Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Gaaffii qorannoo | Wanti ragaan adda baasu |
|---|---|
| Naanneessuu sammuu keessatti fi dandeettiiwwan iddoo hunda | Hojiiwwan iddoo adda addaa haala garee adda addaa agarsiisu |
| Giddugaleessa garee fi dandeettii nama dhuunfaa | Garaagarummaan giddugaleessaa nama hunda hin ramadu |
| Raawwii yeroo ammaa fi dandeettii leenjii | Qorannoowwan leenjii iddoo irratti fooyya'iinsa argatu |
| Qabxii hojii tokkoo fi sammuu waliigalaa | Hojii iddoo tokkoo guutummaa dandeettii yaadaa namaa hin ibsu |
Walitti qabaan qorannoo Voyerii fi hiriyoota isaa bu'aawwan qorannoo murtaa'aa fi jijjiiramoota adeemsaatiin adda baasa. Walitti qabaan duraanii Linn fi Petersenis naanneessuu sammuu keessatti, hubannoo iddoo fi yaada suuraa iddoo adda baasa. Garaagarummaa saalaa dandeettii iddoo hundaaf lakkoofsa tokkoon dhiyeessuun garaagarummaa kana balleessa. Voyer fi kkf., 1995 Linn fi kkf., 1985
Hojii naanneessuu sammuu keessatti maal gaafata?
Qorannoowwan beekamoon Shepard fi Metzler wantoota diimeshinii sadii naanneeffaman ilaalchisee murteessuu qoratan. Vandenberg fi Kuse qorannoo waraqaa gareedhaan fudhatamu kan mataa isaa qabxii fi adeemsa qabuu qopheessan. Hojii interneetii irratti hojjetamu kan bifa, daangaa yeroo ykn seera deebii adda ta'e qabu, ofumaan sadarkaa qorannoowwan lamaan sanaa hin dhaalu. Shepard fi kkf., 1971 Vandenberg fi kkf., 1978
Kana jechuun garaagarummaan sirrii deebii kennuu, yeroo xumuraa fi daangaa yeroo keessatti lakkoofsa wantoota ga'aman gidduu jiru bu'aa walqixa ta'e miti. Adeemsi qorannichaa bu'aa argame keessaa tokko; waan xinnaa ta'e jedhamee tuffatamuu hin qabu. Voyer fi kkf., 1995 Linn fi kkf., 1985
Garaagarummaan giddugaleessaa walitti dhiyaachuu ilaalchisee maal agarsiisa?
Dhiironni hundi dubartoota hundarra caalu ykn qabxiin nama tokkoo saala isaa irraa tilmaamamuu akka danda'u hin agarsiisu. Sakatta'iinsi Hyde garaagarummaa saalaa dandeettii yaadaa wal fakkaatu hedduu fi garaagarummaa hojii irratti hundaa'u bal'aa waliin ilaala. Cuunfaan garee murtii dhuunfaa miti. Hyde, 2005
Maal irratti hundaa'a?
Qorannoowwan kun sababaa isaa mirkaneessu?
Garaagarummaa arguun baayoloojii, muuxannoo, tooftaalee, dizaayinii qorannoo ykn walitti dhufeenya isaanii adda baasuu hin danda'u. Xiinxalli metaa eerame bu'aa fi wantoota bu'aa waliin jijjiiraman cuunfa; sababni tokko nama dhuunfaa irratti dhiibbaa qaba jechuun hin mirkaneessu. Haalli guddinaas safartuu irratti hundaa'a; garaagarummaan dandeettii iddoo nama hunda keessatti umurii tokko irratti mul'ata jechuun miti. Voyer fi kkf., 1995 Linn fi kkf., 1985
Shaakalli raawwii jijjiiruu danda'aa?
Xiinxalli metaa leenjii iddoo Uttal fi hiriyoota isaa, bu'aa addaa keessaa baasanii booda, giddugaleessaan bu'aa leenjii Hedges' g = 0.47 ta'uu argate. Walitti qabaan kun leenjiiwwan iddoo gara garaa ilaala; naanneessuu sammuu keessatti qofa ykn tapha Helibrain qofa miti. Bu'aan kun dandeettiin iddoo fooyya'uu akka danda'u deeggaru; bu'aa wal fakkaataa nama hundaaf waadaa hin galu, garaagarummaa garees guutummaatti balleessa jechuu miti. Uttal fi kkf., 2013
Qorannoowwan irra deebi'anii fudhatamanis hojiiwwan dandeettii yaadaa irratti fooyya'iinsa argatu. Kanaafuu, bu'aan yeroo booda fooyya'e dandeettii waliigalaa jijjiirame jedhamee osoo hin kennamin, nama qorannoo sana beekuu fi irra deddeebi'ee arguu isaa tilmaama keessa galchuu qaba. Scharfen fi kkf., 2018
Bu'aa kee akkamitti hiikuu qabda?
Gosa suuraa, daangaa yeroo fi shallaggii qabxii wal fakkaataa taasisii; saffisa waliin sirrii ta'uu ilaali. Qorannoon amanamummaa akeekkachiisa: hojii qorannoo yaalii keessatti cimaa ta'uun isaa sadarkaa nama dhuunfaa tasgabbaa'aa taasisuun ofumaan hin mirkaneessu. Bu'aan yeroo gabaabaa tokko amala iddoo dhuunfaa dhaabbataa ta'eef ragaa laafaa dha. Hedge fi kkf., 2017
Hiikni ijaarsaa hojii murtaa'aa irratti xiyyeeffata: naanneessuu ykn seera keessaa kamtu sitti ulfaataa akka ta'e adda baasi; wantoota hin baratamne garuu wal fakkaatan irratti guddina kee madaali. Ragaan dandeettii iddoo barachuun akka danda'amu deeggaru; fooyya'iinsi dhuunfaa garuu hin mirkanaa'u. Saalli tokko wantoota naanneessuu akka hin dandeenye ykn taphi kun sammuu waliigalaa akka ol kaasu hin mirkaneessu. Uttal fi kkf., 2013 Hyde, 2005
Lakkoofsi bu'aa 286 bal'ina walitti qabaa qorannoo seenaa tokkoo ibsa. Inni saamuda normii ammayyaa bakka bu'aa ta'e ykn lakkoofsa irraa dhibbeentaa sadarkaa hojii interneetii irratti argamu shallaguu dandeessu miti. Voyer fi kkf., 1995
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo naanneessuu sammuu keessatti
Qorannoo naanneessuu sammuu keessatti yaali; qabxii kee qajeelfama qorannoo sanaatiin hiiki. Bu'aa kee yeroo adda addaatti argatte wal bira qabi; bu'aa tokko yaada dursee uumame garee tokkoo irratti hundaa'ee hin ramadin. Bu'aan maxxanfame tapha kanaaf sirreeffama saala irratti hundaa'e hin kennu.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Giddugaleessi eenyu akka mo'u natti himaa?
Lakki. Garaagarummaan giddugaleessa garee tokkoo wal bira qabuu nama dhuunfaa hundaaf hin murteessu. Hyde, 2005
Garaagarummaan qorannoo iddoo hunda irratti wal fakkaataa?
Lakki. Xiinxalli metaa beekamoon lamaan gosa hojii fi dhiibbaa adeemsa qorannoo adda baasu. Voyer fi kkf., 1995 Linn fi kkf., 1985
Dandeettiin iddoo fooyya'uu danda'aa?
Walitti qabaan qorannoo leenjii fooyya'iinsa giddugaleessaa leenjiiwwan iddoo irratti argamu deeggaru; garuu bu'aan garaagara, fooyya'iinsi dhuunfaa hin mirkanaa'u. Uttal fi kkf., 2013
Maddoota
- Voyer fi kkf. (1995). Hammi garaagarummaa dandeettii iddoo saala gidduu jiru: Xiinxala metaa fi yaada jijjiiramoota murteessoo.
- Linn fi kkf. (1985). Mul'achuu fi ibsa garaagarummaa saalaa dandeettii iddoo keessatti: Xiinxala metaa.
- Shepard fi kkf. (1971). Naannessuu wantoota diimeshinii sadii.
- Vandenberg fi kkf. (1978). Naannessuu wantootaa: Qorannoo garee yaada iddoo diimeshinii sadii.
- Uttal fi kkf. (2013). Jijjiiramuu dandeettii iddoo: Xiinxala metaa qorannoowwan leenjii.
- Hyde (2005). Yaada wal-fakkeenya saalaa.
- Scharfen fi kkf. (2018). Bu'aa qorannoo irra deebi'anii dandeettii yaadaa madaaluu: Xiinxala metaa.
- Hedge fi kkf. (2017). Rakkoo amanamummaa: Maaliif hojiiwwan yaadaa bu'aa cimaa agarsiisan garaagarummaa nama dhuunfaa amanamaa hin argisiisan.