha sumbedzi ipfi ḽavhuḓi ḽa u amba, u sa kona u vhala nga u elela, kana tshipikwa tsha u shuma. Brysbaert, 2019

U amba zwi engedza mushumo wa u bveledza

U vhala nga ipfi zwi ṱumanya u vhona ipfi, u shumisa luambo na u amba maipfi. U vhala nga muhumbulo na hone hu shumisa luambo, fhedzi a hu lindelii uri ipfi ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽi bve nga mulomo. Ṱhoḓisiso dza u sedzulusa matshimbilele a maṱo dzi ṱalusa vhushaka vhukati ha u lavhelesa na u shumisa luambo; a hu na mushumo une wa vha u sokou tshimbidza maṱo kha mutaladzi. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

Phambano iyi a i ambi uri u vhala nga muhumbulo a hu na zwine zwa tshimbidzana na mubvumo. Ṱhoḓisiso ya u vhala nga luvhilo luhulwane i ṱalusa uri ndi ngani u bvisa ipfi ḽa nga ngomu muhumbuloni zwi sa sumbedzwi sa nḓila ya u wana u pfesesa nga luvhilo luhulwane kha vhathu vhoṱhe. U sa pfi ha ipfi na u sa vha hone ha u shumiswa ha zwiphemu zwa mubvumo kha luambo ndi mafhungo mavhili o fhambanaho. Rayner et al., 2016

Ndi nḓila ifhio ine ya ita uri muthu a pfesese khwine?

Awo mavhareji mavhili a luvhilo a nga si fhindule mbudziso iyi e eṱhe. U pfesesa zwi ya nga mafhungo, ndivho na muvhali. Tshiṅwe tshidzingo tsha u thivhela u vhalulula tshi sumbedza uri u humela kha maipfi zwi nga tikedza u pfesesa; ndaela i konḓisaho ya u dzula u tshi vhala nga luvhilo luhulwane i nga dzhia tshifhinga tshine tsha thusa u shumisa mafhungo kha nḓila ifhio na ifhio. Schotter et al., 2014

Ndi ngani miṅwaha na luambo zwi tshi shandula u vhambedza

Ṱhoḓisiso ya u sedzulusa yo wana luvhilo lwo fhambanaho kha vhana, vhathu vhahulwane na vhavhali vha luambo lwa vhuvhili. U ḓivha maipfi na tshenzhemo ya luambo zwi kwama u ṱalukanya ipfi, nahone ṱhoḓisiso ya luambo lwa vhuvhili i sumbedza uri ṱhuṱhuwedzo ya uri ipfi ḽi anzela hani i ya nga tshenzhemo ya muvhali kha luṅwe na luṅwe lwa nyambo. Ngauralo luvhilo lwa mugudi musi a tshi vhala nga ipfi na nga muhumbulo a lu tei u fhambana nga nḓila i fanaho na ya mavhareji o ṱanganyiswaho a vhathu vhaaluwa vha English. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012

U ṱalukanya maipfi a zwi fani na u a amba nga u elela. Ndeme ya uri muthu u ḓivha maipfi mangana i ya nga nḓila ine maipfi a vhalwa ngayo, ngeno u pfesesa maipfi musi hu tshi vhalwa zwi tshi ya nga maipfi ane a wanala kha maṅwalwa eneo. Ndi ngazwo ri tshi fanela u iledza u shumisa tshivhalo tshithihi tsha WPM ya u vhala nga ipfi sa khaṱhulo ya vhukoni ha luambo nga u angaredza. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006

Ndi mini zwine zwa tendisea u zwi ita nḓowetshumo?

Nangani nḓila i elanaho na mushumo: u amba phanḓa ha vhathu na u vhalela u pfesesa nga iwe muṋe zwi ṱoḓa vhukoni vhu fanaho nga zwiṅwe zwifhinga fhedzi vhu sa fani nga zwoṱhe. Vhambedzani maṅwalwa a fanaho na a fanaho nahone ni sedze uri ni a pfesesa. Ṱhoḓisiso dza u vhala dzi tikedza u dzhiela nṱha ndivho ya mushumo, a dzi themendeli uri muthu muṅwe na muṅwe a dzule a tshi vhala nga nḓila nthihi. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016

U itela u vhambedza hu si ha tshiofisi, shumisani zwipiḓa zwa maṅwalwa zwine na sa zwi ḓivhe zwi re na vhuleme vhu fanaho, nahone ni songo vhala tshipiḓa tshithihi nga ipfi nga u ṱavhanya musi no tou tshi vhala nga muhumbulo. U tshi ḓivha zwi nga ita uri u vhambedza hu sa fulufhedzee. Dzhielani mvelelo sa tsumbavhuya ya zwipiḓa izwo, hu si ndingo yo khwaṱhisedzwaho ya vhuṱali haṋu ha mutheo kana fulufhedziso nga ha bugu dzoṱhe. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998

Arali luvhilo lu tshi shanduka, vhulungani zwine zwenezwo zwa amba zwi tshi pfala: u vhala nga luvhilo luhulwane ni sa tsha pfesesa zwavhuḓi ndi mvelelo yo fhambanaho na u vhala nga luvhilo luhulwane ni tshi pfesesa zwi fanaho. Tshivhalo tsha luvhilo tshoṱhe tshi nga si zwi fhambanye. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014