Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Gosa hojii | Maal gaafata | Deebiin sirrii maal deeggaru |
|---|---|---|
| Adda baasuu | Jecha ykn hiika adda baasuu ykn beekuu | Beekumsa fudhataa kan gaaffii sana keessatti madaalamu |
| Yaadannoo kaka’umsa qabu ykn oomisha | Kaka’umsa tokko irraa bifa ykn hiika yaadachuu | Hojii sana keessatti yaadachuu cimaa |
| Dubbii ofumaan dubbatan | Haala keessatti afaan filachuu fi oomishuu | Dandeettii jechootaa fi dandeettiiwwan biroo waliin hojjetan |
Qorannoon Webb bifa hiikkaa fudhataa fi oomishaa wal-fakkaataa fayyadamee, deebiiwwan sadarkaa beekumsaa adda addaatti madaale. Argannoon isaa reeshiyoo dhaabbataa jechoota dammaqinaan beekamanii fi callisaan beekamanii gidduu jiru miti. Keessumaa garaagarummaan madaallii beekumsa gartokkee fi guutuu, jecha tokko beekuun maal jechuu akka ta’e jijjiiruun garaagarummaa mul’atu akkamitti akka jijjiiru agarsiisa. Webb, 2008
Maaliif jecha beekuun salphaa fakkaata
Gaaffiin tokko odeeffannoo hojii yaadannoo ofiin hojjetamu hin kennine kennuu danda’a. Laufer fi Goldstein beekumsa jechootaa humnaa fi bifa qorannoo irratti hundaa’uun adda baasu; kanneen keessaa jecha adda baasuu fi yaadachuun jiru. Yaad-rimeen kun hiika nama duraan beeku filachuun jecha tokko yeroo haasa’aatti ariitiin oomishuu wajjin maaliif wal-qixa akka hin taane ibsuuf gargaara. Laufer et al., 2004
Hammam jechootaa akka ta’es, wanta lakkaa’amu irratti hundaa’a. Barreeffamni hammam jechoota Afaan Ingilizii akka jiru qoratu, bifa barreeffamaa jechootaa, jechoota bu’uuraa fi maatii jechoota bu’uuraa adda baasa. Bifa jecha tokkoo kan jijjiirame hedduu beekuun, lakkoofsa walaba ta’e kanneen hiika jechootaa qaban walqixa beekuu jechuu miti. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
Beekumsi jechootaa fudhataa guddaan dubbisaaf ni gargaaraa?
Barreeffama caalaatti hubachuuf karaa banaa ta’uu danda’a, garuu hammam jechoonni barreeffama tokko keessatti hubataman madaallii hubannoo guutuu miti. Nation maatiin jechootaa meeqa barreeffamaa fi dubbii irratti akka uwwisan xiinxala; Schmitt fi hiriyoonni isaa immoo uwwisa jechoota beekamanii fi hubannoo gidduu hariiroon walitti fufiinsa qabu akka jiru argatan. Lakkoofsa jechootaa irraa gara hubannoo guutuuttis ofumaan ce’uun hin jiru. Nation, 2006 SCHMITT et al., 2011
Maal irratti hundaa'a?
Maaliif saaxilamnii fi shaakalli of eeggannoodhaan ibsamuu qabu
Qorannoon irra deddeebiin dubbisuu Webb, walitti dhufeenyi irra deddeebiin jecha tokko arguu fi gama beekumsa jechootaa adda addaa gidduu jiru qorata. Barumsa gartokkee fi beekumsa guutuu adda baasuu deeggarama; garuu jechi hundi dubbii ofumaan keessatti akka argamuuf irra deddeebiin meeqa akka barbaachisu hin murteessu. Rakkina jechootaa, haalli itti fayyadaman, fi hojii barumsaa ammas dhimma qabu. Webb, 2007
Qorannoon hammam jechootaa umurii fi barnoota waliin hariiroo akka qaban gabaasa, akkasumas saaxilamni yeroo dheeraa keessatti kuufame ibsa ta’uu akka danda’u irratti mari’ata. Haalli qorannoo ilaalchaa irratti hundaa’e kun akka saffisa barumsa dhuunfaa guyyaa guyyaa madaalameetti ykn hammi dubbisuu murtaa’e bu’aa dhaabbataa ta’e akka fidutti irra deebi’amee ibsamuu hin qabu. Brysbaert et al., 2016
Umurii, saala fi afaan hoo?
Garaagarummaan jecha beekuu fi oomishuu bifa hojii madaallii irratti hojjeta; garuu qorannoowwan barattoota irratti caqasaman reeshiyoo umurii ykn saalaan sirreeffame kan waliigalaa hin kennan. Afaan jalqabaa, sadarkaan dandeettii fi fakkeenyi jechoota sirriin hiika bu’aa jijjiiru. Tilmaamni Afaan Ingilizii afaanota caasaa jechootaa fi seera lakkaa’umsaa adda qabanitti akkuma jirutti dabarfamuu hin qabu. Webb, 2008 Brysbaert et al., 2016
Saffisni dubbisuus muuxannoo afaanii fi kaayyoo dubbisaa irratti garaagara. Bu’aan dubbisa suuta jedhu ykn dubbii keessatti shakkiin mul’atu tokkoon qofa lakkoofsa jechootaa ibsamuu hin danda’u. Hubannoo fi dubbachuun hojii yaadannoo dabalataa barbaadu. Brysbaert, 2019 SCHMITT et al., 2011
Maal dhugumaan madaaluu dandeessa?
Gaaffii keetiif hojii madaallii isa walsimu fayyadami. Qormaanni jechoota adda baasuu kaka’umsa isaa jalatti jecha beekuu hordofuu danda’a; bifa jechootaa haala qorannoo keessatti yaadachuun madaaluuf immoo hojii oomishaa barbaachisa. Lamaan walbira qabuuf qabiyyee wal-fakkaataa fi seera madaallii ifa ta’e barbaachisa. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Yaadannoo shaakaluun kaayyoo yaadannoo wajjin wal qabachuu danda’a, garuu qorannoowwan kun sagantaa dandeettii dubbii sirriitti cimsu kan mirkanaa’e hin kennan. Bu’aan amanamaan fooyya’iinsa gama beekumsa jechootaa murtaa’e tokko keessatti argamu dha; qabxiin beekumsa fudhataa tokko waan ati dubbachuu, hubachuu ykn yaadachuu dandeessu hunda bakka bu’a jechuun miti. Webb, 2007 Brysbaert et al., 2016
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo beekumsa jechootaa
Qorannoo beekumsa jechootaa akka hojii jechoota adda baasu tokkootti yaali, ibsa lakkaa’uu fi madaallii isaas dubbisi. Inni guutummaa jechoota dubbii keessatti dammaqinaan fayyadamtu hin madaalu, reeshiyoo jecha beekuu fi oomishuu gidduu jiru dhaabbataa ta’es hin tilmaamu.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Jechoonni dammaqinaan fayyadamnu yeroo hunda jechoota callisaan beeknu dachaa lamaa?
Reeshiyoon waliigalaa mirkanaa’e hin jiru. Garaagarummaan mul’atu jechoota, bifa hojii fi sadarkaa beekumsaa barbaadamu irratti hundaa’ee jijjiirama. Webb, 2008
Jecha tokko beekuun guutummaatti beeka jechuu dhaa?
Inni beekumsa gaaffiin sun barbaadu deeggaru. Yaadachuun, gadi fageenya hiikaa fi haala keessatti fayyadamuun odeeffannoo adda addaa barbaaduu danda’a. Laufer et al., 2004
Qabxiin qorannoo jechootaa hubannoo dubbisaa tilmaamaa?
Odeeffannoo dabalataa kennuu danda’a, garuu uwwisni jechoota beekamanii fi hubannoon madaallii hariiroo qaban malee walqixa miti. SCHMITT et al., 2011
Maddoota
- Brysbaert et al. (2016). Jechoota meeqa beekna? Tilmaama qabatamaa hamma jechootaa, hiika jechootaa, hamma galtee afaanii fi umurii hirmaataa irratti hundaa'u.
- Nation (2006). Dubbisuu fi dhaggeeffachuuf jechoota meeqatu barbaachisa?.
- Laufer et al. (2004). Beekumsa jechootaa qorachuu: hamma, cimina fi mijataa ta'uu kompiitaraaf.
- Webb (2008). Hamma jechootaa barattoota L2 biratti fudhatamaa fi oomishamaa.
- Webb (2007). Dhiibbaan irra deddeebiin beekumsa jechootaa irratti qabu.
- Nagy et al. (1984). Ingiliffa barnootaa maxxanfame keessatti jechoonni meeqatu jira?.
- Brysbaert (2019). Daqiiqaa tokko keessatti jechoota meeqa dubbifna? Sakatta'iinsa fi xiinxala walitti makaa saffisa dubbisuu.
- SCHMITT et al. (2011). Dhibbeentaan jechoota barruu keessatti beekamanii fi hubannoon dubbisuu.