Ragaa fi lakkoofsota ijoo
| Haala | Giddugaleessa maxxanfame | Wanti safarame |
|---|---|---|
| Mallattoo dhageettii | 228.01 ms | Yaalii shan keessaa yaalii saffisaa barataa tokkoo |
| Mallattoo arguu | 247.60 ms | Yaalii shan keessaa yaalii saffisaa barataa tokkoo |
| Garaagarummaa | 19.59 ms | Hir’ina giddugaleessa garee lamaan |
Gatiiwwan kun gabatee 1 qorannoo walbira qabuu irraa dhufu; dhageettii fi arguun yeroo hunda akkas ta’u jechu miti. Yaalii saffisaa filachuun bu’aa giddugaleessa ykn giddugaleessa gidduu deebii hunda irraa adda ta’e kenna. Hirmaattonni barattoota yaalaa waggaa jalqabaa turan; dhiira 60 fi dubartii 60. Akkaataa itti isaan filataman kun daa’imman, ga’eessota umuriin isaanii guddaa ta’e ykn taphattootaaf sadarkaa idilee hin kaa’u. Jain et al., 2015
Mallattoo irraa kaasee hanga deebii kennuutti maaltu ta’a?
Hojii deebii salphaan, mallattoon tokko yeroo mul’atu deebii duraan beekamu kennuuf si gaafata. Mallattoo hubachuu, sochii qopheessuu fi jalqabuu, akkasumas sochii sana galmeessuu of keessatti qaba. Hojii filannoo qabu immoo kaka’umsa adda baasuu fi deebii filachuu dabala. Garaagarummaan kun marsariitiin bu’aa kana riflex jedhee yoo waame illee caalaa hiika qaba: qabduu fedhii ofiitiin cuqaasuun dabarsa narvii qofa hin safaru. Woods et al., 2015 Woods et al., 2015
Hariiroon beekamaan filannoowwan deebii fi yeroo deebii gidduu jiru, maaliif hojii mallattoo sagalee adda baasuu fi tapha arguu tokko bu’aa wal hin fakkaanne kennuu akka danda’anis agarsiisa. Tapha tokko keessatti gocha hedduu keessaa filachuun barbaachisuu danda’a; qorannoon sagalee immoo deebii tokko qofa gaafata. Isaan walbira qabuun faayidaa miiraa tokko qofa adda baasee hin safaru. Hick, 1952
Umurii fi saalli walbira qabuu kana ni jijjiiruu?
Qorannoon barattootaa giddugaleessi garee dhiiraa saffisaa ta’uu gabaase; garuu garaagarummaa kana keessaa hangamtu filannoo, muuxannoo ykn amala biroo irraa akka dhufe nutti himuu hin danda’u. Gareewwan xixiqqoo sochii qaamaa godhan irraa argame, sochii qaamaa ilaalchisee sababaa fi bu’aa murteessuuf caalaatti hin mijatu. Qorannoowwan Woods bal’aan hojii arguu isaanii keessatti jijjiirama umurii wajjin dhufu ibsu; garuu sirreeffama dhageettii irraa arguu hir’isu kan nama hunda irratti hojiirra oolu hin kennan. Jain et al., 2015 Woods et al., 2015 Woods et al., 2015
Maal irratti hundaa'a?
Meeshaaleen garaagarummaa miiraa fakkaatu uumuu danda’u
Bu’aan dhageettii yeroo sagaleen dhugumaan gurra ga’u irratti hundaa’a. Bu’aan arguu immoo yeroo iskiriiniin dhugumaan jijjiiramu irratti hundaa’a. Yeroon biraawzariif karoorfame, yeroo wanti qaamaan dhiyaatu, fi cuqaasni qabduu galmaa’u taateewwan adda addaati. Qorannoowwan waltajjiiwwanii akka agarsiisanitti, sirrummaa fi jijjiiramni yeroo biraawzara, sirna hojii, sirna qorannoo fi meeshaa irratti hundaa’a. Kanaaf bu’aan arguu kompiitaraa fi bu’aan dhageettii bilbila gurra keessaa fayyadamu walbira qabuun miira lama qofa osoo hin taane sirna safartuu lama illee walbira qaba. Anwyl-Irvine et al., 2020 Bridges et al., 2020
Kunis ifni sagalee caalaa saffisaan deemu jechuun gaaffii kana maaliif hin murteessine ibsa. Hojii kompiitaraa dhihoo keessatti, adeemsi kaka’umsa sammuu fi harkifannaa meeshaa qorannoon to’achuu qabu. Barreeffamni walbira qabuu kun deebii ifaafi sagalee murtaa’eef kennamu safara; bakkeewwan fagoo irratti balaqqee fi sagalee qaqawwee waliin walqabatan deebii safaru miti. Jain et al., 2015
Maal gochuu dandeessa?
Walbira qabuu idilee hin taaneef, meeshaa, qabduu deebii, qajeelfama fi baay’ina yaalii wal fakkaataa taasisii; safartuu cuunfaa wal fakkaatu walbira qabi. Haala kana keessattillee, osoo meeshaalee hin sirreessin gatiiwwan lamaan hir’isuun garaagarummaa saffisa adeemsa miiraa dhuunfaa kee jechuun hin danda’amu. Anwyl-Irvine et al., 2020 Bridges et al., 2020
Bu’aan irra deebi’amee argamuu danda’uunis barbaachisaa dha. Bu’aan yaalii cimaa fi giddugaleessaan amanamaa ta’e, namoota dhuunfaa sadarkaa ittiin kaa’uuf amanamummaa gadi aanaa waliin jiraachuu danda’a. Hir’inni hirriba xiyyeeffannoo fi tasgabbii deebii jijjiiruu waan danda’uuf, yeroo tokko qofa qorachuun miirri tokko haala hin baratamneen suuta jedha jedhee mirkaneessuuf ragaa laafaa dha. Sababoonni kun hojii kana of eeggannoodhaan hiikuuf nama gorsu; galma yeroo miliisekondii murtaa’e tokko hordofuuf miti. Hedge et al., 2017 Lim et al., 2010
Qorannoo bilisaa kanaan walqabatu yaali
Qorannoo yeroo deebii
Mallattoo arguu hin tilmaamamne irratti deebii kennuu qorachuuf qorannoo yeroo deebii arguu yaali. Yeroo yaaliiwwan irra deebi’amu mala galtee wal fakkaatu fayyadami. Qorannoon kun walbira qabuu dhageettii sirnaan safarame hin qabu; kanaaf walbira qabuu maxxanfame akka haala waliigalaatti fayyadami, akka foormulaa jijjiirraatti hin fudhatin.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Dhageettiin arguu caalaa hammam saffisaa dha?
Garaagarummaan dhuunfaa dhaabbataa hin jiru. Qorannoon barattootaa adeemsa yaalii shan keessaa isa saffisaa fayyadamuun giddugaleessa garee gidduutti garaagarummaa 19.59 ms argate. Mallattoowwan biroo fi seerri bu’aa shallaguu garaagarummaa adda ta’e kennuu danda’u. Jain et al., 2015
Lamaan walbira qabuuf bilbilli gurra keessaa mijataa dhaa?
Meeshaaleen sagalee sagalee dhiyeessuuf karaa mataa isaanii dabalu. Walbira qabuu madaalawaa ta’eef, karaa sana safaruu ykn to’achuun barbaachisa; harkifannaan isaa harkifannaa agarsiisaa wajjin wal qixa dha jedhanii tilmaamuu miti. Anwyl-Irvine et al., 2020
Bu’aan arguu suuta ta’e rakkoo arguu agarsiisaa?
Hojii kun xiyyeeffannoo, mallattoo hubachuu, sochii fi harkifannaa meeshaa walitti makata. Deebiin suuta ta’e maal irraa akka dhufe adda hin baasu. Woods et al., 2015
Maddoota
- Jain et al. (2015). Qorannoo walbira qabuu yeroo deebii arguu fi dhageettii saalaafi sadarkaa sochii qaamaa barattoota yaalaa waggaa jalqabaa irratti hundaa’e.
- Woods et al. (2015). Wantoota harkifannaa yeroo deebii salphaa irratti dhiibbaa geessisan.
- Woods et al. (2015). Hir’ina saffisa umuriin walqabatu filannoo deebii fi kennuu keessatti hojii yeroo deebii filannoo arguu irratti.
- Hick (1952). Saffisa odeeffannoo dabalaa dhufuu irratti.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Sirrummaa qabatamaa fi sirrummaa waltajjii qorannoo toora interneetii, biraawzara weebii fi meeshaalee.
- Bridges et al. (2020). Qorannoo yeroo bal’aa: uumaalee qorannoo adda addaa, laaboraatoorii fi toora interneetii, walbira qabu.
- Hedge et al. (2017). Muummee amanamummaa: maaliif hojiiwwan yaadaa cimaa garaagarummaa dhuunfaa amanamaa hin kennine.
- Lim et al. (2010). Hir’inni yeroo gabaabaa hirriba dhabuu jijjiiramoota hubannoo sammuu irratti dhiibbaa geessisu ilaalchisee xiinxala qorannoowwan hedduu.