Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Boemo ba ho bala | Lebelo le sebelisitsoeng | Nako e baliloeng ea mantsoe a 1,000 |
|---|---|---|
| Karolelano ea tlhahlobo ea lingoliloeng tse sa iqapeloang tse baloang ka khutso | 238 WPM | 4 min 12 sec |
| Karolelano ea tlhahlobo ea lingoliloeng tse iqapetsoeng tse baloang ka khutso | 260 WPM | 3 min 51 sec |
| Karolelano ea tlhahlobo ea ho balla holimo | 183 WPM | 5 min 28 sec |
| Lebelo le liehang la mohlala | 175 WPM | 5 min 43 sec |
| Lebelo le potlakileng la mohlala | 300 WPM | 3 min 20 sec |
Linako tsena li fumanoe ka lipalo, ’me li pota-potiloe ho ea motsotsong o haufi ka ho fetisisa: palo ea mantsoe e arotsoe ka WPM, ebe e atisoa ka 60. Ha se litekanyetso tsa nako tse bonoeng bakeng sa ho qeta sengoloa se itseng sa mantsoe a 1,000. Tlhahlobo ea mohloli e akaretsa lipatlisiso tsa lebelo la ho bala tse sebelisitseng lingoliloeng le mekhoa e fapaneng; karolelano ea eona ea Senyesemane ke sebaka se molemo sa ho qala ha ho raloa nako. Brysbaert, 2019
Ho bala sengoloa ho fapane le ho ithuta sona
Likhakanyo tsa tlhahlobo mabapi le ho bala ka tloaelo ha lia lokela ho nkoa e le nako e behiloeng ea ho ithuta, ho lekola khang kapa ho ngola lintlha. Mesebetsi eo e hloka ho nahana haholoanyane le ho khutlela sengoloeng. Lipatlisiso tsa motsamao oa mahlo li hlalosa ho khutlela morao le ho lula ha mahlo libakeng tse fapaneng e le likarolo tsa ho bala ka kutloisiso, eseng tšenyo ea nako e lokelang ho felisoa kamehla. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Teko e ileng ea thibela ho bala hape ho neng ho ka thusa e fumane hore kutloisiso e ile ea fokola tlas’a boemo boo ba teko. Sena se tšehetsa ho khetholla ho feta sengolong le ho se utloisisa, ho e-na le ho lekanya katleho ka hore feela motho a fihle lentsoeng la ho qetela kapele. Schotter et al., 2014
Ho thoe’ng haeba sengoloa se sa tloaeleha kapa se ngotsoe ka puo e ’ngoe?
Ho bala ka puo ea bobeli ho itšetlehile ka bokhoni ba puo le hore na motho o kile a kopana le eona hakae. Lipatlisiso mabapi le phello ea makhetlo ao mantsoe a hlahang ka ’ona li bontša hore boiphihlelo ba puo bo fetola hore na ho hlokahala boiteko bo bokae ba ho sebetsana le mantsoe. Tsebo ea pokello ea mantsoe le eona e ama hore na motho a ka utloisisa karolo e kae ea sengoloa, kahoo palo e tšoanang ea mantsoe e ka hloka boiteko bo fapaneng haholo ho babali ba fapaneng. Whitford et al., 2012 Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Ke eng e se amang?
Na lilemo le bong li fana ka lebaka la ho eketsa nako e fapaneng?
Tlhahlobo e tlaleha lebelo le tlaase ho bana, batho ba baholo le babali ba puo ea bobeli, empa karolelano e le ’ngoe ea batho ba baholo ha se tekanyetso ea motho ka mong e lokiselitsoeng lilemo. Liphuputso tse ngata li ne li akarelletsa batho ba rutehileng, hangata e le baithuti. Bopaki bona ha bo fane ka palo e akaretsang le e ka tšeptjoang ea metsotsoana eo ho lokelang ho eketsoa ka lebaka la bong ha ho baloa sengoloa sa mantsoe a 1,000. Brysbaert, 2019
Mantsoe ha a emele likarolo tsa boitsebiso tse lekanang lipuong tsohle. Phapang ea bolelele ba mantsoe, sebōpeho sa mantsoe le mekhoa ea ho ngola le tsona li thatafatsa ho bapisa WPM lipuong tse fapaneng. Haeba u bua lipuo tse ngata, bapisa mesebetsi e tšoanang ka puo e le ’ngoe ho e-na le ho nka WPM e tlaase e le bokhoni bo fokolang ka kakaretso. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Ke eng e ka etsang hore khakanyo e be molemo haholoanyane?
Iphe nako ha u bala karolo e sa tloaelehang e nang le bothata bo tšoanang, ’me u hlahlobe seo u se utloisisitseng. Lebelo la hao mesebetsing e tšoanang le ka thusa haholoanyane ha u rera nako ho feta karolelano ea batho ba bang, leha sampole e le ’ngoe e khutšoanyane e ntse e ka fapana. Arola nako ea ho bala feela ho nako ea khefu, ho tšoaea sengoloa le ho ngola lintlha. Ena ke lipalo tsa ho rera nako, eseng tlhahlobo e netefalitsoeng ea ho hlahloba bokhoni. Brysbaert, 2019
Tlhahlobo ea ho bala kapele e fumana hore keketseho e kholo ea lebelo hangata e fokotsa kutloisiso; ho skima ho ka thusa ha sepheo se fapane, empa ha ho tšoane le kutloisiso e feletseng. Haeba sepheo e le feela ho fumana ntlha e itseng, ho phenya sengoloa ho ka tšoanela. Haeba sepheo e le ho ithuta, nako e eketsehileng ea ho hlahloba moelelo e lokela ho kenyelletsoa khakanyong. Rayner et al., 2016
Ha ho phuputso e qotsitsoeng e bontšang hore papali kapa sebali-nako se itseng se etsa hore babali ba be bohlale haholoanyane. Se ka lekanngoang ke tšebetso ea motho sengoloeng se itseng, tlas’a litaelo tse itseng, ho shebiloe kutloisiso hammoho le lebelo. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea lebelo la ho bala
Leka teko ea lebelo la ho bala temaneng eo u sa e tloaelang, ’me u arabe lipotso tsa eona tsa kutloisiso. Sebelisa sephetho e le khakanyo e tobileng mosebetsing oo ha u rera nako ea ho bala lintho tse tšoanang. Eketsa nako e arohaneng bakeng sa lintlha kapa ho ithuta, ho e-na le ho lebella hore mesebetsi eohle e lekane nakong ea ho bala feela.
Lipotso tse botsoang hangata
Mokhoa oa ho bala ke ofe?
Metsotso e lekana le palo ea mantsoe e arotsoeng ka palo ea mantsoe ka motsotso. Ka 238 WPM, 1,000 e arotsoe ka 238 e ka ba metsotso e 4.20, kapa metsotso e 4 le metsotsoana e 12. Brysbaert, 2019
Na khakanyo e akarelletsa ho ngola lintlha?
Che. Palo ena e mabapi le nako ea ho bala ka lebelo le khethiloeng; ho ithuta le ho ngola lintlha ke mesebetsi e eketsehileng. Brysbaert, 2019
Na nka fokotsa nako ka halofo ke sa lahleheloe ke kutloisiso?
Tlhahlobo ea ho bala kapele ha e tšehetse tšepiso eo e le e akaretsang. Keketseho e kholo ea lebelo hangata e tla le phapanyetsano e amang kutloisiso. Rayner et al., 2016
Mehloli
- Brysbaert (2019). Re bala mantsoe a makae ka motsotso? Tlhahlobo le tlhahlobo e akaretsang ea lipatlisiso mabapi le lebelo la ho bala.
- Rayner et al. (2016). Ho na le ho hongata hoo re lokelang ho ho bala, empa nako e nyenyane.
- Rayner (1998). Motsamao oa mahlo ha ho baloa le ha ho sebetsoa boitsebiso: lilemo tse 20 tsa lipatlisiso..
- CLIFTON et al. (2015). Motsamao oa mahlo ha ho baloa le ha ho sebetsoa boitsebiso: lefa la lilemo tse 40 la Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Boiphihlelo ba puo ea bobeli bo fetola liphello tsa makhetlo ao mantsoe a hlahang ka ’ona puong ea pele le ea bobeli: bopaki bo tsoang litekanyong tsa motsamao oa mahlo ha ho baloa lirapa ka tlhaho.
- Nation (2006). Ho hlokahala pokello ea mantsoe e kae hore motho a bale le ho mamela?.
- Schotter et al. (2014). U se ke ua lumela seo u se balang hang feela.
- Brysbaert et al. (2016). Re tseba mantsoe a makae? Likhakanyo tse sebetsang tsa boholo ba pokello ea mantsoe ho latela tlhaloso ea lentsoe, tekanyo ea ho pepesehela puo le lilemo tsa monkakarolo.