Sió-khoá ê khioh-khùn ē-tàng hō͘ tsù-ì-le̍k khah hó bô?

Tsia sī Pió 3 ê suàn-tshut kiat-kó, lâi-chū 19 phiⁿ tsù-pān-bu̍t ê 22 ê bô sio-óa iūⁿ-pún.Tsia sī piau-chún hòa hāu-kó , m̄-sī lêng-liōng cheng-ka 36%, mā m̄-sī seng-sán-le̍k cheng-ka 16%. bô-kāng ê kiat-kó iōng-tio̍h bô-kāng ê gián-kiù ; phuè-tsiok hāu-kó ê chha ī chin tōa. tan-it ê ha̍p-pèng sò͘-jī bô-hoat kóng-chhut ta̍k-hāng kang-chok ê chêng-hêng.Albulescu et al., 2022

án-choáⁿ sǹg té-sî-kan ê khioh-khùn?

che phiⁿ hôe kò͘ chú-iàu khoàⁿ 10 hun-cheng í-lāi ê bî hiu sek. hiu sek sî só͘ chò ê tāi-chì 、 chìn-chêng ê kang-chok kah tùi-chiàu tiâu-kiāⁿ láng bô-kāng. che m̄-sī chèng-bêng 10 hun-cheng siāng-hó , mā m̄-sī chèng-bêng chi̍t-ê phín-pâi ê kang-chok — hiu sek sî-kan-pió tùi ta̍k kò-jîn láng siāng-hó. hôe kò͘ lāi-té ê éng-hiáng in-sò͘ hun-sek , pí-khí kò-jîn hòa sî-kan-pió kè-sǹg khì su-iàu ê chèng-kì khah iú-hān.Albulescu et al., 2022

Ariga kap Lleras hoat-hiān , tī si̍t-giām-sek kang-chok lāi-té , té té jî-chhiáⁿ hán-tit kái-piàn jīm-bū bo̍k-phiau , ē-tàng pī-bián kéng-kak la̍t hā-kàng. che sī chiam-tùi te̍k-tēng chhau-chok ê chèng-kì , m̄-sī chèng-bêng it-ti̍t khoàⁿ sìn-sit tō téng-î hō͘-lâng khoe-ho̍k cheng-sîn ê khioh-khùn. Ariga et al., 2011

Tsù-ì m̄-sī kò͘-tēng sî-kan tō ēng liáu-liáu ê chu-goân

tî sio̍k tsù-ì ê gián-kiù thàm-thó chi̍t-sî chi̍t khek ê piàn-hòa kah jīm-bū siong-koan ê khí-lo̍h. chi̍t kò-jîn khó-lêng piàn khah-bô ún-tēng , he̍k-chiá hoān khah-chē chhò-gō͘ ; m̄-koh bô chi̍t kò lâng-lâng sek ēng ê sî-kan tiám , kòe-liáu hit-sî tsù-ì tō koaiⁿ khí-lâi. sek-tòng ê kiat-kó chí-piau khó-lêng sī chhò-gō͘ 、 hóng sîn , ia̍h-sī hoán-èng ún tēng-sèng , m̄-sī kan-ta khoàⁿ chi̍t kò-jîn chē-lô kú.Esterman et al., 2013

Khioh-khùn ê hó-chhù kah choán oāⁿ kang-chok ê sêng-pún ē-tàng tông-sî chûn-chāi

choán oāⁿ kang-chok ē-sái chù-ì-le̍k iû lâu tī thâu-chi̍t hāng kang-chok ; chiū-sǹg lâng in-ūi koáⁿ-kang chò khah-kín , bô ī-kî ê táⁿ-toān mā khó-lêng tài lâi ap-le̍k. che kóa kiat-kó bô boah soah bî hiu sek ê lī-ek ; i hián-sī khioh-khùn ê lōe-iông kah chiâⁿ kéng ū éng-hiáng. tē-jī hāng hùi-sîn ê kang-chok , bô-it-tēng kah hiu sek sī kāng-khoán ê chhú-lí hong-sek.Leroy, 2009 Mark et al., 2008

Khioh-khùn ē-tàng pó͘ hôe khiàm khùn-bîn bô ?

khiàm khùn-bîn ê gián-kiù kì-lo̍k tio̍h sit khì khùn-bîn liáu-āu tsù-ì ē siū éng-hiáng ; tn̂g-kî hān-chè khùn-bîn ē lúi-chek sún-hāi. bî hiu sek ê ha̍p-pèng gián-kiù bô chèng-bêng té chiām khioh-khùn ē-tàng kā che kóa sún-hāi khoe-ho̍k kàu khùn-pá ê chōng-thài.Khioh-khùn kah chiok kàu ê khùn-bîn sī nn̄g hāng bô-kāng ê būn-tê , m̄-thang ká-siat chi̍t-ê ē-tàng chhú-tāi lēng-gōa chi̍t-ê.Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003

ū siáⁿ-mi̍h si̍t-chè ē-tàng chhì-khoàⁿ-māi ?

an-pâi sî-kan hioh-khùn , ē-tàng sī koán-lí phah-piànn ê ha̍p-lí hong-hoat ; m̄-koh gián-kiù bô chí-chhut chi̍t-ê sek-ha̍p só͘-iú nî-hòe 、 sèng-pia̍t kah jīm-bū ê kò͘-tēng keng-keh. pí-kàu khoàⁿ-māi lí kám-kak án-choáⁿ , kah lí tī tiōng-iàu kang-chok ê piáu-hiān án-choáⁿ. chú-koan kám-siū ū sió sió á khah-hó , kah chèng-bêng kang-chok piáu-hiān chìn-pō͘ iáu-sī nn̄g hôe sū.Albulescu et al., 2022

nā lí tī khioh-khùn chêng-āu kì-lo̍k tsù-ì iû-hì ê kiat-kó, chhiáⁿ pó-chhî jīm-bū kah khì-châi it-tì , mā ài ī-kî pêng-siông ê piàn-tōng. té-sî-kan jīm-bū ê kò-jîn chha ī hun-sò͘ khó-lêng ū chin-chē cha̍p-im , chek-sú si̍t-giām hāu-kó chin ún-tēng. tē-jī piàn piáu-hiān khah-hó , toaⁿ khò án-ne bô-hoat hun-piān sī khioh-khùn ê hāu-kó , ia̍h-sī liān-si̍p ia̍h-sī chū-jiân khí-lo̍h.Hedge et al., 2017 Esterman et al., 2013

chiâⁿ-si̍t ê kiat-lūn sī pêng-kin lâi kóng , ū chèng-kì chi-chhî sió sió á ê khoe-ho̍k lī-ek ; m̄-koh nā kóng múi-pái khioh-khùn láng ē-sái choan-sim tō͘ ia̍h-sī seng-sán-le̍k cheng-ka , án-ne kóng siuⁿ khoah. chèng-kì chi-chhî sió-sim chhì-khoàⁿ-māi sek-ha̍p ê chok-sit , m̄-sī hun-phòe ta̍k kò-jîn kāng-khoán ê kang-chok — hiu sek sî-kan-pió.Albulescu et al., 2022