Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Hojii qorannoo keessatti | Saffisa giddugaleessaa | Yeroo jechoota 1,000 dubbisuuf shallagame |
|---|---|---|
| Barruu odeeffannoo hin taane callisanii dubbisuu | 238 WPM | Daqiiqaa 4 sekondii 12tti dhiyaata |
| Barruu asoosamaa callisanii dubbisuu | 260 WPM | Daqiiqaa 3 sekondii 51tti dhiyaata |
| Sagalee ol kaasanii dubbisuu | 183 WPM | Daqiiqaa 5 sekondii 28tti dhiyaata |
Tilmaamni dubbisa sagalee ol kaasu qorannoowwan 77 fi hirmaattota 5,965 irratti hundaa’e. Gareewwan callisanii fi sagalee ol kaasanii dubbisan barruulee, qajeelfamoota fi hirmaattota adda addaa qabu; kanaaf 183 238 irraa hir’isuun dubbistoonni hundi callisanii dubbisuun isaanii 55 WPM dabalata jechuu miti. Akkasumas giddugaleessi garee tokko sagalee dubbannaa gaarii, qorannoo rakkoo dubbisuu sirrii, yookaan galma raawwii hin murteessu. Brysbaert, 2019
Sagalee ol kaasanii dubbisuun hojii dabalataa fida
Sagalee ol kaasanii dubbisuun jecha ijaan adda baasuu, afaaniin hiikuu fi dubbachuuf qaama afaanii qindeessa. Dubbisuun callisanii illee afaan ni qindeessa; garuu jechi tokkoon tokkoon qaamaan dubbachuun akka raawwatamu eeguu hin qabu. Qorannoowwan sochii ijaa ilaalan, wanta ijaan ilaalamu saamuu fi adeemsa afaanii gidduu jiru ibsu; hojii lamaan keessaa tokko illee sarara irratti ija sochoosuu qofa miti. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Garaagarummaan kun dubbisuun callisanii bakka bu’iinsa sagaleen walqabatu hin qabu jechuu miti. Qorannoon dubbisa saffisaa dubbii keessaa of keessatti yaaduu balleessuun hubannoo baay’ee saffisaa argachuuf karaa waliigalaa ta’uun hin mirkanoofne ibsa. Sagaleen alatti hin dhaga’amuu fi adeemsi sagalee afaanii hin jiraanne jechuun yaada adda addaa dha. Rayner et al., 2016
Mala kamtu hubannoo gaarii argamsiisa?
Giddugaleessota saffisaa lamaan qofaan gaaffii kana deebisuu hin danda’an. Hubannoon barruu, kaayyoo fi dubbisaa irratti hundaa’a. Yaalii deebisanii dubbisuu ittisuun irratti godhame, jechootatti deebi’uun hubannoo gargaaruu akka danda’u agarsiisa; qajeelfamni saffisa guddaa qofa eeguu, haala dubbisaa lamaan keessatti yeroo adeemsa barbaachisu hir’isuu danda’a. Schotter et al., 2014
Maal irratti hundaa'a?
Umrii fi afaan madaallii kana maaliif jijjiiru
Qorannoon walitti qabu kun daa’imman, ga’eessota umrii guddaa fi dubbistoota afaan lammaffaa irratti saffisa adda addaa argate. Beekumsi jechootaa fi muuxannoon afaanii jecha adda baasuu irratti dhiibbaa qabu; qorannoon afaan lammaffaa irrattis dhiibbaan baay’ina itti fayyadama jechootaa muuxannoo dubbisaa afaan tokkoon tokkoon isaanii irratti hundaa’uu agarsiisa. Kanaaf saffisni sagalee ol kaasanii fi callisanii barataa tokkoo giddugaleessa namoota ga’eessota Afaan Ingilizii qorannoo keessatti walitti qabaman irraa adda ta’uu danda’a. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012
Jechoota beekuu jechuun haasaa sirriitti fi uumamaan dubbachuu wajjin tokko miti. Tilmaamni baay’ina jechoota beekamanii, wanta jecha jedhamee lakkaa’amu irratti hundaa’a; barruu dubbisuuf jechoota meeqa beekuun akka barbaachisu immoo jechoonni barruu sana keessatti argaman irratti hundaa’a. Sababoota kanaaf lakkoofsa WPM sagalee ol kaasanii dubbisuu tokko dandeettii afaanii waliigalaa ittiin murteessuun irraa of qusachuun gaariidha. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006
Maal shaakaluun qabatamaa dha?
Hojii sanaaf malu filadhu: namoota duratti sagalee ol kaasanii dhiheessuu fi ofumaaf hubachuuf dubbisuun dandeettii walitti dhufeenya qabuu garuu garaagaraa barbaadu. Barruu wal fakkaatu saffisa wal fakkaatuun wal bira qabi, hubannoo kees mirkaneessi. Qorannoowwan dubbisaa hiika hojii irratti hundaa’e deeggaru; namni hundi yeroo hunda mala tokkoon dubbisuu qaba jechuun garuu hin gorsu. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016
Madaallii salphaaf barruulee haaraa, ulfaatina wal fakkaataa qaban filadhu; barruu tokko callisanii dubbisuu battalumatti booda sagalee ol kaasanii irra deebi’anii hin dubbisin. Barruu sana duraan beekuun madaallii wal makaa taasisa. Bu’aa kana barruulee sana ilaalchisee argannoo tokko godhi; qorannoo sammuu kee bu’uuraa mirkanaa’e yookaan kitaabota hundaaf waadaa ta’e akka hin taane hubadhu. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998
Yoo saffisni jijjiirame, hiika isaa ifa godhi: saffisaan dubbisuu garuu hubannoo gad-aanaa qabaachuun, hubannoo wal fakkaataa eeganii saffisaan dubbisuu irraa bu’aa adda ta’e dha. Lakkoofsi saffisaa qofti isaan addaan baasuu hin danda’u. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo saffisa dubbisuu
Qorannoo saffisa dubbisuu akka hojii callisanii dubbisuutti yaali, gaaffilee hubannoo isa keessaa fayyadami. Inni sirna dubbisa sagalee ol kaasanii hin safaru. Yeroo dubbisa sagalee ol kaasanii addaan safartu, hojii adda ta’e jedhii mallatteessi.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Dubbisni sagalee ol kaasanii 183 WPM ta’uu qabaa?
Kun giddugaleessa walitti qabame dha; ulaaga miti. Barruun, qajeelfamni, amala hirmaattotaa fi kaayyoon bu’aa irratti dhiibbaa qabu. Brysbaert, 2019
Dubbisuun callisanii dubbii keessaa of keessatti yaaduu balleessaa?
Lakki. Qorannoon dubbisa saffisaa dubbii keessaa afaaniin walqabatuu fi jecha hunda qaamaan sagalee ol kaasanii dubbachuu adda baasa. Rayner et al., 2016
Qorannoon callisanii dubbisuu dandeettii dubbachuu koo madaaluu danda’aa?
Saffisa dubbisuu qofa irraa kana mirkaneessuu hin danda’u. Sagalee ol kaasanii dubbachuun hojii dubbisa callisaa xumuruuf fudhatamuun hin safaramne dabalata. CLIFTON et al., 2015
Maddoota
- Brysbaert (2019). Daqiiqaa tokko keessatti jechoota meeqa dubbisna? Qorannoo fi xiinxala walitti qabaa saffisa dubbisaa.
- Rayner et al. (2016). Wanta baay’ee dubbisuuf yeroo muraasa qofa qabna.
- Rayner (1998). Sochii ijaa yeroo dubbisuu fi odeeffannoo qindeessuu: qorannoo waggaa 20.
- CLIFTON et al. (2015). Sochii ijaa yeroo dubbisuu fi odeeffannoo qindeessuu: hambaa hojii waggaa 40 Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Muuxannoon afaan lammaffaa dhiibbaa baay’ina jechootaa afaan jalqabaa fi lammaffaa irratti qabu ni jijjiira: ragaa safartuu sochii ijaa yeroo barruu uumamaa dubbisan irraa.
- Nation (2006). Dubbisuu fi dhaggeeffachuuf jechoota meeqa beekuun barbaachisa?.
- Schotter et al. (2014). Wanta yeroo tokko qofa dubbiftan hin amaniinaa.
- Brysbaert et al. (2016). Jechoota meeqa beekna? Hiika jecha, hamma afaanitti saaxilamuu fi umrii hirmaataa irratti hundaa’uun baay’ina jechootaa tilmaamuuf mala qabatamaa.