Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Bopaki bo hlalositsoeng tlhahlobong | Sephetho | Tlhokomeliso |
|---|---|---|
| Baithuti ba Senyesemane ba Hirai, sehlopha se utloisisang haholoanyane | 139 WPM | Ba arabile lipotso tse fetang 75% ka nepo |
| Thuto eona eo, sehlopha se seng | 61 WPM | Kutloisiso e ne e fapane |
| Thuto ea padi ea batho ba buang Sedache le Senyesemane ka lipuo tse peli | 17% butle ho L2 | Sampole le mosebetsi o itseng oa batho ba buang lipuo tse peli |
Liphuputso tsena li tlalehiloe karolong ea tlhahlobo e buang ka babali bao puo ea bona e seng ea tlhaho. Tlhahlobo e bolela ka ho hlaka hore lipalo-palo tsa thuto ea padi ha li lumelle hore ho baloe tekanyo ea WPM e feletseng e ka bapisoang ka kotloloho. Ho boloka tlhokomeliso ena ho bohlokoa: 17% ha ea lokela ho sebelisoa e le ntlha ea tokiso bakeng sa moithuti e mong le e mong oa puo. Brysbaert, 2019
Hobaneng bokhoni ba puo bo le bohlokoa ho feta lebitso la L2
Tsebo ea puo ea bobeli e fetola tsela eo mantsoe a sebetsoang ka eona, ho akarelletsa le kutloisiso ea hore na a hlaha hangata hakae. Thuto ea Whitford le Titone e hlahloba litlamorao tsena ka ho sheba motsamao oa mahlo nakong ea ho bala lirapa. Ka hona, batho ba babeli ba nang le puo ea pele le ea bobeli tse tšoanang ba ka tobana le litlhoko tse fapaneng tsa ho sebetsana le mantsoe ka lebaka la phihlelo le bokhoni ba bona bo sa tšoaneng. Whitford et al., 2012
Tsebo ea mantsoe ke karolo ea maemo ana. Liphuputso tsa boholo ba mantsoe li botsa hore na ke mantsoe a makae temaneng e itseng ao ’mali a a tsebang, athe likhakanyo tsa boholo ba pokello ea mantsoe li itšetlehile ka hore na ho baloa mefuta ea mantsoe, metso ea mantsoe kapa malapa a mantsoe. Khakanyo e thehiloeng palong e tala ea mantsoe e ke ke ea bolela esale pele ka bo eona hore motho o tla bala mongolo ofe kapa ofe ka thelelo. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Hobaneng WPM e ke ke ea sebelisoa ho beha lipuo maemong ka kotloloho
Lipuo tse fapaneng li sebelisa lipalo tse fapaneng tsa mantsoe a ngotsoeng ho fetisa boitsebiso bo ka bapisoang. Bolelele ba mantsoe, sebōpeho sa mantsoe le litsamaiso tsa ho ngola li susumetsa tekanyo e baloang. Ka hona, litlhahlobo tsa lebelo la ho bala le motsamao oa mahlo ha li tšehetse maikutlo a hore WPM e tlase puong e ’ngoe e bolela bohlale bo fokolang kapa monahano o akaretsang o liehang. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Ke eng e se amang?
Bothata ba mongolo le litaelo tsa mosebetsi li fetola sephetho
Ho balla boithabiso, ho ithuta le ho batla ntlha e itseng ke mesebetsi e fapaneng. Lipatlisiso tsa motsamao oa mahlo li bontša kamoo bothata ba mantsoe le litlhoko tsa kutloisiso li amang ho lekola mongolo ka mahlo. Pale e tloaelehileng le sengoloa sa tekheniki seo motho a sa se tsebeng ha lia lokela ho nkoa e le liteko tse ka fapanyetsanoang tsa lebelo le le leng le sa fetoheng la ho bala. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Ho khutlela morao ha mahlo ho ka thusa ’mali ho rarolla ho se kholisehe. Bopaki ba liteko bo bontšang hore ho thibela ho bala hape ho senya kutloisiso bo lemosa hore re se ke ra nka khefu e ’ngoe le e ’ngoe kapa ho khutlela morao ho L2 e le ho se sebetse hantle ho lokelang ho felisoa. Nako e eketsehileng e ka ’na ea thusa kutloisiso. Schotter et al., 2014
Na boikoetliso bo ka koala lekhalo?
Litlhahlobo li tšehetsa bohlokoa ba phihlelo ea puo le ho lemoha mantsoe ka katleho, empa ha li fane ka palo e akaretsang ea lihora tse hlokahalang hore motho a bale ka lebelo le tšoanang le la puo ea hae ea pele. Hape, mehlala ena e tsoang lithutong tse fapaneng ha e fane ka ponelopele e nepahetseng ea koetliso ho latela lilemo le bong. Ntlafatso e lokela ho lekanyetsoa ka mesebetsi le maemo a puo tse ka bapisoang. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012
Sebelisa boitsebiso bo loketseng boo u sa bo tloaelang, hlahloba kutloisiso ’me u tlalehe puo le sepheo sa nako ka ’ngoe. Ho bala mongolo o bonolo ka potlako ho ka thusa, empa ka bohona ha ho bontše hore bokhoni ba ho bala bo eketsehile ka tekanyo e tšoanang ha ho baloa boitsebiso bo thata. Papiso e nang le moelelo e boloka bothata le sepheo li batla li tšoana. Brysbaert, 2019 Nation, 2006
Ka hona, karabo e sebetsang ke mefuta e mengata ea menyetla, eseng ntlha e le ’ngoe ea katiso. Liphetho tse phatlalalitsoeng tsa 139, 61 le 17% li bontša kamoo sehlopha sa batho le mosebetsi li leng bohlokoa kateng. Li lokela ho thusa ho utloisisa phapang, eseng ho theha moeli o mocha o akaretsang bakeng sa baithuti bohle. Brysbaert, 2019
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea lebelo la ho bala
Leka teko ea lebelo la ho bala ka puo eo u e utloisisang, ’me u arabe lipotso tsa kutloisiso. Boloka liphetho tsa lipuo tse fapaneng ka thoko. Lipalo tsa lipatlisiso tsa Senyesemane ke tsa ho fana ka moelelo feela; ha se mokhoa oa ho fetolela tsebo ea hao ea puo kapa IQ.
Lipotso tse botsoang hangata
Na ho bala ka L2 ka lebelo le halofo ea puo ea pele ha hoa tloaeleha?
Lithuto tsena ha li hlalose karo-karolelano ea motho e le e sa tloaelehang. Boiphihlelo ba puo, bothata ba taba le morero oa mosebetsi li fapana haholo hoo ho ke keng ha fihleloa qeto eo. Brysbaert, 2019
Na nka bapisa WPM ea Senyesemane le ea puo e ’ngoe?
U ka etsa joalo ha u ela hloko likarolo tse fapaneng tse ngotsoeng le boitsebiso bo fetisoang ke lentsoe ka leng. WPM e tala feela ha se papiso e sa khetheng puo. Brysbaert, 2019
Na ke lokela ho iqobella hore ke khaotse ho bala hape?
U se ke ua etsa joalo ka ho nahana hore ho khutlela temaneng hohle ho kotsi. Ho bala hape ho ka thusa kutloisiso, ’me kutloisiso e lokela ho hlahlojoa hammoho le lebelo. Schotter et al., 2014
Mehloli
- Brysbaert (2019). Re bala mantsoe a makae ka motsotso? Tlhahlobo le tlhahlobo-kakaretso ea lebelo la ho bala.
- Rayner et al. (2016). Ho na le lintho tse ngata tseo re lokelang ho li bala, nako e nyenyane haholo.
- Rayner (1998). Motsamao oa mahlo ha ho baloa le ha ho sebetsoa boitsebiso: lilemo tse 20 tsa lipatlisiso..
- CLIFTON et al. (2015). Motsamao oa mahlo ha ho baloa le ha ho sebetsoa boitsebiso: lefa la lilemo tse 40 la Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Boiphihlelo ba puo ea bobeli bo fetola litlamorao tsa makhetlo a mantsoe puong ea pele le ea bobeli: bopaki bo tsoang litekanyong tsa motsamao oa mahlo ha ho baloa lirapa tsa tlhaho.
- Nation (2006). Ho hlokahala pokello ea mantsoe e kholo hakae bakeng sa ho bala le ho mamela?.
- Schotter et al. (2014). U se ke ua lumela seo u se balang hang feela.
- Brysbaert et al. (2016). Re tseba mantsoe a makae? Likhakanyo tse sebetsang tsa boholo ba pokello ea mantsoe ho latela tlhaloso ea lentsoe, boholo ba puo eo motho a e utloang le lilemo tsa monkakarolo.