Vhuṱanzi ha ndeme na nomboro
| Zwine zwa sedzwa | Ṱhoḓisiso ya span ya nomboro dzo pfiwaho | Mutambo wa nomboro yoṱhe ine wa vhoniwa |
|---|---|---|
| Zwine zwa ṋewa | Nomboro dzi ambiwaho dzi tshi tevhekana | Nomboro dzi vhonala kha tshikirini |
| Nḓila dza u dzi vhekanya nga zwigwada | Zwi bva kha tshifhinga tsha u amba na maano | Zwi nga katela u vhekanya zwi tshi tevhekana nga fhethu hu vhonalaho |
| Ṱhaluso ya tshikoro | Hu tevhedzwa milayo ya u humbula na u ima ya yeneyo ṱhoḓisiso | Hu tevhedzwa milayo ya mutambo weneṋe |
| U shandula mvelelo nga ho livhaho | A zwi athu tendelwa | A zwi athu tendelwa |
Ṱhoḓisiso ya u pfa nomboro yo katela vhathu vha 763 vha tshitshavha vha miṅwaha ya 18–65. Tshivhalo tshavho tsha phanḓa tsha nga mvelele tsho vha 6.35, fhedzi tshivhalo tsha nṱhesa tsho swikelelwaho kha ndingo yo fhelelaho tsho vha 6.77 nga vhukati. Yeneyo phambano i re nga ngomu ha ṱhoḓisiso nthihi i sumbedza uri ndi ngani tshivhalo tsha vhukati tsho anḓadzwaho tshi tshi fanela u ṱalutshedzwa na nḓila ye tshikoro tsha vhalwa ngayo. Woods et al., 2010
Ndi ngani u shandula zwine zwa ṋewa zwi tshi shandula mushumo
Milayo ya working memory i ṱalula maitele a u sumbedza na a u langa mafhungo, hu tshi katelwa na zwipiḓa zwa u humbula nga maipfi na nga zwifanyiso fhethu. Nomboro dzo ṅwalwaho dzi nga dovha dza shandulwa dza vha maipfi muhumbuloni, ngauralo phambano a si ya uri iṅwe ndi u humbula nga u vhona fhedzi, iṅwe ndi u humbula nga u pfa fhedzi. Nḓila ine mafhungo a ṋekedzwa ngayo na zwine muthu a ita ngao zwi a vha zwa ndeme. Baddeley, 2012
U vhona mutevhe woṱhe zwi nga ita uri tshivhumbeo tshawo tshi vhe hone uri u kone u vhekanya nga zwigwada. Ṱhoḓisiso ya u vhekanya nga zwigwada i sedza nḓila ine zwiṅwe zwi tevhekana ngayo ya ita uri mutevhe u vhe mupfufhi muhumbuloni; mbuelo ine ya wanala i kwamana na tshivhumbeo tshe tsha vhulungwa muhumbuloni, hu si tshivhalo tsha zwiga fhedzi. Datumu kana phetheni ine wa i ḓowela nga u i vhona zwi nga shumiswa nga nḓila yo fhambanaho na nomboro dzi sa tshimbidzani. Mathy et al., 2012 Miller, 1956
Naa tshikoro tsha u vhona tsha nṱha tshi sumbedza u humbula hu khwaṱhaho?
Zwi sumbedza zwenezwo kha mushumo na nyimele dze zwa lingwa fhedzi. U vhambedza zwi dovha zwa shandula tshifhinga tsha u sumbedzwa, tshibuli tsha u dovholola muhumbuloni, nḓila ya u fhindula na milayo ya u ima. Ṱhoḓisiso ya maitele a span i ombedzela uri zwenezwi zwi kwama ndingo. U wana tshikoro tsha nṱha kha iṅwe nḓila a zwi ambi uri muthu u ita khwine kha mishumo yoṱhe ya working memory. Conway et al., 2005
Ndi mini zwine zwa kwama izwi?
Ndi ngani vhukoni ha u humbula ho anḓadzwaho vhu tshi vhonala vhu sa tendelani
Ṱhaluso ya Cowan ya vhukoni ho linganyiswaho i amba nga zwigwada zwa mafhungo musi nyimele dzo itelwa u fhungudza u dovholola muhumbuloni na u shela mulenzhe ha u humbula zwa kale. Span ya nomboro ya nga misi i nga vhuyelwa nga dzenedzo nyito. Ngauralo u vhambedza tshivhalo tsha zwigwada na tshivhalo tsho tou ralo tsha nomboro zwi ṱanganyisa zwipiḓa na mikano ya majaragani zwo fhambanaho. Cowan, 2001
U ita nḓowenḓowe ya u humbula nga maitele o dziaho zwi sumbedza zwavhuḓi: muṅwe we a gudiswa o kona u dovha a amba mutevhe wa nomboro mulapfu nga u shumisa nḓivho yo dzudzanywaho, fhedzi hezwo a zwo ngo ita uri a kone u shumisa vhukoni honoho kha mafhungo a sa tshimbidzani. Zwenezwi zwi sumbedza vhukoni he a vhu guda, a zwi sumbedzi uri vhulungu ha tshifhinganyana hoṱhe ho engedzea ha swika kha tshivhalo tsha nomboro tsho sumbedzwaho. Ericsson et al., 1980
Hu pfi mini nga mikano ya miṅwaha na mbeu?
Mikano i fanela u tendelana na nḓila ya u ṋekedza mafhungo, tshifhinga, luambo, mutevhe wa phindulo na nḓila ya u vhala tshikoro. Vhathu vhahulwane vhe vha lingwa nga u pfa a vha ṋei nḓila ya u shandula mvelelo ya mutambo wa nomboro wa kha webusaithi zwi tshi ya nga miṅwaha kana mbeu. U shumisa tshivhalo tshavho tsha vhukati kha mutambo muṅwe na muṅwe wa kha inthanethe zwi nga shandula tshiko tshavhuḓi tsha ṱhoḓisiso tsha vha u vhekanya vhathu nga nḓila i xedzaho. Woods et al., 2010 Conway et al., 2005
U ḓilonda hu fanela u katela na mishumo iṅwe ya nomboro: tsenguluso ya ṱhoḓisiso dzo vhalaho i sumbedza uri span na ndingo dza n-back dzi fana nga zwiṱuku fhedzi, nahone a zwi koni u shumiswa u imela iṅwe. Ngauralo mvelelo ya nṱha ya u humbula nomboro nga u vhona a si tshikoro tsha n-back kana tshivhalo tsha IQ tsho tendelwaho. Redick et al., 2013
U itela u ḓiṱola, vhekanyani maitele eneo nga thungo, shumisani tshifhinga tshi fanaho tsha u sumbedzwa na milayo ya u fhindula, nahone ṅwalani uri no dovholola mutevhe muhumbuloni kana na u vhekanya nga zwigwada. Dzenedzo tsheo dzi nga ita uri u vhambedza mvelelo dzaṋu hu pfesesee khwine, fhedzi a dzi iti uri hu vhe na mikano i imelaho vhathu vhoṱhe kana ṱhanziela ya kiliniki. Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012
Lingedzani ndingo ya mahala i elanaho nazwo
Ndingo ya u humbula nomboro
Lingedzani ndingo ya u humbula nomboro nga u vhona, ni vhee dzina ḽa mvelelo sa tshikoro tsha wonoyo mushumo. Arali na dovha na shumisa ndingo ya span ya nomboro nga u pfa, i rekhodeni nga thungo. Ḽebelani u vhambedza nomboro khulwane ye na kona u i humbula kha iṅwe nḓila na tshivhalo tsha vhukati kana mvelelo ya mulayo wa u ima kha iṅwe.
Mbudziso dzo ḓoweleaho
Naa zwikoro zwa u pfa na u vhona zwi fanela u lingana?
Zwiṅwe zwiko a zwi khwaṱhisedzi uri zwi fanela u lingana. Nḓila ya u sumbedza, maano na u vhala tshikoro zwi nga fhambana. Woods et al., 2010 Baddeley, 2012
Naa u vhona nomboro zwi nga kha ḓi shumisa u humbula nga maipfi?
Ee. Vhathu vha nga shandula zwe vha vhala vha zwi ita maipfi muhumbuloni; nḓila ya u sumbedzwa a i khwaṱhisedzi uri hu shela mulenzhe sisiteme nthihi ya u humbula fhedzi. Baddeley, 2012
Naa iṅwe nḓila ndi ndingo ya IQ ya khwine?
Zwenezwo zwi ṱoḓa ṱhanziela yo teaho. U wana tshikoro tsha nṱha kha iṅwe nḓila a zwi sumbedzi uri muthu u na vhuṱali ha nṱha kha zwoṱhe. Conway et al., 2005
Vhubvo
- Woods et al. (2010). U khwinisa u kala span ya nomboro kha ndingo ya u humbula ha maipfi ha tshifhinganyana.
- Cowan (2001). Tshivhalo tshi mangadzaho tsha 4 kha u humbula ha tshifhinganyana: U dovha u sedza vhukoni ha u vhulunga mihumbuloni.
- Miller (1956). Tshivhalo tshi mangadzaho tsha sumbe, hu engedzwa kana hu fhungudzwa mbili: Miṅwe mikano ya vhukoni hashu ha u shumisa mafhungo..
- Baddeley (2012). Working Memory: Milayo, Zwimodeli na Thaidzo dza u Ṱaṱisana.
- Conway et al. (2005). Mishumo ya u kala span ya working memory: U sedzulusa maitele na nyeletshedzo ya mushumisi.
- Redick et al. (2013). Zwikalo zwa complex span na n-back zwa working memory: Tsenguluso ya ṱhoḓisiso dzo vhalaho.
- Ericsson et al. (1980). U guda vhukoni ha u humbula.
- Mathy et al. (2012). Ndi mini tshi mangadzaho kha nomboro dzi mangadzaho? U vhekanya nga zwigwada na u fhungudza mafhungo kha u humbula ha tshifhinganyana.
Bulani siaṱari iḽi: Ndingo ya u humbula nomboro nga u dzi pfa i fana na ya u humbula nomboro nga u dzi vhona?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ve/answers/auditory-vs-visual-digit-span. CC BY 4.0.
← Ṱolani dziṅwe phindulo