Vumbhoni ni tinomboro-nkulu
| Vumbhoni lowu hlamuseriwaka eka nkambisiso | Vuyelo | Xitsundzuxo |
|---|---|---|
| Vadyondzi va Xinghezi va Hirai, ntlawa lowu twisiseke ku antswa | 139 WPM | Va hlamule swivutiso swo hundza 75% hi ndlela leyi faneleke |
| Ntlawa lowun’wana eka ndzavisiso lowu fanaka | 61 WPM | Ku twisisa ka vona a ku fani |
| Ndzavisiso wa novhele wa vanhu lava tivaka Xidachi na Xinghezi | 17% hi ku nonoka eka L2 | Vatekaxiave ni ntirho a swi yimeli vanhu hinkwavo |
Vuyelo lowu byi vikiwa eka xiyenge xa nkambisiso lexi hlamuselaka vahlayi lava ririmi ra vona ro sungula ri nga riki Xinghezi. Nkambisiso wu vula hi ku kongoma leswaku tinhlayo ta ndzavisiso wa novhele a ti pfumeleli ku hlayela mpimo wa WPM lowu ringanisiwaka hi ku kongoma. I swa nkoka ku hlayisa xitsundzuxo lexi: 17% a yi fanelanga ku tirhisiwa ku lulamisa mpimo wa mudyondzi un’wana ni un’wana wa ririmi. Brysbaert, 2019
Ha yini vuswikoti bya ririmi byi ri bya nkoka ku tlurisa vito ra L2
Ku tirhisa ririmi ra vumbirhi swi cinca ndlela leyi marito ma tirhisiwaka ha yona emianakanyweni, ku katsa ni ku lemuka leswaku marito ma humelela kangani. Ndzavisiso wa Whitford na Titone wu kambisisa mbuyelo wolowo hi ku landzelela ku famba ka mahlo loko vanhu va hlaya tindzimana. Hileswaku vanhu vambirhi lava nga ni ririmi ro sungula ni ra vumbirhi leri fanaka va nga ha va ni swilaveko swo hambana swa ku tirhisa miehleketo, hikuva ntokoto wa vona ni vuswikoti bya vona bya hambana. Whitford et al., 2012
Vutivi bya marito i xiphemu xa xiyimo lexi. Ndzavisiso wa ku twisisa marito wu vutisa leswaku i marito mangani eka tsalwa ro karhi lawa muhlayi a ma tivaka, kasi ku ringanisa vukulu bya ntivomarito swi titshege hi leswaku ku hlayiwa swivumbeko swa marito, marito ya masungulo kumbe mintlawa ya marito. Ku hlayela marito ntsena a ku nge vhumbeli hi koxe ku hlaya hi ku olova ka matsalwa hinkwawo. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Ha yini WPM yi nga tirhisiwi ku pima tindzimi hi ku kongoma
Tindzimi to hambana ti tirhisa nhlayo yo hambana ya marito lama tsariweke ku vula rungula leri fanaka. Vulehi bya marito, ndlela leyi marito ma endliwaka ha yona ni matsalelo ya tindzimi swi khumba xiphemu lexi hlayiwaka. Hikuva hi swona, nkambisiso wa mpimo wa ku hlaya ni wa ku famba ka mahlo a swi seketeli ku vula leswaku WPM leyi nga ehansi hi ririmi rin’wana yi vula vutlhari byo tsana kumbe ku ehleketa hi ku nonoka hi ku angarhela. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
I yini lexi xi khumbaka?
Ku tika ka tsalwa ni swiletelo swa ntirho swi cinca vuyelo
Ku hlayela ku tiphina, ku dyondza ni ku lava mhaka yo karhi i mintirho yo hambana. Ndzavisiso wa ku famba ka mahlo wu komba ndlela leyi ku tika ka marito ni ku laveka ka ku twisisa swi khumbaka ku languta tsalwa ha kona. Xitori lexi tiviwaka ni xihloko xa xithekiniki lexi u nga si tshamaka u xi hlaya a swi fanelanga swi tekiwa swi ri swikambelo leswi ringanaka swa rivilo rin’we ro hlaya leri nga cinciwiki. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Ku tlhelela endzhaku swi nga pfuna muhlayi ku twisisa mhaka leyi nga tiyisekiki. Vumbhoni bya ndzavisiso lowu kombisaka leswaku ku sivela ku tlhela u hlaya swi onha ku twisisa, byi hi tsundzuxa leswaku a hi fanelanga ku teka ku yima kumbe ku tlhelela endzhaku loko ku hlayiwa L2 swi ri ku tsandzeka loku faneleke ku herisiwa. Nkarhi wun’wana wo engetela wu nga pfuna ku twisisa. Schotter et al., 2014
Xana ku titoloveta ku nga herisa ku hambana?
Mikambisiso yi seketela nkoka wa ntokoto wa ririmi ni ku lemuka marito hi ndlela leyi tirhaka, kambe a yi vuli leswaku ku laveka tiawara tingani leswaku munhu a fika eka mpimo wa ku hlaya hi ririmi ra yena ro sungula. Nakambe, swikombiso leswi humaka eka mikambisiso yo hambana a swi endli leswaku ku va ni mbhoni leyi faneleke ya ndzetelo hi ku ya hi vukhale ni rimbewu. Ku antswa ku pimiwa hi mintirho leyi fanaka ni swiyimo swa ririmi leswi fanaka. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012
Tirhisa swilo leswi faneleke leswi u nga si swi hlayaka, kambela ku twisisa ka wena, naswona tsala ririmi ni xikongomelo xa nkarhi wun’wana ni wun’wana lowu u wu pima. Ku hlaya tsalwa ro olova hi ku hatlisa swi nga pfuna, kambe hi swona ntsena a swi kombisi leswaku vuswikoti byo hlaya byi tlakukile hi mpimo lowu fanaka eka matsalwa yo tika. Ku ringanisa loku nga ni nhlamuselo ku hlayisa ku tika ni xikongomelo swi ri leswi ringanaka hi laha swi kotekaka ha kona. Brysbaert, 2019 Nation, 2006
Hikokwalaho, nhlamulo ya le ka swiendlakalo swa siku na siku i tindlela to hambana, ku nga ri mpimo wun’we lowu tirhaka eka munhu un’wana ni un’wana. Vuyelo bya 139, 61 na 17% bya papila ra ndzavisiso byi komba ndlela leyi ntlawa wa vanhu ni ntirho swi nga swa nkoka ha yona. Byi fanele ku pfuna ku hlamusela ku hambana, ku nga ri ku vumba mpimo lowuntshwa lowu faneleke vadyondzi hinkwavo. Brysbaert, 2019
Ringeta xikambelo xa mahala lexi fambisanaka na swona
Xikambelo xa rivilo ro hlaya
Ringeta xikambelo xa rivilo ro hlaya hi ririmi leri u ri twisisaka, kutani u hlamula swivutiso swo twisisa. Hlayisa mivuyelo ya tindzimi to hambana yi hambanile. Tinhlayo ta ndzavisiso wa Xinghezi i mhaka yo pfuneta ku twisisa ntsena; a hi ndlela yo hundzuluxela vuswikoti bya wena bya ririmi kumbe IQ.
Swivutiso leswi tolovelekeke
Xana ku hlaya hi L2 hi ku nonoka kambirhi a swi tolovelekanga?
Mikambisiso leyi a yi vekanga mpimo lowu kombisaka leswaku mpimo wo karhi eka munhu a wu tolovelekanga. Vuswikoti bya ririmi, ku tika ka tsalwa ni xikongomelo xa ntirho swi hambana ngopfu lerova a swi nge endliwi makumu wolawo. Brysbaert, 2019
Xana ndzi nga ringanisa WPM ya Xinghezi ni ya ririmi rin’wana?
U nga endla tano ntsena loko u tekela enhlokweni ku hambana ka swiphemu leswi tsariwaka ni rungula leri nga eka rito rin’we. WPM ntsena a yi endli leswaku ku ringanisa tindzimi ku va loku ringanaka. Brysbaert, 2019
Xana ndzi fanele ndzi tikurisa leswaku ndzi nga tlheli ndzi hlaya?
U nga endli tano hi ku anakanya leswaku ku tlhelela kun’wana ni kun’wana ku ni khombo. Ku tlhela u hlaya swi nga pfuna ku twisisa, naswona ku twisisa ku fanele ku pimiwa swin’we ni rivilo. Schotter et al., 2014
Swihlovo
- Brysbaert (2019). Hi hlaya marito mangani hi minete? Nkambisiso ni nkambisiso wa tinhlayo ta mpimo wa ku hlaya.
- Rayner et al. (2016). Swilo swo tala swo hlaya, nkarhi wutsongo.
- Rayner (1998). Ku famba ka mahlo loko ku hlayiwa ni ku tirha ka rungula: 20 wa malembeni ya ndzavisiso..
- CLIFTON et al. (2015). Ku famba ka mahlo loko ku hlayiwa ni ku tirha ka rungula: Ndzhaka ya Keith Rayner ya 40 wa malembeni.
- Whitford et al. (2012). Ntokoto wa ririmi ra vumbirhi wu cinca mbuyelo wa ku humelela ka marito ya ririmi ro sungula ni ra vumbirhi: Vumbhoni bya mpimo wa ku famba ka mahlo loko ku hlayiwa tindzimana ta ntumbuluko.
- Nation (2006). Xana ku laveka ntivomarito lowukulu ku fika kwihi leswaku ku hlayeriwa ni ku yingisela?.
- Schotter et al. (2014). U nga pfumeli leswi u swi hlayeke kan’we ntsena.
- Brysbaert et al. (2016). Hi tiva marito mangani? Mpimo lowu tirhaka wa vukulu bya ntivomarito hi ku ya hi nhlamuselo ya rito, mpimo wa ku va erivaleni ra ririmi ni vukhale bya mutekaxiave.
Tsavula tluka leri: Ku hlaya hi ririmi ra vumbirhi swi nonoka hi mpimo muni?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ts/answers/reading-speed-in-a-second-language. CC BY 4.0.
← Kambisisa tinhlamulo tin'wana