Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Karolo ea mantsoe a tsejoang | Mantsoe a hlahang a sa tsejoeng temaneng ea mantsoe a 300 | Tlhaloso |
|---|---|---|
| 90% | 30 | Palo ea mohlala |
| 95% | 15 | Hoo e ka bang lentsoe le le leng le sa tsejoeng ho a 20 |
| 98% | 6 | Hoo e ka bang lentsoe le le leng le sa tsejoeng ho a 50 |
Tafole ena ke lipalo tsa mantsoe a hlahang temaneng, eseng teko ea kutloisiso. Lentsoe le hlahang ke tšebeliso e le ’ngoe temaneng: haeba lentsoe le sa tloaelehang le phetoa, tšebeliso ka ’ngoe e baloa hape. Malapa a mantsoe ke yuniti e fapaneng e sebelisoang ho hlalosa boholo ba pokello ea mantsoe. Ho ferekanya li-unit tsena ho etsa hore tlhokahalo e bonahalang e nepahetse e khethehileng e khelose. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Khakanyo ea 8,000–9,000 e tsoa hokae?
Nation o sebelisitse manane a malapa a mantsoe a hlophisitsoeng ho latela makhetlo a tšebeliso ho hlahloba hore na mantsoe a Senyesemane a ngotsoeng le a buuoang a utloisisoa hakae. Qeto ena e itšetlehile ka maemo: haeba ho hlokahala kutloisiso ea hoo e ka bang 98% ntle le thuso, lingoliloeng tse ileng tsa hlahlojoa li hloka pokello ea mantsoe e ka bang boholo boo. Mabitso a ikhethang le tsela eo mefuta e amanang ea mantsoe e tšoaroang ka eona ke karolo ea tlhahlobo; ha se lintlha tse lokelang ho tloheloa ha ho etsoa sepheo se akaretsang sa ho ithuta. Nation, 2006
Lipatlisiso tse ling tsa ho bala pokello ea mantsoe li bontša hore mantsoe a motheo, malapa a mantsoe le mefuta e ngotsoeng li ka fana ka lipalo tse fapaneng haholo. Palo ea malapa a mantsoe a 8,000 ha e bapisoe ka kotloloho le teko e tlalehang mantsoe a motheo a 8,000, ebile ha se palo ea mantsoe ’ohle a Senyesemane. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
Na 98% ke moeli oa mohlolo oa kutloisiso?
Schmitt, Jiang le Grabe ba ile ba etsa teko ho barupeluoa ba 661 ba tsoang linaheng tse robeli, ba sebelisa litemana tse peli. Ba fumane kamano e ntseng e eketseha butle pakeng tsa karolo ea mantsoe a utloisisoang le kutloisiso ea sengoloa; ha baa ka ba fumana ntlha e bohale eo kutloisiso e phethahalang ka tšohanyetso ho eona. Liphetho tsa bona li tšehetsa 98% e le sepheo se molemo sa ho utloisisa lingoliloeng tsa thuto, eseng monyako oa hore ntho e ’ngoe le e ’ngoe e utloisisoe kapa e se ke ea utloisisoa ho hang. SCHMITT et al., 2011
Ke eng e se amang?
Hobaneng libuka li fapana
Pale e tloaelehileng, buka e khethehileng ea thuto le padi ea histori li na le pokello ea mantsoe e fapaneng, ’me li nka tsebo ea pele e fapaneng. Khakanyo ea tekanyo ea mantsoe a utloisisoang ha e tlose sebōpeho-puo, ho fihlela qeto ka se boleloang kapa tsebo ea sehlooho ho kutloisiso. Lipatlisiso tsa lebelo la ho bala le tsona li bontša hore ho bala mantsoe le ho a utloisisa ke liphetho tse fapaneng. Nation, 2006 Brysbaert, 2019
Tsebo ea ho amohela mantsoe ke qalo e loketseng bakeng sa ho lemoha mantsoe temaneng, empa moithuti a ka tseba lentsoe ka mokhoa o sa fellang. Liphuputso tse khethollang ho lemoha, ho hopola le tsebo ea ho sebelisa mantsoe li bontša hore ho tšoaea lentsoe e le le tloaelehileng ha ho tiise hore u tla utloisisa meelelo eohle ea lona temaneng. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Na u ka qala ho bala u tseba mantsoe a fokolang?
E. Khakanyo ena e bua ka karolo ea mantsoe a utloisisoang u sa thusoe lingoliloeng tse ileng tsa hlahlojoa; ha e bolele hore u lumelloa kapa ha u lumelloe ho bala. Lingoliloeng tse bonolo, thuso le lipheo tse fapaneng tsa ho bala li fetola maemo. Moithuti ea sebelisang bukantswe o etsa mosebetsi o fapaneng le oa ho bala ntle le thuso. Palo ena e lokela ho thusa ho khetha lingoliloeng, eseng ho nyahamisa ho bala ho fihlela teko e fihlela palo e itseng. Nation, 2006
Ho kopana le lentsoe hangata ho ka hōlisa likarolo tse fapaneng tsa tsebo ea lona, empa lipatlisiso tsa ho pheta-pheta ha li fane ka palo e akaretsang ea makhetlo ao lentsoe ka leng le lokelang ho bonoa ka ’ona hore le ithutoe ka botlalo. Ela hloko kutloisiso ea hao le mofuta oa thuso eo u e hlokang, ho e-na le ho nahana hore palo e sa fetoheng ea mantsoe a sa tsoa tsejoa e tiisa ho bala ka thelelo. Webb, 2007
Ho thoe’ng ka lilemo, bong le lipuo tse ling?
Ena ke tlhahlobo ea tekanyo ea mantsoe a Senyesemane a utloisisoang temaneng, eseng tekanyetso ea bokhoni e thehiloeng lilemong kapa bong. Lipuo tse ling li bala mefuta le malapa a mantsoe ka litsela tse fapaneng, ’me mefuta e fapaneng ea lingoliloeng e hloka pokello ea mantsoe e fapaneng. Ho sebelisa palo ena lipuong tse ling ntle le ho hlahloba li-unit ho ka feteletsa bopaki. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Potso ea bohlokoa bakeng sa tšebeliso ke hore na u utloisisa karolo e kae ea buka ha u sebelisa thuso eo u e khethileng. Sephetho sa teko ea ho lemoha mantsoe se ka fana ka moelelo, empa teko e khutšoanyane ea kutloisiso lingoliloeng tseo u hlileng u li balang e lumellana le sepheo seo ho feta moeli o akaretsang oa pokello ea mantsoe. SCHMITT et al., 2011 Laufer et al., 2004
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea pokello ea mantsoe
Leka teko ea pokello ea mantsoe ho hlahloba kamoo u lemohang mantsoe a Senyesemane kateng, ebe u nahana ka buka eo u e balang le kutloisiso ea hao. Sephetho sa eona ha se tiise hore u tla khona ho utloisisa sengoloa se seng le se seng, ’me yuniti eo e e balang e lokela ho tšoana le ea papiso leha e le efe e hatisitsoeng.
Lipotso tse botsoang hangata
Na malapa a mantsoe a 8,000 a lekana le mantsoe a 8,000?
Ha ho joalo litsamaisong tsohle tsa ho bala. Lelapa le kopanya mefuta e amanang ea lentsoe, athe lentsoe la motheo kapa mofuta o ngotsoeng ke yuniti e fapaneng. Brysbaert et al., 2016
Na tekanyo ea mantsoe a 98% e bolela kutloisiso ea 98%?
Che. Tekanyo ena e bala makhetlo ao mantsoe a tsejoang a hlahang ka ’ona; kutloisiso eona e hloka ho utloisisa sengoloa. Lintho tsena tse peli ha li tšoane. SCHMITT et al., 2011
Na ke lokela ho ema ho fihlela ke tseba mantsoe a mangata hakaalo?
Tlhahlobo ena e bua ka tekanyo ea mantsoe a utloisisoang u sa thusoe lingoliloeng tse itseng. Ha se molao o thibelang ho bala u thusoa kapa ho bala libuka tse bonolo tse ka tlaase ho tekanyo eo. Nation, 2006
Mehloli
- Brysbaert et al. (2016). Re tseba mantsoe a makae? Likhakanyo tse sebetsang tsa boholo ba pokello ea mantsoe ho latela tlhaloso ea lentsoe, tekanyo ea ho pepesehela puo le lilemo tsa bankakarolo.
- Nation (2006). Ho hlokahala pokello e kholo hakae ea mantsoe bakeng sa ho bala le ho mamela?.
- Laufer et al. (2004). Ho lekola tsebo ea pokello ea mantsoe: boholo, matla le ho ikamahanya le likhomphutha.
- Webb (2008). Boholo ba pokello ea mantsoe e amoheloang le e sebelisoang ke baithuti ba L2.
- Webb (2007). Liphello tsa ho pheta-pheta tsebong ea pokello ea mantsoe.
- Nagy et al. (1984). Ho na le mantsoe a makae Senyesemaneng sa sekolo se hatisitsoeng?.
- Brysbaert (2019). Re bala mantsoe a makae ka motsotso? Tlhahlobo le kakaretso ea lipatlisiso mabapi le lebelo la ho bala.
- SCHMITT et al. (2011). Peresente ea mantsoe a tsejoang temaneng le kutloisiso ea ho bala.