Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Mosebetsi o hlahlobiloeng | Karolelano ea lebelo | Nako e baliloeng bakeng sa mantsoe a 1,000 |
|---|---|---|
| Lingoliloeng tse sa iqapeloang, ho bala u khutsitse | 238 WPM | Hoo e ka bang metsotso e 4 le metsotsoana e 12 |
| Lingoliloeng tse iqapetsoeng, ho bala u khutsitse | 260 WPM | Hoo e ka bang metsotso e 3 le metsotsoana e 51 |
| Ho balla holimo | 183 WPM | Hoo e ka bang metsotso e 5 le metsotsoana e 28 |
Tekanyo ea ho balla holimo e nkiloe lithutong tse 77 le barupeluoa ba 5,965. Lihlopha tsa ho bala u khutsitse le ho balla holimo li fapana ka litemana, litaelo le barupeluoa; ka hona ho tlosa 183 ho 238 ha ho pake hore ’mali e mong le e mong o fumana 55 WPM ka ho bala a khutsitse. Hape, karolelano ea sehlopha ha e hlalose hore na lentsoe le letle la ho bua ke lefe, hore na ho na le bothata ba ho bala ka thelelo, kapa hore na motho o lokela ho ikemisetsa ho fihlela lebelo lefe. Brysbaert, 2019
Ho bua ho eketsa mosebetsi o mong oa ho hlahisa mantsoe
Ho balla holimo ho hokahanya ho lemoha mantsoe ka mahlo, ho sebetsana le puo le ho bitsa mantsoe. Ho bala u khutsitse le hona ho sebetsana le puo, empa ha ho hlokahale hore ho emele hore lentsoe ka leng le bitsoe. Litlhahlobo tsa motsamao oa mahlo li hlalosa tšebelisano pakeng tsa ho sheba ka mahlo le ho sebetsana le puo; ha ho le o mong oa mesebetsi ena oo e leng ho tsamaisa mahlo feela moleng. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Phapang ena ha e bolele hore ho bala u khutsitse ha ho na litšoantšo tsa melumo kelellong. Tlhahlobo ea ho bala ka lebelo e hlalosa hore na ke hobane’ng ha ho tlosa puo ea ka hare ho sa bontšoa e le tsela e akaretsang ea ho utloisisa ka lebelo le phahameng haholo. Ho se be le puo e utloahalang le ho se be le tšebetso ea melumo ea puo ke lipolelo tse fapaneng. Rayner et al., 2016
Ke mokhoa ofe o thusang kutloisiso haholoanyane?
Lipalo-palo tsena tse peli tsa lebelo ha li arabe potso eo ka botsona. Kutloisiso e itšetlehile ka boitsebiso, morero le ’mali. Teko e ’ngoe e mabapi le ho thibela ho bala mantsoe hape e bontša hore ho khutlela mantsoeng ho ka thusa kutloisiso; taelo e thata ea ho boloka lebelo le phahameng e ka fokotsa nako e thusang ea ho sebetsana le boitsebiso ka mokhoa ofe kapa ofe. Schotter et al., 2014
Ke eng e se amang?
Lebaka leo lilemo le puo li fetolang papiso ka lona
Tlhahlobo e fumana lebelo le fapaneng ho bana, batho ba baholo le babali ba puo ea bobeli. Tsebo ea mantsoe le boiphihlelo ba puo li susumetsa ho lemoha mantsoe, ’me lipatlisiso tsa puo ea bobeli li bontša hore liphello tsa hore na mantsoe a sebelisoa hangata hakae li itšetlehile ka boiphihlelo ba ’mali puong ka ’ngoe. Ka hona lebelo la moithuti la ho balla holimo le la ho bala a khutsitse ha lea tlameha ho fapana ka tsela e tšoanang le ea lipalo-palo tse kopaneng tsa batho ba baholo ba balang Senyesemane. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012
Ho lemoha mantsoe a pokellong ea mantsoe le hona ha ho tšoane le ho a bua ka thelelo. Likhakanyo tsa palo ea mantsoe ao motho a a tsebang li itšetlehile ka hore na mantsoe a baloa ka mokhoa ofe, athe kutloisiso ea mantsoe ha ho baloa e itšetlehile ka mantsoe a hlahang temaneng e itseng. Ke ka hona ho leng molemo ho qoba ho sebelisa palo e le ’ngoe ea WPM ha ho balloa holimo ho ahlola tsebo ea puo ka kakaretso. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006
Ke eng e utloahalang ho ikoetlisetsa eona?
Khetha mokhoa o lumellanang le mosebetsi: ho fana ka puo ka lentsoe le phahameng le ho bala u le mong hore u utloisise li sebelisa bokhoni bo tšoanang ka karolo e itseng, empa hape li hloka bokhoni bo fapaneng. Bapisa boitsebiso bo tšoanang le bo tšoanang, ’me u hlahlobe kutloisiso. Litlhahlobo tsa ho bala li tšehetsa ho toloka ho ipapisitse le mosebetsi, eseng khothaletso ea bokahohle ea hore bohle ba bale ka mokhoa o le mong ka linako tsohle. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016
Bakeng sa papiso e sa reroang, sebelisa litemana tseo u sa li tloaelang tse batlang li lekana ka bothata, ’me u qobe ho balla holimo temana eo u sa tsoa e bala u khutsitse. Ho e tseba esale pele ho ka ferekanya papiso. Nka sephetho e le seo u se hlokometseng ka litemana tseo, eseng teko e netefalitsoeng ea bohlale ba hao kapa tšepiso e sebetsang libukeng tsohle. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998
Ha lebelo le fetoha, hlakisa hore na phetoho eo e bolela’ng: ho bala ka potlako empa kutloisiso e fokola ke sephetho se fapaneng le ho bala ka potlako empa kutloisiso e sa fetohe. Palo ea lebelo feela ha e khone ho khetholla lipakeng tsa tsona. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea lebelo la ho bala
Leka teko ea lebelo la ho bala ka ho bala u khutsitse, ’me u arabe lipotso tsa eona tsa kutloisiso. Ha e lekanye thelelo ea ho balla holimo. Haeba u lekanya nako ea ho balla holimo ka thoko, e tšoaee e le mosebetsi o fapaneng.
Lipotso tse botsoang hangata
Na ho balla holimo ho lokela ho ba 183 WPM?
Ke karolelano e kopaneng, eseng tlhokahalo. Temana, litaelo, litšobotsi tsa barupeluoa le morero li ama sephetho. Brysbaert, 2019
Na ho bala u khutsitse ho felisa puo ea ka hare?
Che. Tlhahlobo ea ho bala ka lebelo e khetholla puo ea ka hare e amanang le puo le ho bitsa lentsoe le leng le le leng ka lentsoe le phahameng. Rayner et al., 2016
Na teko ea ho bala u khutsitse e ka lekola bokhoni ba ka ba ho bua?
E ke ke ea paka seo ka lebelo la ho bala feela. Ho hlahisa mantsoe ka lentsoe le phahameng ho eketsa litlhoko tseo nako ea ho qeta ho bala u khutsitse e sa li lekanyeng. CLIFTON et al., 2015
Mehloli
- Brysbaert (2019). Re bala mantsoe a makae ka motsotso? Tlhahlobo le meta-analysis ea lebelo la ho bala.
- Rayner et al. (2016). Ho na le ho hongata hoo re lokelang ho ho bala, empa nako e nyenyane.
- Rayner (1998). Motsamao oa mahlo ha ho baloa le ho sebetsanoa le boitsebiso: lilemo tse 20 tsa lipatlisiso..
- CLIFTON et al. (2015). Motsamao oa mahlo ha ho baloa le ho sebetsanoa le boitsebiso: lefa la lilemo tse 40 la Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Boiphihlelo ba puo ea bobeli bo susumetsa liphello tsa makhetlo a tšebeliso ea mantsoe puong ea pele le ea bobeli: bopaki bo tsoang litekanyong tsa motsamao oa mahlo ha ho baloa lirapa tsa tlhaho.
- Nation (2006). Ho hlokahala pokello ea mantsoe e kae bakeng sa ho bala le ho mamela?.
- Schotter et al. (2014). U se ke ua lumela seo u se balang (hang feela).
- Brysbaert et al. (2016). Re tseba mantsoe a makae? Likhakanyo tse sebetsang tsa boholo ba pokello ea mantsoe ho latela tlhaloso ea lentsoe, tekanyo ea ho pepesehela puo le lilemo tsa barupeluoa.
