Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Ragaa gamaaggama keessatti ibsame | Bu'aa | Ibsa daangessuu |
|---|---|---|
| Barattoota Afaan Ingiliffaa Hirai, garee hubannoo ol'aanaa | 139 WPM | Gaaffilee keessaa 75% ol sirrii |
| Qorannoo sana keessatti garee biraa | 61 WPM | Dandeettiin hubannoo dubbisaa adda |
| Qorannoo kitaaba dheeraa namoota afaanota Lammataa Dutch fi Ingiliffaa dubbatan | L2 keessatti 17% suuta | Hirmaattotaafi hojii murtaa'aa |
Bu'aawwan kun kutaa dubbistoota afaan dhalootaa hin taane jedhu keessatti gamaaggama sanaan gabaafaman. Gamaaggamni kun ifatti akka ibsutti, istaatistiksi qorannoo kitaaba dheeraa sanaa tilmaama WPM guutuu kan kallattiin wal bira qabamu hin kennu. Daangaa kana eeguun barbaachisaadha: 17% kana afaan lammaffaa barataa hundaaf sirreeffama ta'ee fayyadamuu hin qabu. Brysbaert, 2019
Maaliif dandeettiin afaanii maqaa L2 caalaa barbaachisaa ta'e
Muuxannoon afaan lammaffaa jechoota akkaataa itti adeemsifaman ni jijjiira; kunis jechoonni hammam yeroo baay'ee akka mul'atan hubachuu dabalata. Qorannoon Whitford fi Titone dhiibbaa kana yeroo keeyyata dubbisan sochii ijaa hordofuun qorata. Kanaafuu namoonni afaanota jalqabaa fi lammaffaa walfakkaataa qaban illee, hamma isaan afaanicha dhagahanii fi dandeettii isaanii garaagarummaa qabaachuu isaatiin hojii adeemsisuu keessatti rakkina adda addaa qabaachuu danda'u. Whitford et al., 2012
Beekumsi jechootaa haaluma kana keessaa tokko. Qorannoon hamma jechootaa, dubbistaan barruu murtaa'e tokko keessatti jechoota meeqa akka beeku gaafata; tilmaamni baay'ina jechootaa immoo bocawwan jechootaa, jechoota bu'uuraa ykn maatii jechootaa lakkaa'uu irratti hundaa'a. Tilmaamni lakkoofsa jechoota qofa barruu hunda sirriitti dubbisuu dandeessuu ofumaan hin tilmaamu. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Maaliif WPM afaanota kallattiin wal bira qabuu hin dandeenye
Afaanonni odeeffannoo wal fakkaataa ibsuuf baay'ina jechoota barreeffamaa adda addaa fayyadamu. Dheerinni jechootaa, caasaa jechaa fi sirnoonni barreeffamaa yuunitii lakkaa'amu irratti dhiibbaa qabu. Kanaaf gamaaggamoonni saffisa dubbisuu fi sochii ijaa, WPM afaan biraa keessatti gadi aanaa ta'uun isaa sammuu gadi aanaa ykn yaada waliigalaa suuta ta'e agarsiisa jechuun hiikuuf ragaa hin kennan. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Maal irratti hundaa'a?
Rakkina barruu fi qajeelfamni hojii bu'aa ni jijjiiru
Bashannanuuf dubbisuu, barachuuf dubbisuu fi odeeffannoo tokko barbaaduuf dubbisuun hojii adda addaati. Qorannoon sochii ijaa akka agarsiisutti, rakkina jechootaa fi fedhiin hubannoo wanta ijaan ilaalamu irratti dhiibbaa qabu. Seenaa beekamaa fi barruu teeknikaa hin beekamne akka safartuu tokko kan saffisa dubbisuu dhaabbataa ta'eetti wal jijjiiranii ilaaluu hin qabu. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Dubbisa duraanii irra deebi'anii ilaaluu, dubbistaan waan hin mirkanoofne akka hubatu gargaaruu danda'a. Ragaan yaalii irra deebi'anii dubbisuu daangessuun hubannoo miidhuu akka danda'u agarsiisu, yeroo hunda dhaabbachuu ykn gara duubaatti deebi'uun L2 keessatti bu'aa dhabuu dha jechuun ilaaluu irraa nu akeekkachiisa. Yeroo dabalataa tokko tokko hubachuuf barbaachisaa ta'uu danda'a. Schotter et al., 2014
Shaakalli garaagarummaa kana ni hir'isuu?
Gamaaggamoonni muuxannoo afaanii fi jechoota ariitiin beekuu barbaachisoo ta'uu ni deeggaru; garuu dubbisa afaan jalqabaa wajjin wal qixa ga'uuf sa'aatii meeqa akka barbaachisu waliigalaan hin murteessan. Fakkeenyoonni qorannoowwan adda addaa kanas tilmaama leenjii umrii-fi-saala irratti hundaa'e sirrii ta'e hin kennan. Fooyya'iinsi hojiiwwan wal fakkaatanii fi haala afaanii walfakkaataa keessatti safaramuu qaba. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012
Meeshaa dubbisaa siif mijatu kan hin baramne fayyadami, hubannoo kee mirkaneessi, akkasumas yeroo safartu afaanii fi kaayyoo isaa galmeessi. Barruu salphaa saffisaan dubbisuun faayidaa qabaachuu danda'a; garuu kun dandeettiin dubbisuu barruu ulfaataa irratti hamma walqixa ta'een fooyya'e jechuu ofumaan miti. Walbira qabni hiika qabu rakkina barruu fi kaayyoo hamma danda'ametti walfakkaataa taasisuu qaba. Brysbaert, 2019 Nation, 2006
Kanaaf deebiin hojii irra oolu baay'ina carraawwan adda addaa qaba; lakkoofsa tokkoon hin murtaa'u. Bu'aawwan maxxanfaman 139, 61 fi 17% ta'an garaagarummaan ummataa fi hojii hammam barbaachisaa akka ta'e agarsiisu. Garaagarummaa hubachuuf isaan fayyadami; daangaa barattoota hundaaf ta'u haaraa uumuuf miti. Brysbaert, 2019
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo saffisa dubbisuu
Qorannoo saffisa dubbisuu afaan ati hubattu keessatti yaali, gaaffilee hubannoo dubbisaas deebisi. Bu'aawwan afaanota adda addaa irraa argatte addaan kaa'i. Lakkoofsonni qorannoo Ingiliffaa kun odeeffannoo haala isaa ibsuudha; dandeettii afaan kee ykn IQ keetti jijjiiranii hiikuu miti.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
L2 keessatti dachaa lama suuta dubbisuun waan idilee hin taane dhaa?
Qorannoowwan kun reeshiyoo dhuunfaa idilee hin taane hin ibsan. Dandeettiin afaanii, rakkina barruu fi kaayyoon hojii baay'ee garaagara; kanaaf murtii akkasii gochuun hin danda'amu. Brysbaert, 2019
WPM Afaan Ingiliffaa kan afaan biraa wajjin wal bira qabuu nan danda'aa?
Yuunitiiwwan barreeffamaa fi hammi odeeffannoo jecha tokkoon ibsamu adda ta'uu isaanii yoo yaadatte qofa. WPM qofti walbira qabinsa afaanota hundaaf walqixa ta'e miti. Brysbaert, 2019
Irra deebi'ee dubbisuu dhaabuu of dirqisiisuu qabaa?
Deebiin hundi miidhaa qaba jedhanii hin yaadin. Irra deebi'anii dubbisuun hubannoo gargaaruu danda'a; saffisa dubbisuu wajjin hubannoo illee madaaluu qaba. Schotter et al., 2014
Maddoota
- Brysbaert (2019). Daqiiqaa tokko keessatti jechoota meeqa dubbisna? Gamaaggamaa fi xiinxala walitti qabaa saffisa dubbisuu.
- Rayner et al. (2016). Baay'ee dubbisuuf qabna, yeroon garuu muraasa.
- Rayner (1998). Sochii ijaa yeroo dubbisuu fi odeeffannoo adeemsisuu: qorannoo waggaa 20.
- CLIFTON et al. (2015). Sochii ijaa yeroo dubbisuu fi odeeffannoo adeemsisuu: hambaa hojii waggaa 40 Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Muuxannoon afaan lammaffaa dhiibbaa baay'ina jechoota afaan jalqabaa fi lammaffaa ni jijjiira: ragaa safartuu sochii ijaa yeroo keeyyata uumamaa dubbisan irraa.
- Nation (2006). Dubbisuu fi dhaggeeffachuuf beekumsi jechootaa hammam barbaachisa?.
- Schotter et al. (2014). Waan dubbistan yeroo tokko qofa irratti hin amaniinaa.
- Brysbaert et al. (2016). Jechoota meeqa beekna? Tilmaamota hojii irra oolan, hiika jechootaa, hamma saaxilamummaa afaanii fi umrii hirmaataa irratti hundaa'an.