U khethekanya mafhungo zwi thusa hani u humbula nomboro nnzhi?

Mutalo wa u thoma ndi tsumbo ya u kuvhanganya, a si vhukoni ho lingwaho. Wa vhuraru ndi tsumbo ya u thoma ye ya itwa nḓowenḓowe yo kalulaho. Kha ṱhoḓisiso yeneyo, muthu o shumisa ḓivha ya zwifhinga zwa u gidima na nḓila yo dzudzanywaho ya u dovholola mafhungo. Ḽiṅwalwa ḽi dovha ḽa amba uri vhukoni a ho ngo pfukela kha mafhungo maswa musi mafhungo a tshi shanduka a vha khonsonanti; hezwi ndi zwa ndeme u ṱalutshedza mvelelo i mangadzaho ya zwidigithe. Ericsson et al., 1980

Tshipiḓa tsha mafhungo ndi mini?

Tshipiḓa tsha mafhungo ndi yuniti ye ya vhulungwa, a zwi ambi uri ndi tshivhalo tsho tiwaho tsha mbonalo dza maṅwalo. Mbuyelo yatsho i bva kha zwine mugudi a zwi ḓivha kale na nḓila ye mutevhe wa dzudzanywa ngayo. Zwiṱalutshedzo zwa Miller nga ha u dovha wa shumisa maṅwe maitele u imela mafhungo na mushumo wa Mathy na Feldman nga ha u fhungudza mafhungo zwi sumbedza uri ndi ngani u vhalela zwipiḓa zwi songo dzudzanywaho zwi tshi nga fhura musi zwivhumbeo zwi sa fani. Miller, 1956 Mathy et al., 2012

Ṱhoḓisiso ya Cowan ya vhukoni vhuṱuku i sedza nyimele dzine dza pima u dovholola na ḓivha ya tshifhinga tshilapfu. Muthu ane a shumisa zwigwada zwi re na ṱhalutshedzo kha mutambo wa nomboro wa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe a nga si vhe a tshi ita nga fhasi ha mikano yeneyo. Mvelelo hedzi mbili a dzi tei u hanedzana ngauri yuniti dzadzo na maitele o tendelwaho a fhambana. Cowan, 2001

U kuvhanganya zwi fana na u dovholola?

U dovholola zwi ita uri mafhungo a dzule a tshi khou shumea muhumbuloni; u kuvhanganya zwi shandula nḓila ine mafhungo a imelwa kana u dzudzanywa ngayo. Zwi nga shumisana, fhedzi a si maitele a fanaho. Ṱhaluso ya muhumbulo wa mushumo i khethekanya u fara mafhungo lwa tshifhinganyana kha maṅwe maitele a ndango na kha thuso ya ḓivha ya tshifhinga tshilapfu. Baddeley, 2012

Ndi fanela u lavhelela u khwinifhala lungafhani?

Mvelelo ya 7 uya kha 79 ndi tsumbo nthihi i songo ḓoweleaho ya nḓowenḓowe yo kalulaho, a si mvelelo ya thuso ine ya lavhelelwa kha vhathu nga u angaredza kana mbekanyamushumo ya nḓowenḓowe ya muthu muṅwe na muṅwe. I sumbedza uri nḓila dzo gudwaho dza u dzudzanya mafhungo dzi nga shandula zwihulu mvelelo ya mushumo, fhedzi a i ṋei mutheo munzhi wa u humbulela tshivhalo tsha mafhungo ane muthu nga eṱhe a ḓo kona u humbula. U sa pfukela kha miṅwe mishumo yo fhambanaho ndi zwa ndeme u fana na rekhodo yeneyo. Ericsson et al., 1980

Mvelelo dzo gandiswaho dza tshivhalo tsha mafhungo ane muthu a humbula nga mutevhe dzi dovha dza bva kha mulayo wa u ima. Kha ṱhoḓisiso khulwane ya u thetshelesa, tshivhalo tsha nṱha tsha zwe vhathu vha kona u zwi swikelela na tshivhalo tsha mutevhe tsha sialala zwo vha na miṅwe mivhili kha vhathu vhenevho. Ngauralo, u vhambedza maitele zwi ṱoḓa uri u ṋekedza mafhungo na u paṱekanya zwi dzule zwi tshi fana; ni songo ṱanganyisa zwe zwa tou bvelela zwa vhegeṱhe na mutheo wo pimiwa nga iṅwe nḓila. Woods et al., 2010

Ndi zwifhio zwine zwa pfala u lingedza?

U itela u vhambedza nga nḓila i si ya tshiofisi, dzhiani tsheo arali ni tshi ḓo kuvhanganya zwidigithe, shumisani maitele a fanaho kha milingo i fanaho, nahone ni ṅwale tshanduko arali na thoma u shumisa maitele maswa. Ṱhoḓisiso ya u fhungudza mafhungo i tikedza ndeme ya tshivhumbeo; a i sumbedzi uri hu na tshivhalo tsha zwigwada tshi shumaho kha vhoṱhe kana u fulufhedzisa uri nḓila yo khetheaho ya u humbula i ḓo thusa mutevhe muṅwe na muṅwe. Mathy et al., 2012

Shumisani mafhungo ane a ni sa ḓowele uri ni vhone arali maitele a tshi shuma na kha zwiṅwe, hu si tsumbo ye na i vhulunga muhumbuloni fhedzi. Ṱhoḓisiso ya maitele a u kala tshivhalo tsha mafhungo i ombedzela uri maitele a fanela u elana na zwine zwa khou kaliwa. Vhutsila ho gudwaho vhu a thusa, fhedzi vhu tea u ṱaluswa sa honoho vhutsila hu si u vhu vhidza u engedzea ha vhukoni hoṱhe. Conway et al., 2005

Tsha u fhedzisela, a hu na nḓila yo tendelwaho ya u shandula mvelelo ya nomboro dzo kuvhanganywaho ya vha levhele ya n-back kana IQ. Ṱhoḓisiso ya u ṱalutanya ya span na n-back i sumbedza uri na mishumo ine ya vhidzwa ya muhumbulo wa mushumo a i ambedzani nga vhuphara. Redick et al., 2013