SHAKALA XIQQOO HAR'A

Herrega muraasa. Jalqaba haaraa.

Ida'uu, hir'isuu, baay'isuu fi hiruu irraa shaakala gabaabaa. Dandeettiin tokkoon tokkoon sadarkaa mataa isaa argata. Guutuu qabdu hin jiru; waan darbe qixxeessuun si hin barbaachisu.

Gara qorannootti darbi
Yeroo hunda bilisaaHerrega hin barbaadu · Beeksisa hin qabu
Mallattoolee herregaa afur, daftara banaa fi qalama naannoo isaanii kaa'aman.
Shaakala kee naannoo banuu…
Dandeettii shaakaluu dandeessu.

Qorannoon maal jechuu danda'a

Deebii qofa osoo hin taane tooftaa tokko yaali: ida'ama tokko qoodi, lakkoofsa marsiitii sirreessi, yookaan hiruu baay'isuu taasisii ilaali. Shaakalli kun herrega sirriitti hojjechuuf saffisaan yaaduu irratti xiyyeeffata. Qabxiin shaakala ol'aanaan IQ ol'aanaa qabaachuu agarsiisu miti.

Hojii tokkoon tokkoon sadarkaa mataa isaa qaba. Gaaffilee 3 keessaa, sirrii 3 deebisuun sadarkaa tokko ol si kaasa; 1 yookaan isaa gadiin deebisuun sadarkaa tokko gadi si buusa. Yoo kana hin taane sadarkaan akkuma jirutti tura. Sadarkaaleen 1 fi 5 gidduutti turu.

Shaakalli yaadachuuf yaaluu, waan baratame akka turu gargaaruu danda'a (Roediger & Karpicke, 2006). Yaalii isaanii barruu fayyadame, leenjisaa herrega kana miti. Herrega shaakalsiifna; fooyya'iinsa dandeettii sammuu waliigalaatiif sagantaa mirkanaa'e hin dhiheessinu.

Qorannoon yaalii Simons fi hiriyoota isaa (2016) hojii shaakalaman irratti fooyya'iinsi ragaa cimaa qabaachuu, dandeettii gara hojii bal'aatti dabarsuu irratti garuu ragaan xiqqaa ta'uu argate. Meeshaaleen kun hojiiwwan shaakalaa dha; qorannoo dhibee yookaan gorsa yaalaa miti.

Yeroo murtaa'e keessatti maal akka dandeessu ilaaluuf barbaaddaa?

Fakkii daandii gabaabaa wantoota yaadataman muraasa walqabsiisu.

Deebiiwwan muraasa faayidaa qaban

Kutaan hundi bilisaa dhaa?

Eeyyee. Sadarkaan hundi, tarreen suuraa, seenaan shaakalaa fi ba'aawwan bilisa; galmaa'uun yookaan beeksisni hin jiru.

Kun IQ koo yookaan yaadannoo waliigalaa koo ni fooyyessaa?

Akkas hin jennu. Asitti raawwii fooyya'uun, irra caalaa dandeettii kana shaakaltee fi qindaa'ina kanaan qabdu irratti odeeffannoo siif kenna.

Guyyaa tokko yoo dhiise hoo?

Homtuu hin deebi'u. Hojii herregaa tokkoon tokkoon sadarkaa isaa eega. Yeroo barbaaddetti, hammam yeroo barbaaddetti shaakali.

Maddaawwan fi dubbisa dabalataa

  1. Dresler fi kanneen biroo (2017). Shaakalli yaadannoo neetworkii sammuu jijjiiruun yaadannoo olaanaa deeggaruu. Neuron.
  2. Simons fi kanneen biroo (2016). Sagantaawwan “shaakala sammuu” ni hojjetuu? Saayinsii Xiin-sammuu Faayidaa Uummataaf.
  3. Roediger & Karpicke (2006). Barumsa qorannoon cimsame: Qorannoon yaadannoo turtii dheeraa fooyyessa. Saayinsii Xiin-sammuu.