Vumbhoni ni tinomboro-nkulu
| Xivilelo | Nhlamuselo leyi seketeriwaka hi vumbhoni |
|---|---|
| Ku vula marito endzeni ka mianakanyo ku endla leswaku vanhu hinkwavo va hlaya hi rivilo ra ku hlaya hi nomu | Mintirho yo hlaya hi ku miyela ni yo hlaya hi nomu yi na marito yo hambana; ku fana loku olovaka a ku seketeriwi hi vumbhoni |
| Ku susa ku vula marito endzeni ka mianakanyo swi tiyisisa ku twisisa hi ku hatlisa | Ku hava ku tiyisisiwa loku angarhelaka loku simekiweke |
| Ku tlhelela u ya hlaya i ku tlanga hi nkarhi minkarhi hinkwato | Vumbhoni bya ndzavisiso byi komba leswaku ku tlhela u hlaya swi nga pfuna ku twisisa |
| WPM leyi kombisiwaka leyi tlakukeke minkarhi hinkwato yi vula ku hlaya ko antswa | Ku fanele ku kambiwa ni ku twisisa |
Rito ku vula marito endzeni ka mianakanyo ri tirhisiwa hi tindlela to hambana. Ri nga vula rito leri munhu a ri twaka emianakanyweni, migingiriko leyi fambisanaka ni ku vula marito hi ku olova, kumbe ku tirha ka ririmi loku tirhisaka swifaniso swa mipfumawulo. Sweswo a hi mipimo leyi ringanaka. Nkambisiso wa ku hlaya hi rivilo wu languta ku tirha ka mipfumawulo ya ririmi naswona wu kaneta ku ehleketa leswaku ku papalata rito leri twalaka emianakanyweni swi susa swilaveko swa ku tirha ka ririmi loko ku hlayiwa. Rayner et al., 2016
Ha yini ku famba ka mahlo hi ku hatlisa swi nga ringaneli
Mahlo ma hlengeleta vuxokoxoko byo voniwa hi ku languta tindhawu to karhi ni ku hatlisa ma cinca ndlela, kambe ku twisisa swi lava ku tiva marito ni ku hlanganisa tinhlamuselo ta wona. Nkambisiso wa ku famba ka mahlo wu komba leswaku ku teka vuxokoxoko ni ku tirha ka ririmi swa tirhisana. Ku fambisa xilotlelo hi ku hatlisa kumbe ku sivela mahlo ku tlhelela endzhaku a swi tiyisisi leswaku vuxokoxoko byo fana byi twisisiwile. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Schotter ni vatirhi-kulobye va kambisise ndlela leyi endleke leswaku marito lama hlayiweke eku sunguleni ma nga ha pfuni ku tlhela u ma hlaya. Ku twisisa ku tsanile. Vuyelo bya kona a byi kombisi leswaku ku tlhelela endzhaku kun'wana ni kun'wana swa laveka; kambe byi kaneta ku teka ku tlhelela endzhaku kun'wana ni kun'wana ku ri xihoxo lexi faneleke ku susiwa hi ku tisungulela. Schotter et al., 2014
Ha yini tindzimana tin'wana ti vonaka ti hlayeka hi ku hatlisa swinene
Ku tolovelana ni marito ni ntokoto wa ririmi swi cinca leswi lavekaka loko u ri karhi u twisisa. Ndzavisiso wa ku tala ka marito eka ririmi ra vumbirhi ni wa ntivomarito wu hlamusela leswaku ha yini rito leri nga tolovelwangiki kumbe ririmi leri u nga ri tolovelangiki ku ri tirhisa ri nga endla leswaku ku hlaya ku nonoka. Sweswo a swi tiyisisi leswaku ku vula marito endzeni ka mianakanyo hi kona ku vangaka ku nonoka, hambiloko muhlayi a vona onge rito ra le mianakanyweni ri engeteleka loko tindzimana ti tika. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016
I yini lexi xi khumbaka?
Ku vuriwa yini hi ku hlaya hi ku hatlisa u tshika swin'wana?
Ku hlaya hi ku hatlisa u tshika swin'wana swi nga pfuna loko xikongomelo ku ri ku kuma nhlokomhaka kumbe ku kuma nkatsakanyo. Ku kambisisa ka kona ku katsa vuxokoxoko byitsongo naswona ku fanele ku pimiwa hi xikongomelo xexo. Nkambisiso wa ku hlaya hi rivilo wu hambanisa ntirhiso wolowo ni ku twisisa tsalwa hinkwaro hi ku hetiseka hi rivilo leri nga tolovelekangiki. Ku hatlisa u hlaya hi ku angarhela a swi kombisi leswaku u twisise vuxokoxoko hinkwabyo hi ndlela leyi fanaka. Rayner et al., 2016
Swiringaniso swa vanhu lavakulu leswi nyikiweke hi tinomboro na swona swi na mindzilakano. I nkatsakanyo wa mintirho ya Xinghezi, leyi katsa vanhu vo tala lava dyondzekeke; a hi mipimo ya vanhu va vukhale byo hambana eka tindzimi hinkwato. Vana, vanhu lavakulu swinene ni vanhu lava hlayaka hi ririmi ra vumbirhi a va fanelanga ku avanyisiwa hi xiringaniso xin'we kumbe hi ku rhula ka marito lama va ma twaka emianakanyweni. Brysbaert, 2019
I yini lexi seketeriwaka ematshan'weni ya maqhinga yo sindzisa ku tshika?
Hlaya swilo leswi fambisanaka ni xikongomelo, kambela ku twisisa ka wena naswona tolovela ririmi ni mhaka leyi u yi hlayaka. Nkambisiso wa ku hlaya wu seketela ntokoto ni vutivi bya ririmi tani hi swilo leswi nga ni nkoka, kambe a wu veki nkarhi wa ku titoloveta lowu faneleke eka vanhu hinkwavo kumbe ku engeteleka ka rivilo loku tiyisisiweke. Ndzavisiso wa ku tiva marito na wona wu languta leswaku hi rungula rihi eka tsalwa rero leri munhu a ri tivaka, ku nga ri ndlela ya xihatla yo engetela rivilo. Rayner et al., 2016 Nation, 2006
Loko u lava ku ringanisa ka wena n'wini, tirhisa tindzimana leti u nga ti tolovelangiki naswona ringanisa ku twisisa ni nkarhi. Loko ndlela yo karhi yi engetela WPM kambe yi hunguta vuswikoti bya wena byo hlamusela tsalwa, yi hlamusele tani hi ku cincana ka vuyelo. Ku hunguteka ka rito leri u ri twaka emianakanyweni, hi koxe, a hi vumbhoni bya ku hlaya ko antswa. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Xikongomelo lexi ringanaka i ku twisisa swilo leswi faneleke hi ndlela leyi tirhaka kahle. A ku na xihlovo lexi tshahiweke lexi kombisaka leswaku ku sindzisa ku tshika ku vula marito emianakanyweni loko u ri karhi u endla xikambelo eka burawuza swi engetela vutlhari hi ku angarhela kumbe swi susa hi laha ku nga heriki mindzilakano ya ku tirha ka ririmi loko ku hlayiwa. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015
Ringeta xikambelo xa mahala lexi fambisanaka na swona
Xikambelo xa rivilo ro hlaya
Ringeta xikambelo xa rivilo ro hlaya handle ko sindzisa ndlela leyi u nga yi tolovelangiki yo tshika ku vula marito emianakanyweni. Tsala ku twisisa kun'we ni rivilo. Loko u ringeta ndlela yo hlaya, teka vuyelo byi ri ku ringanisa loku kongomisiweke eka ndzimana yoleyo, ku nga ri mimpimo leyi tiyisisiweke ya ku vula marito endzeni ka mianakanyo.
Swivutiso leswi tolovelekeke
Xana ku twa rito emianakanyweni i mfungho wa ku hlaya hi ndlela yo biha?
Nkambisiso a wu seketeli makumu wolawo hi ku angarhela. Ku tirha ka ririmi loku fambisanaka ni mipfumawulo ni ku vula rito rin'wana ni rin'wana hi nomu i swilo swimbirhi swo hambana. Rayner et al., 2016
Xana ndzi fanele ku papalata ku languta endzhaku?
A hi nawu wa vanhu hinkwavo. Ndzavisiso lowu lawuriweke wu kume leswaku ku kota ku tlhela u hlaya swi pfuna ku twisisa. Schotter et al., 2014
Xana ndzi nga titoloveta ku hlaya hi ku hatlisa ndzi tshika swin'wana hi ku hambana?
Ina, kambe swi pime tani hi ku kambisisa swilo swo hlawula leswaku u kuma nkatsakanyo kumbe u lavisisa mhaka, ku nga ri vumbhoni bya leswaku u twisise vuxokoxoko hinkwabyo hi rivilo leri kombisiweke. Rayner et al., 2016
Swihlovo
- Brysbaert (2019). Xana hi hlaya marito mangani hi minete? Nkambisiso ni nkatsakanyo wa ndzavisiso wa rivilo ro hlaya.
- Rayner et al. (2016). Swilo swo tala swo hlaya, nkarhi wutsongo swinene.
- Rayner (1998). Ku famba ka mahlo loko ku hlayiwa ni ku tirha ka vuxokoxoko: Malembe ya ndzavisiso ya 20.
- CLIFTON et al. (2015). Ku famba ka mahlo loko ku hlayiwa ni ku tirha ka vuxokoxoko: Malembe ya 40 ya ndzhaka ya Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Ntokoto wa ririmi ra vumbirhi wu cinca vuyelo bya ku tala ka marito eka ririmi ro sungula ni ra vumbirhi: Vumbhoni bya mipimo ya ku famba ka mahlo loko ku hlayiwa tindzimana ta ntumbuluko.
- Nation (2006). Xana ku laveka ntivomarito wukulu ku fikela kwihi leswaku munhu a hlaya ni ku yingisela?.
- Schotter et al. (2014). U nga kholwi leswi u swi hlayaka kan'we ntsena.
- Brysbaert et al. (2016). Xana hi tiva marito mangani? Ku pimanyeta ntivomarito hi ku ya hi nhlamuselo ya rito, mpimo wa leswi munhu a swi dyondzaka hi ririmi ni vukhale bya yena.
Tsavula tluka leri: Xana u fanele u tshika ku vula marito emianakanyweni leswaku u hlaya hi ku hatlisa?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ts/answers/subvocalization-and-reading-speed. CC BY 4.0.
← Kambisisa tinhlamulo tin'wana