Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Mogopolo wa nako | Bokao | Se o sa se akaretseng |
|---|---|---|
| Selo sa ntlha se se lebeletsweng | Selo se motho a tshwanetseng go se tlhopha kgotsa go se bega | Ditaelo tsa tiro di tlhalosa tiro ya sona |
| Selo sa bobedi mo e ka nnang 200–500 ms morago | Gantsi go thata go se bega | Lobaka lo lo ka nnang jalo mo tekong |
| Selo se se latelang ka bonako | Mo mefuteng mengwe ya diteko, se ka se amege thata | Tsela e tiragalo e fetogang ka nako ga se go timoga ga kelotlhoko mo lobakeng lo lo tlhomameng |
Teko ya ntlha ya Raymond le badirimmogo le ditlhatlhobo tse di dirilweng moragonyana di sekaseka go bontshiwa ga dilo tse di bonalang ka tatelano e e bonalang ka bonako (RSVP): dilo di tlhagelela ka bonako ka go latelana, mme tse motho a tshwanetseng go di lemoga di tsenngwa mo gare ga tse di itayang tlhogo. Lobaka lo lo ka nnang jalo lo ikaegile ka tatelano le se batsayakarolo ba tshwanetseng go se dira. Ga se lobaka lo lo tlwaelegileng lo lo lekantsweng ke motshameko mongwe le mongwe wa kelotlhoko. Raymond le ba bangwe, 1992 Dux le ba bangwe, 2009
A motho ga a bone selo sa bobedi gotlhelele?
Se se bonwang mo boitshwarong ke gore go begwa ga selo sa bobedi se se lebeletsweng go a fokotsega mo maemong a a rileng. Dikakanyo di a farologana ka kgetho, go lemoga ka kelotlhoko, go tsenya tshedimosetso mo memoring e e dirisiwang le mathata a mangwe a go e dira. Ditlhatlhobo di sekaseka bosupi jono, ga di tseye gore sengwe le sengwe se se sa begiwang se bakilwe ke bothata bo le bongwe fela jwa ntlha jwa kutlo. Dux le ba bangwe, 2009 Martens le ba bangwe, 2009
Ke ka moo go nepahala ga pego, nako ya dilo tse di lebeletsweng le tlhokego ya go lemoga selo sa ntlha di leng botlhokwa ka teng. Go fetola taelo kgotsa sengwe se se bontshiwang go ka fetola tiragalo e e bonwang. Go tlhokega tlhaloso ya tiro pele ga go ka ranolwa lobaka lwa dimilisenkonde. Raymond le ba bangwe, 1992 Martens le ba bangwe, 2009
Go dirisiwa jang ga memori e e dirisiwang mo tlhalosong?
Go tlhopha le go gopola selo sa ntlha se go ka gaisana le go sekaseka selo se se latelang. Dikakanyo tsa memori e e dirisiwang di farologanya go boloka tshedimosetso le go laola tiriso ya yone, fa tshekatsheko ya Cowan e bua ka bokgoni jwa yone mo maemong a a rileng. Ditsela tseno di thusa go tlhama ditlhaloso; ga di dire gore go timoga ga kelotlhoko e nne selekanyo se se tlhamaletseng sa bokgoni jotlhe jwa motho jwa go gopola. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Ke eng se se e amang?
A go tshwana le go sa kgone go tsepamisa mogopolo lobaka lo loleele?
Nnyaa. Bothata jwa motsotswana o o kwa tlase jwa go bega dilo tse di tlhagelelang di atamelane bo farologane le go tswelela o dira sentle mo metsotsong e le mentsi. Dipatlisiso tsa go tsepamisa mogopolo ka lobaka lo loleele di sekaseka go fetofetoga le diphoso fa nako e ntse e tsamaya, fa diteko tsa go timoga ga kelotlhoko di fetola lobaka lo lo fa gare ga ditiragalo. Go bitsa tsotlhe kelotlhoko ga go dire gore selekanyo sa tsone se tshwane. Esterman le ba bangwe, 2013 Dux le ba bangwe, 2009
Tshekatsheko ya dipatlisiso tsa boroko jo bo sa lekanang le yone e farologanya dikarolo di le mmalwa tsa tlhaloganyo le diphelelo tsa tsone. Phoso mo tirong e e tlhokang go tsepamisa mogopolo ka lobaka ga e kake ya tlhalosiwa fela ka lobaka lwa 200–500 ms, mme go fosa selo se le sengwe se se tlhagelelang ka bonako ga go supe gore motho ga a robala sentle kgotsa o na le bolwetse bongwe. Lim le ba bangwe, 2010
A dingwaga le bong di ka re naya selekanyo sa motho ka namana?
Ditlhatlhobo tse di umakilweng di tlhalosa diphelelo tsa diteko le dipharologano fa tsela ya go dira diteko e fetoga; ga di neye tšhate ya diperesente tsa dingwaga le bong e e dirang mo bathong botlhe ba ba dirisang teko mo inthaneteng. Go naya mongwe “dingwaga tsa kelotlhoko” ka ntlha ya dilo di se kae tse a di fositse go ne go tla tlhoka bosupi jwa tlhomamiso jo metswedi eno e sa bo nayeng. Martens le ba bangwe, 2009 Dux le ba bangwe, 2009
Go ikanyega ga selekanyo le gone ke potso e e farologaneng. Diphitlhelelo tse di anameng ka pharologano ya go ikanyega di bontsha gore diphelelo tse di tlhomameng tsa setlhopha ga di tlhomamise gore go lekanya dipharologano tsa batho ka bongwe go tla nna go tlhomame. Pontsho e khutshwane ga se ka metlha e leng tlhatlhobo ya bolwetse kgotsa ya mokgwa o o nnelang ruri. Hedge le ba bangwe, 2017
O ka dirisa jang se se bonweng ka tsela ya mmatota?
Se dirise go tlhaloganya gore ke ka ntlha yang fa tshedimosetso e e tlang ka bonako e ka fosiwa le fa mongwe a leka go e tlhwaya tsebe. Bosupi ga bo tlhomamise molao wa lobaka lwa go kgaoganya tshedimosetso mo botshelong jwa letsatsi le letsatsi o o dirang mo bathong botlhe, thulaganyo ya katiso e e tlhomamisitsweng kgotsa gore go ikatisa ka motshameko wa kelotlhoko go dira gore batho ka kakaretso ba nne botlhale. Dilo tseo di tla tlhoka bosupi jo bo kgethegileng jwa gore matswela a fetisediwa kwa maemong a mangwe. Dux le ba bangwe, 2009 Martens le ba bangwe, 2009
Fa o bapisa ditiro ka tsela e e sa tlhomamang, dira gore lebelo la tatelano, dilo tse di lebeletsweng le se o tshwanetseng go se bega di nne di tshwana, mme o lebelele go nepahala go na le go tlhama maduo a le mangwe a go fola. Motshameko wa kelotlhoko wa mofuta o mongwe o tshwanetse go tlhalosiwa e le tiro e e farologaneng. Raymond le ba bangwe, 1992 Hedge le ba bangwe, 2017
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya bokgoni jwa go tsepamisa mogopolo
Leka teko ya bokgoni jwa go tsepamisa mogopolo go sekaseka go tswelela o araba le diphoso. Ga se teko ya go timoga ga kelotlhoko e e dirisang ditlhagiso tse di bonalang ka tatelano e e bonalang ka bonako, ka jalo maduo a yone ga a kake a fopholetsa lobaka lwa gago la 200–500 ms. Dipatlisiso di tlhalosa karolo e e amanang ya kelotlhoko, ka selekanyo se se farologaneng.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A seno se bakwa ke go panya ga matlho?
Lereo leno le kaya phetogo ya maduo mo go begeng dilo tse di bonalang ka bonako; ga le reye gore motho o tshwanetse go panya matlho. Dux le ba bangwe, 2009
A seno se raya gore mongwe le mongwe o kgona go tsepamisa mogopolo metsotswana e le 500 fela?
Nnyaa. Lobaka lo lo ka nnang jalo lo amana le nako e e fa gare ga dilo tse pedi tse di lebeletsweng mo tekong e e rileng, e seng lobaka lo motho a ka tsepamisa mogopolo ka lone. Martens le ba bangwe, 2009
A motshameko o o tlwaelegileng wa kelotlhoko o ka go lekanya?
Tiro e e tshwanetseng fela, e e nang le nako e e maleba ya dilo tse di lebeletsweng le ditaelo tsa go di bega, ke yone e ka sekasekang tiragalo eo. Maduo a go tsepamisa mogopolo ka lobaka ke selekanyo se sengwe. Raymond le ba bangwe, 1992 Esterman le ba bangwe, 2013
Metswedi
- Dux le ba bangwe (2009). Go timoga ga kelotlhoko: Tshekatsheko ya bosupi le dikakanyo.
- Martens le ba bangwe (2009). Go timoga ga kelotlhoko: Se se fetileng, sa jaanong le sa isagwe sa ntlha e e foufetseng mo temogong.
- Raymond le ba bangwe (1992). Go thibelwa ga nakwana ga tshedimosetso ya pono mo tirong ya RSVP: A ke go timoga ga kelotlhoko?.
- Baddeley (2012). Memori e e dirisiwang: Dikakanyo, dikao le dikganetsano.
- Cowan (2001). Palo ya maselamose 4 mo memoreng ya nakwana: Go sekaseka gape bokgoni jwa go boloka tshedimosetso mo tlhaloganyong.
- Esterman le ba bangwe (2013). A o mo seemong sa kelotlhoko kgotsa o timetse mogopolo? Go sala morago go fetofetoga ga boitshwaro le boboko fa motho a tsepamisitse mogopolo ka lobaka.
- Lim le ba bangwe (2010). Tshekatsheko ya dipatlisiso ka ditlamorago tsa go tlhoka boroko ga nakwana mo dikarolong tsa tlhaloganyo..
- Hedge le ba bangwe (2017). Pharologano ya go ikanyega: Lebaka la go bo ditiro tse di tlhomameng tsa tlhaloganyo di sa ntshe dipharologano tsa batho ka bongwe tse di ikanyegang.
