Adanse titiriw ne nɔma
| Dodow | Nea ɛkyerɛ tẽẽ | Adanse foforo a ɛho hia |
|---|---|---|
| Nea wɔbuaa no yie | Sɛnea wɔyɛɛ nneɛma a wɔde maa wɔn no | Nsɛmmisa no mu den ne sɛnea wɔyɛɛ sɔhwɛ no |
| Bere a wɔde yɛe | Ahoɔhare wɔ akwankyerɛ no ase | Mmuae no yɛ pɛpɛɛpɛ anaa, bere ano, ne sɛnea wɔsusuw no yie |
| Ɔha mu nkyekyɛmu | Beae a obi wɔ sɛ wɔde toto nnipa bi ho a | Nnipa a wɔsɛ wɔn a wɔde wɔn yɛɛ nhwɛso a ɛfata |
| IQ susudua nkontaabu | Nkyerɛase a wɔahyɛ ho mmara | Nsakrae a wɔagye atom ne mfe ho susudua |
Carpenter, Just ne Shell hwehwɛɛ adwene nhyehyɛe a wɔde di dwuma wɔ Raven matrices mu, denam adwumayɛ, nsɛm a wɔkae, ne aniwa hwɛbea a wɔkyerɛwee so. Wɔn nkyerɛkyerɛmu si so dua sɛ ɛho hia sɛ wohu nhyehyɛe a ɛsan ba na wɔhwɛ abusuabɔ so. Eyi yɛ nsusuwii mu nhwehwɛmu a ɛfa sɔhwɛ abusua bi a wɔnim ho, ɛnyɛ sɔhwɛ a ɛkyerɛ sɛ ahodwiriwde biara a ɛte sɛ no yɛ nokware. Carpenter et al., 1990
Adɛn nti na wɔtaa frɛ matrices no sɛ ɛnyɛ kasa mu sɔhwɛ?
Nsɛmmisa no betumi ama ɛho nhia pii sɛ obi nim nsɛmfua pɔtee bi, nanso ɛno nkyerɛ sɛ sɔhwɛ no mfa akwankyerɛ, nwomasua, osuahu anaa amammerɛ ho. Raven nhwehwɛmu no kyerɛ sɛ nsusudua sesa wɔ mmeae ne mmere ahorow mu. Sɔhwɛ a ɛnyɛ kasa mu ne nkyerɛase a amammerɛ mfa ho yɛ nsɛm abien a ɛsono. Raven, 2000
Adwene ho nsɛm a ɛtrɛw no nso ka sɔhwɛ nkontaabu ho sɛ ɛyɛ susudua a ɛwɔ ahoɔden ne sintɔ, na ɛnyɛ nkyerɛkyerɛmu a edi mũ a ɛfa obi ho. Adwene nnwuma ahorow betumi ahwehwɛ sɛ obi susuw nneɛma, kae, ne nneɛma foforo wɔ akwan ahorow so. Neisser et al., 1996 Hampshire et al., 2012
Matrix mu nsusuwii ne IQ nyinaa yɛ ade koro?
Ɛnyɛ biribi a ɛkɔ so ara kwa sɛ wɔbɛka no sɛ ɛyɛ ade koro. Nhwehwɛmu a ɛtrɛw betumi de adwuma ahorow pii abom na de nkontaabu a nhoma biakoyɛkyerɛkyerɛ mu adi dwuma. Ɔtintimfo bi nkontaabu akwankyerɛ kyerɛ sɛnea nkontaabu a wɔahyɛ da ayɛ ne ahotoso ntamgyinae fa nhwehwɛmu nhyehyɛe pɔtee bi ho. Nkontaabu nhyehyɛe a wɔtaa de di dwuma no nkutoo ntumi nyɛ nhyehyɛe a ɛte saa mma agodie foforo. Pearson, 2020
Dɛn na ɛka ho asɛm?
Dɛn na ɛsesa nea wonya?
Sɛnea wɔpaw nsɛmmisa, ne sɛnea ɛyɛ den, bere ano, ne osuahu a obi anya dedaw nyinaa nya nea wɔresɔ ahwɛ no so nkɛntɛnso. Sɔhwɛ a wɔsan yɛ ho nhwehwɛmu hu sɛ nkontaabu nya nkɔanim bere a wɔsan yɛ adwene tumi sɔhwɛ ahorow no, enti matrix nim a obi nim dedaw betumi ama n’adwumayɛ ayɛ yie a ɛnkyerɛ sɛ saa nkɔanim no bɛba wɔ adwuma foforo bi mu anaa sɛ ne tumi nyinaa akɔ soro. Scharfen et al., 2018
Mfe ho susudua nso ho hia. Wɔde IQ a wɔtaa de di dwuma no si 100 wɔ mfe kuw biara mu; nkontaabu koro a wonyae no nkyerɛ sɛ mfe ho nkontaabu no nso bɛyɛ koro. Wontumi mfa abofra nkontaabu a wɔanmia so, anaa mpanyimfo nkontaabu, mma no ɔha mu nkyekyɛmu gye sɛ wɔde nhwehwɛmu kwan a ɛfata di dwuma. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020
Dɛn na susudua pa hwehwɛ?
Amanaman Ntam Sɔhwɛ Bagua akwankyerɛ hwehwɛ adanse a ɛfoa nkyerɛase a wɔpɛ no so, sɔhwɛ a wɔyɛ no sɛnea ɛfata, ne sɛ wɔhunu ne sintɔ. Ahotoso ho nhwehwɛmu kyerɛ nea enti a adwene adwuma bi a wɔnim no betumi de ankorankoro susudua a ɛyɛ basaa aba. Mfonini a ɛyɛ fɛ wɔ nhyehyɛe mu ntumi nsi nneɛma yi ananmu. International Test Commission, 2001 Hedge et al., 2017
Eyi ho hia titiriw bere a wɔde adwuma tiawa bi di dwuma de bɔ obi din no. Nneɛma kakraa bi nkutoo ma wonya ntease kakraa bi, na nkontaabu baako ntumi nkyerɛ sɛ mfomso no fi mmara bi a wɔante ase, ntɛm a wɔyɛe, biribi a ɛtwetwee adwene, anaa ade foforo. Nhwehwɛmu a ɛfa adwene nhyehyɛe ho no foa so sɛ wɔnhwɛ nneɛma a ɛho hia wɔ ano aduru hwehwɛ mu, na wɔmfa din baako nkyerɛkyerɛ biribiara mu. Carpenter et al., 1990
Dɛn na yebetumi asua de ayɛ yie?
Sɛ obi yɛ nsɛnnennen a ɛfa nhwɛso ho a, obetumi ahu adwuma no yiye. Sɔhwɛ a wɔsan yɛ ho adanse no ma kwan sɛ yɛka nkɔanim no ho asɛm sɛ nsakrae wɔ adwumayɛ a wɔasusuw ho mu, bere a yɛma nsɛm a ɛtrɛw no gyina nhwehwɛmu a ɛsɔ hwɛ sɛ tumi kɔ adwuma foforo so anaa no so. Nsɛm a ɛwɔ ha no mu biara nkyerɛ sɛ Helibrain agodie ma obi nya nyansa kɛse anaa ɛhwehwɛ adwene mu haw hu. Scharfen et al., 2018 International Test Commission, 2001
Sɛ worehwɛ wo ho a, fa ɔkwan ne bere mmara koro no ara di dwuma, kyerɛw osuahu a wowɔ dedaw, na ka nea wonyae no ho asɛm sɛ nkontaabu wɔ nneɛma a wɔsɔɔ hwɛ no mu. Eyi ma ntease pa sen sɛ wobɛfa ɔha mu nkyekyɛmu a wɔanmia so sɛ ɛyɛ nyansa mu dibea a ɛfa obiara ho. Raven, 2000 International Test Commission, 2001
Yɛ sɔhwɛ kwa a ɛfa eyi ho no
Matrix mu nsusuwii sɔhwɛ
Sɔ matrix mu nsusuwii sɔhwɛ hwɛ na wubehu sɛnea wohu mmara wɔ aniwa so nhwɛso mu. Kenkan bere ne nkontaabu ho akwankyerɛ. Ne nkontaabu yɛ intanɛt so adwuma bi mu nkontaabu; sɛ ɛte sɛ matrix sɔhwɛ a wɔagye atom no a, ɛmma ne susudua anaa ayaresa ho adanse no nnyɛ ne dea.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Matrix mu nsusuwii sɔhwɛ mfa amammerɛ ho?
Sɔhwɛ a ɛnyɛ kasa mu no ntumi mma baabi a wɔyɛ no ho nsɛm nnyɛ hwee. Matrix susudua a wɔatintim no sesa wɔ mmeae ne mmere ahorow mu. Raven, 2000
Metumi adan ɔha mu nkyekyɛmu a meyɛɛ no yie no ayɛ IQ?
Nsakrae a wɔagye atom na mfe ho susudua a ɛfata nkutoo na ɛbɛma saa nkyerɛase no fata. IQ susudua a wɔtaa de di dwuma no nyɛ nsakrae a ɛte saa. International Test Commission, 2001 Neisser et al., 1996
Ntetee nya matrix nkontaabu so nkɛntɛnso?
Adwene tumi sɔhwɛ ahorow mu nkontaabu kɔ soro bere a wɔsan yɛ, enti ɛsɛ sɛ yesusuw osuahu a obi anya dedaw ho bere a yɛrekyerɛ nea nkontaabu ahorow a wɔsan yɛ no kyerɛ no. Scharfen et al., 2018
F nkyerɛkyerɛmu fibea
- Neisser et al. (1996). Adwene: Nea yenim ne nea yennim..
- Pearson (2020). WISC-V Nkyerɛase Amanneɛbɔ: Nkontaabu ho nsɛm.
- International Test Commission (2001). Amanaman Ntam Akwankyerɛ a Wɔde Yɛ Sɔhwɛ.
- Raven (2000). Raven Nsusuwii Matrix a Ɛkɔ Anim: Nsakrae ne Gyina pintinn wɔ Amammerɛ ne Bere mu.
- Carpenter et al. (1990). Nea adwene sɔhwɛ baako susuw: Nsusuwii ho nkyerɛkyerɛmu a ɛfa Raven Nsusuwii Matrix Sɔhwɛ mu adwumayɛ ho..
- Hampshire et al. (2012). Nnipa Adwene mu Tumi mu Nsonsonoe.
- Scharfen et al. (2018). Sɔhwɛ a wɔsan yɛ wɔ adwene tumi mu: Nhwehwɛmu a ɛka nhwehwɛmu pii abom.
- Hedge et al. (2017). Ahotoso mu abirabɔ: Adɛn nti na adwene nnwuma a ɛyɛ den ntumi mma ankorankoro nsonsonoe a wotumi de ho to so.
