Siōng-kàu-tiám ê tsì-liāu kap sò͘-jī
| Khuànn-tó͘ si̍p-liān kiat-kó ê phuànn-tuat | Kái-sik |
|---|---|
| Kò-khòaⁿ 217 kiann gián-kiù | Khuànn-tó͘ si̍p-liān ê hong-bīn huāⁿ-khò͘ kuáng-huāⁿ |
| Pó-lio̍k ê phân-sik: 206 kiann gián-kiù, 1,038 ê ióng-hióng līng-gia̍t | Khì-tû khì-tû-tiám āu ê phuànn-tuàt sò͘-kiat ki-só͘ tshut-lâi ê phân-sik |
| Khì-tû khì-tû-tiám āu, si̍p-si̍p ê g = 0.47 | Tiong-tō͘ ê phu-pîⁿ si̍p-liān ióng-hióng |
| Tńg-hong hō͘ tāi-pia̍t ê khuànn-tó͘ khò͘-tsok | Khuànn-tó͘ tē-hong lāi ū tsi̍t-kóa hō͘-hiong |
| Khò͘-tsok kap khòng-tsè-huat ū khah tsēng | Bô tsit ê phu-pîⁿ ê koân-tō͘ si̍p-liān-liōng hō͘ ta̍k ê lâng kap ê kàu-kó |
Tsit ê siu-li̍p mā khòaⁿ si̍p-liān ê kiān-kò͘-sè, moderators kap hō͘-hiong. I ê hoān-ûi pí tsí-tsí khuànn-tó͘ tńg-tńg ê si̍p-liān gián-kiù khah kuáng. Kiat-kó ū tsìn-tsi̍p khuànn-tó͘ ē-tàng hō͘ si̍p-liān, m̄-koh bô siat-bêng ta̍k-ê tāi-piān ê tī-lō͘ kēng-lō͘ lóng ē-tàng sióng-kàu phu-pîⁿ ê si̍p-liān ióng-hióng, á-sī kái-piàn tōa-puⁿ-tsing ê tsìng-tsūn. Uttal et al., 2013
Tsiânn-tsi̍t ê siann-mi̍h ē-tàng khah hó?
Kó͘-tián ê khuànn-tó͘ tńg-tńg si̍p-giām, sī khòaⁿ bô-kâng hong-hiòng ê mi̍h-kiāⁿ ē-sái m̄ ē tuì-tio̍h. Pa̍t ê tshì-giām ē koh thiaⁿ-khí khah tsē hāng, khah bô-kâng ê thang-khì, á-sī khah kin ê sî-kan hān-tsè. Kiat-kó ē-sái siū khò͘-tsok kui-tsik kap tsàn-liāu, mā ē-sái siū kái-kuat khah ū hāu-lu̍t ê kái-piàn ióng-hióng. Kiat-kó tio̍h kóng tshing-tshó accuracy, speed kap item set. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Retest gián-kiù kì-lio̍k khí-kiann ê siōng-tsì test kiat-kó ū tsi̍t-tiám siann-mi̍h kài-kè, só͘-í tsí-sī tē-jī pái khò͘-tsok, m̄-sī ū khòng-tsè ê si̍p-liān gián-kiù. Hó ê kóng-kàu tio̍h hun-pia̍t phu-thong ê se̍k-sek kap si̍p-liān ê koh-gōa ióng-hióng. Scharfen et al., 2018
Si̍p-si̍p ē hō͘ ta̍k-ê lâng lóng bô-kâng khah hó bô?
Meta-analysis bô tsìn-tsi̍p ta̍k-ê lâng ê si̍p-si̍p hāu-lu̍t lóng tsi̍t-iông. I khòaⁿ si̍p-liān hong-huat kap tham-úi ê lâng ê phu-pîⁿ, pau-kuat huè-lîng kap sèng-pia̍t, m̄-koh phu-pîⁿ ê kiat-kó bô thang tû-tē kóng tsi̍t ê lâng ē kái-piàn khah hó kuā-tsē. Tsiòng-iông, kó͘-tián ê sèng-pia̍t chai-i̍ng gián-kiù siu-sik ê sī khò͘-tsok sūn-siok ê phu-pîⁿ, m̄-sī koh kó͘-tián ê kò͘-lim. Uttal et al., 2013 Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Siáⁿ-mi̍h ē ho̍k-hióng tio̍h?
Si̍p-liān ê kiat-kó ē-tàng thang hō͘ kēng-lō͘ gōa ê khò͘-tsok bô?
Si̍p-liān bô-thang ê khuànn-tó͘ khò͘-tsok ê hō͘-hiong, pí tsí-sī sīng-khì si̍p-liān ê hāng-khoán khah ū thang-khòaⁿ; tsit ê siu-li̍p ū kóng-kàu tsit khoán hō͘-hiong. M̄-koh, tsit ê hō͘-hiong hoān-ûi pí tsuân-pō͘ si̍t-tsè-sèng khuànn-tó͘ khò͘-tsok khah hîⁿ, mā m̄-sī tōa-puⁿ-tsing lîng-le̍k chē-ka. Si̍p-liān kap phuànn-tuàt siūⁿ-siong ê kâng-iông, ē kóng-kàu thang kóng ê kiat-kó. Uttal et al., 2013
Án-tsuán thang m̄-thang khòaⁿ-tshò tsàn-liāu ê kái-piàn tsò lîng-le̍k ê kái-piàn?
Kì-lio̍k tshì-giām ê phiên-pún, sî-kan kap tsîng-tsi̍p ê khò͘-tsok. Nā-sī lí khai-sí ēng pa̍t-khoán tuì-chiàu ê tsàn-liāu, tsit-ê ē-sái sī ū-iōng ê si̍p-si̍p, m̄-koh tio̍h kóng bīng tsit-ê sī kái-piàn ê chi̍t-pō͘-hun. Chi̍t-tsū hình-tsōng ê kiat-kó bē-tàng tuāⁿ-tio̍h siat-bêng phu-pîⁿ khuànn-tó͘ phuànn-tuàt. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Liōng-tō͘ ê tsuān-tshò mā ū kuān-hē. Reliability-paradox gián-kiù piáu-bêng, kó͘-tián ê khò͘-tsok kiat-kó tī tsûn-thé phu-pîⁿ ê lāi-bīn ē thang-kò͘, m̄-koh phu-pîⁿ bô-kâng ê lâng ê kiat-kó ē bô ún-tē. Tē tsi̍t-kóa súi-khoán ê si̍p-liān sīng-kò͘, m̄-thang kái-sik tsò suān-lóng ê kái-piàn. Hedge et al., 2017
Si̍p-liān ê tsu̍t-tsi̍p kàu tó-uī sī si̍t-tsè?
Hiòng khah tsún-khak, khah ū hāu-lu̍t si̍p-liān bô-siông ê mi̍h-kiāⁿ tsìn-tsi̍p, koh kā liōng-khoán kiat-kó lóng hián-sī tshut-lâi. Tsit ê siu-li̍p bô siat-bêng tsit ê browser khò͘-tsok ū phu-pîⁿ ê ji̍t-sî, si̍p-liān pái-sò͘ á-sī phuànn-tuàt pîng-tē. I tsìn-tsi̍p ē-tàng si̍p-hué, m̄-sī hō͘ lí tsi̍t ê lâng ê phu-pîⁿ phuànn-tuàt. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
M̄-thang ēng sèng-pia̍t phu-pîⁿ ê sióng-siōng lâi kái-sik tshâi-tsing ê khó͘-tshòng. Tsûn-thé ê gián-kiù kap khah kuáng ê siūⁿ-sio̍k siu-sik bē-tàng kái-tuat tsi̍t-ê lâng ê thian-hū. Hiān-tsāi ê phu-pîⁿ kap ē-tàng si̍p-hué sī liāng-hāng bô-kâng ê būn-tê. Voyer et al., 1995 Hyde, 2005
Só͘-í, ū sìng-sú ê ìn-tsìng sī: khuànn-tó͘ si̍p-liān ū phu-pîⁿ kái-piàn ê kiat-kó, pau-kuat khuànn-tó͘ hoān-ûi lāi ê chi̍t-kóa hō͘-hiong, tī gián-kiù ê tiâu-kiāⁿ hā. Tsi̍t ê kēng-lō͘ ê si̍p-liān ē bō͘ ē-tàng hō͘ si̍p-liān ê hō͘-hiong kiat-kó, tio̍h tuì-tsián tì-tio̍h tshì-giām lâi khòaⁿ. Uttal et al., 2013
Lâi tshì chi̍t-ê siōng-kuaⁿ ê bô-huì-tsîⁿ tshì-giām
Tńg-tńg khuànn-tó͘ tshì-giām
Thang khò͘ khuànn-tó͘ tńg-tńg tshì-giām lâi keng-li̍k tsit ê khò͘-tsok. Nā-sī lí ū si̍p-liān, tio̍h kì-lio̍k tsîng-tsi̍p ê khò͘-tsok, phuànn-tuàt kái-piàn sî ēng phu-pîⁿ, bô si̍p-khuàn ê hāng-khoán. Kēng-lō͘ bô hō͘ IQ chē-ka á-sī tsuân-pō͘ khuànn-tó͘ si̍p-liān ê phu-pîⁿ ióng-hióng.
Siông-kiàn ê būn-tê
g = 0.47 sī m̄-sī kóng khah hó 47%?
M̄-sī. Tsit-ê sī si̍p-tiāu ê phu-pîⁿ chai-i̍ng, siu-sik ê sò͘-jī ū khì-tû khì-tû-tiám. Uttal et al., 2013
Si̍p-liān ē hō͘ guá ê IQ kàu khah ko bô?
Khuànn-tó͘ si̍p-liān ê kiat-kó bô siat-bêng tsit ê kēng-lō͘ ē ū tsit-ê hāu-lu̍t. Kái-piàn kap hō͘-hiong tio̍h liân-khòaⁿ siū liōng-tō͘ ê kiat-kó lâi kóng. Uttal et al., 2013
Guá tio̍h si̍p-liān kuā-tsē hun-tsing?
Tsit-kóa siu-li̍p bô siat-bêng browser khò͘-tsok ê phu-pîⁿ si̍p-liān-liōng. Kó͘-tē ê ji̍t-sî piáu ē khah tsē tsi̍t-kóa bô ki-só͘ ê tsún-khak. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Tshù-chhù
- Voyer et al. (1995). Khuànn-tó͘ lîng-le̍k ê sèng-pia̍t chai-i̍ng tōa-sió: chi̍t ê meta-analysis kap kuān-kiàn tiâu-kiāⁿ ê khuànn-khòaⁿ..
- Linn et al. (1985). Khuànn-tó͘ lîng-le̍k ê sèng-pia̍t chai-i̍ng ê tshut-hiān kap siu-sik: chi̍t ê meta-analysis.
- Shepard et al. (1971). Saⁿ-uī ê mi̍h-kiāⁿ ê sim-lāi tńg-tńg khuànn-tó͘.
- Vandenberg et al. (1978). Tńg-tńg khuànn-tó͘: saⁿ-uī khuànn-tó͘ lîng-le̍k ê tsûn-thé tshì-giām.
- Uttal et al. (2013). Khuànn-tó͘ lîng-le̍k ê ē kái-piàn-sè: si̍p-liān gián-kiù ê meta-analysis..
- Hyde (2005). Sèng-pia̍t siūⁿ-sio̍k ê hipóothesis..
- Scharfen et al. (2018). Sìng-kòng lîng-le̍k tshì-giām ê tái-tshì hāu-lu̍t: chi̍t ê meta-analysis.
- Hedge et al. (2017). Reliability paradox: án-tsuán kó͘-tián lîng-le̍k khò͘-tsok bô hō͘ phu-pîⁿ ê lâng tsò-tshut ún-tē chai-i̍ng.
Ín-iōng chit ê bāng-ia̍h: Thó͘-sîng khì khòaⁿ-tó͘ ê lîng-le̍k, ē-tàng thang thàn si̍p-si̍p lâi khǹg-khì bô?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/nan/answers/can-mental-rotation-improve-with-practice. CC BY 4.0.
← Khòaⁿ-khòaⁿ koh-khah kú ê táp-àn