Vumbhoni ni tinomboro-nkulu
| Xivutiso xa ndzavisiso | Leswi vumbhoni byi swi hambanisaka |
|---|---|
| Ku hundzuluxa swilo emianakanyweni ni vuswikoti hinkwabyo bya swivandla | Mintirho yo hambana ya swivandla yi komba tipatironi to hambana ta mintlawa |
| Xiringaniso xa ntlawa ni vuswikoti bya munhu | Ku hambana ka swiringaniso a ku veki munhu un’wana ni un’wana eka ntlawa wo karhi |
| Matirhelo ya sweswi ni ku kota ku antswisa hi ku letela | Tidyondzo ta ku letela vuswikoti bya swivandla ti kuma ku antswa |
| Vuveleteri bya xikambelo ni vutlhari hinkwabyo | Xikambelo xin’we xa swivandla a xi kombisi vuswikoti hinkwabyo byo ehleketa |
Nxopaxopo wa Voyer ni vatirhi-kulobye wu hambanisa mimbuyelo hi xikambelo lexi tirhisiweke ni ndlela leyi xikambelo xi endliweke ha yona. Nxopaxopo wa khale wa Linn na Petersen na wona wu hambanisa ku hundzuluxa swilo emianakanyweni, ku vona swivandla ni ku swi anakanya hi miehleketo. Ku vika nhlayo yin’we onge i ku hambana ka rimbewu eka vuswikoti hinkwabyo bya swivandla swi susa ku hambana loku. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Xana xikambelo xa ku hundzuluxa swilo emianakanyweni xi lava yini?
Swikambelo swa khale swa Shepard na Metzler swi kambisise swiboho mayelana ni swilo swa matlhelo manharhu leswi hundzuluxiweke. Vandenberg na Kuse va endle xikambelo xa phepha xa ntlawa lexi nga ni swivutiso ni maendlelo ya xona yo hlawula mimpimo. Xikambelo xa eka xihlamusela-marito xa webu lexi tirhisaka swifaniso, swipimelo swa nkarhi kumbe milawu ya ku hlamula leyi hambaneke a xi tekeliwi hi ku tisungulela milawu ya swikambelo leswi. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Leswi swi vula leswaku ku hambana ka ku hlamula hi ku pakanisa, nkarhi wo heta ni nhlayo ya swivutiso leswi fikeleriweke loko ku ri ni nkarhi lowu pimiweke i mimbuyelo leyi hambaneke, a yi fanelanga ku tekiwa yi fana. Maendlelo ya xikambelo i xiphemu xa leswi kumiweke, ku nga ri vuxokoxoko byo ka byi nga pfuni lexi nga honisiwaka. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Xana ku hambana ka swiringaniso ku vula yini hi ku hlangana ka mimbuyelo?
A swi vuli leswaku vavanuna hinkwavo va endla ku antswa ku tlula vavasati hinkwavo, kumbe leswaku rimbewu ri nga tirhisiwa ku vhumbha mimpimo ya munhu. Nxopaxopo wa Hyde wu veka ku hambana ka vuswikoti byo ehleketa hi rimbewu eka mongo wa ku fana lokukulu ni ku hambana loku titshegeke hi ntirho. Nkatsakanyo wa ntlawa a hi xiboho hi munhu. Hyde, 2005
I yini lexi xi khumbaka?
Xana tidyondzo ti tiyisisa xivangelo?
Ku vona ku hambana a swi hambanisi hi swoxe nkucetelo wa ntumbuluko, ntokoto, maqhinga, ndlela ya xikambelo kumbe ku tirhisana ka swona. Nxopaxopo wa tidyondzo leti tshahiweke wu katsakanya mimbuyelo ni swilo leswi fambelanaka na yona; a wu tiyisisi leswaku ku ni xivangelo xin’we eka munhu. Tipatironi ta ku kula na tona ti titshege hi xikalo lexi tirhisiwaka, a ku na vukhale byin’we bya misava hinkwako laha ku hambana hinkwako ka swivandla ku vonakaka kona. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Xana ku titoloveta ku nga antswisa matirhelo?
Nxopaxopo wa Uttal ni vatirhi-kulobye wa ku letela vuswikoti bya swivandla wu kumile nkucetelo wa le xiringanisweni wa ku letela wa Hedges' g = 0.47 endzhaku ko susa mimpimo leyi hambaneke swinene. Nxopaxopo wu katsa tindlela to hambana ta ku letela swivandla, ku nga ri ku hundzuluxa swilo emianakanyweni ntsena naswona a wu katsi ntlangu wa Helibrain. Wu seketela leswaku matirhelo ya swivandla ma nga antswisiwa, kambe a wu tiyisisi ku antswa loku fanaka eka un’wana ni un’wana kumbe ku herisiwa hi ku helela ka ku hambana ka mintlawa. Uttal et al., 2013
Ndzavisiso wa ku endla xikambelo nakambe na wona wu kuma ku antswa eka mintirho yo kambela vuswikoti byo ehleketa. Hileswaku, mimpimo leyinene eka nkarhi lowu landzelaka yi lava ku ringanisiwa loku tekaka ku dya ka xikambelo ni ku tolovelela ntirho enhlokweni, u nga si ku ku antswa ku vangiwe hi ku cinca ka vuswikoti hi ku angarhela. Scharfen et al., 2018
Xana u fanele u twisisa mimbuyelo ya wena hi ndlela yihi?
Tshama u tirhisa swifaniso swo fana, nkarhi lowu pimiweke ni ndlela yo hlayela mimpimo leyi fanaka, kutani u kambisisa rivilo swin’we ni ku pakanisa. Ndzavisiso wa ku tshamiseka ka mimpimo wu tsundzuxa leswaku ntirho wa ndzavisiso lowu tiyeke a wu endli hi ku tisungulela xiyimo xa munhu xi tshamiseka. Mbuyelo wun’we wo koma a wu nyiki vumbhoni byo tiya bya leswaku munhu u ni vumunhu bya vuswikoti bya swivandla byo tshamiseka. Hedge et al., 2017
Ndlela leyi pfunaka yo twisisa mimbuyelo yi kongomisa eka ntirho wolowo: kuma ku hundzuluxa kumbe milawu leyi ku tikelaka, kutani u kambisisa ku ya emahlweni hi swivutiso leswi fanaka leswi u nga si swi tolovelela. Vumbhoni byi seketela ku dyondza vuswikoti bya swivandla, kambe ku antswa ka munhu ha un’we ka ha ri loku nga tiyisekiwangiki. A byi seketeli mhaka ya leswaku rimbewu rin’wana a ri swi koti ku hundzuluxa swilo, kumbe ya leswaku ntlangu lowu wu engetela vutlhari hinkwabyo. Uttal et al., 2013 Hyde, 2005
Nhlayo ya mimpimo ya nkucetelo ya 286 yi komba ku anama ka nxopaxopo wun’we wa khale. A yi fanelanga ku tekiwa yi ri xikombiso xa mimpimo ya masiku lawa lexi yimelaka vanhu hinkwavo, kumbe nhlayo leyi munhu a nga yi tirhisaka ku hlayela xiyimo xa yena eka xihlamusela-marito xa webu. Voyer et al., 1995
Ringeta xikambelo xa mahala lexi fambisanaka na swona
Xikambelo xa ku hundzuluxa swilo emianakanyweni
Ringeta xikambelo xa ku hundzuluxa swilo emianakanyweni kutani u twisisa mimpimo hi ku landza swiletelo swa xona. Ringanisa mimbuyelo ya wena eka malulamiselo lama fanaka, ematshan'weni yo ku avanyisa hi ku ya hi mianakanyo yo angarhela hi mintlawa. Mimbuyelo leyi kandziyisiweke a yi nyiki mpimo wo lulamisa mimbuyelo ya ntlangu lowu hi ku ya hi rimbewu.
Swivutiso leswi tolovelekeke
Xana xiringaniso xi ndzi komba leswaku i mani loyi a nga ta hlula?
E-e. Ku hambana ka swiringaniso swa mintlawa a ku vuli leswi nga ta humelela eka ku ringanisa vanhu vambirhi vahi na vahi. Hyde, 2005
Xana ku hambana ka kona ku fana eka swikambelo hinkwato swa swivandla?
E-e. Nxopaxopo wa khale wa tidyondzo lowumbirhi wu hambanisa mixaka ya mintirho ni nkucetelo wa maendlelo. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Xana vuswikoti bya swivandla byi nga antswisiwa?
Nxopaxopo wa ku letela wu seketela ku antswa ka le xiringanisweni eka ku letela ko hambana ka swivandla, hambiswiritano mimbuyelo ya hambana naswona ku antswa ka munhu a ku tiyisekisiwi. Uttal et al., 2013
Swihlovo
- Voyer et al. (1995). Mpimo wa ku hambana ka rimbewu eka vuswikoti bya swivandla: Nxopaxopo wa tidyondzo ni ku kambisisa swilo swa nkoka..
- Linn et al. (1985). Ku humelela ni ku hlamuseriwa ka ku hambana ka rimbewu eka vuswikoti bya swivandla: Nxopaxopo wa tidyondzo.
- Shepard et al. (1971). Ku hundzuluxa swilo swa matlhelo manharhu emianakanyweni.
- Vandenberg et al. (1978). Ku hundzuluxa swilo emianakanyweni, xikambelo xa ntlawa xa ku vona swivumbeko swa swivandla swa matlhelo manharhu.
- Uttal et al. (2013). Ku cinca ka vuswikoti bya swivandla: Nxopaxopo wa tidyondzo ta ku letela.
- Hyde (2005). Mhaka ya ku fana ka rimbewu.
- Scharfen et al. (2018). Nkucetelo wa ku endla nakambe swikambelo swa vuswikoti byo ehleketa: Nxopaxopo wa tidyondzo.
- Hedge et al. (2017). Xiphiqo xa ku pima ku tshamiseka: Ha yini mintirho yo ehleketa leyi tiyeke yi nga kombisi ku hambana ka munhu loku tshamisekeke.
Tsavula tluka leri: Xana vavanuna va hundzuluxa swilo emianakanyweni ku antswa ku tlula vavasati?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ts/answers/sex-differences-in-mental-rotation. CC BY 4.0.
← Kambisisa tinhlamulo tin'wana