Adanse titiriw ne nɔma
| Akenkan tebea | Ahoɔhare a wɔde dii dwuma | Bere a wɔabu ho akontaa ama nsɛmfua 1,000 |
|---|---|---|
| Nhwehwɛmu mu komm akenkan a ɛnyɛ anansesɛm, sɛ wɔkyekyem pɛpɛɛpɛ a | 238 WPM | Simma 4 ne sikɔne 12 |
| Nhwehwɛmu mu komm akenkan a ɛyɛ anansesɛm, sɛ wɔkyekyem pɛpɛɛpɛ a | 260 WPM | Simma 3 ne sikɔne 51 |
| Nhwehwɛmu mu nne so akenkan, sɛ wɔkyekyem pɛpɛɛpɛ a | 183 WPM | Simma 5 ne sikɔne 28 |
| Ahoɔhare a ɛyɛ brɛoo kakra ho nhwɛso | 175 WPM | Simma 5 ne sikɔne 43 |
| Ahoɔhare a ɛyɛ ntɛm kakra ho nhwɛso | 300 WPM | Simma 3 ne sikɔne 20 |
Bere no yɛ akontabuo, na wɔama no abɛn sikɔne a ɛbɛn no paa: wɔkyekyɛ nsɛmfua dodow no mu wɔ WPM mu na wɔde 60 bɔ ho. Ɛnyɛ bere a wɔahu sɛ ɛsɛ sɛ wɔde wiee asɛm biara a ɛwɔ nsɛmfua 1,000. Nhwehwɛmu a wɔde gyinaa so no boaboaa akenkan ahoɔhare ho nhwehwɛmu ano wɔ nsɛm ne akwan ahorow pii mu; Borɔfo kasa mu akyem no yɛ mfiase pa a wɔde yɛ nhyehyɛe. Brysbaert, 2019
Asɛm bi akenkan ne sua a wosua no nyɛ ade koro
Ɛnsɛ sɛ wɔde nhwehwɛmu no mu akenkan bere a wɔtaa bu ho akontaa no si hɔ sɛ bere pɔtee a wɔde besua ade, ahwɛ adanse a ɛwɔ nsɛm bi mu, anaa akyerɛw nsɛm agu krataa so. Saa nneɛma yi hwehwɛ sɛ wosusuw ho pii na san kɔ nsɛm no mu bio. Ani a wɔde hwɛ nkyerɛwee ho nhwehwɛmu kyerɛ sɛ nea obi san hwɛ kan ne bere a n’ani gyina nsɛmfua so gu ahorow no yɛ akenkan a ntease wom no fã, ɛnyɛ bere a wɔsɛe a ɛsɛ sɛ woyi fi hɔ bere nyinaa. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Sɔhwɛ bi a wɔmma nkurɔfo nsan nkɔkenkan ade a ɛho wɔ mfaso no mu no maa nteaseɛ sɛe wɔ tebea a wɔsakrae no mu. Eyi kyerɛ sɛ ɛsɛ sɛ yɛkyerɛ nsonsonoe a ɛda nsɛm mu akenkan ne ntease a wɔte ase ntam, na ɛnyɛ sɛ yɛbɛkyerɛ sɛ nkonimdi kyerɛ sɛ obi duu asɛm no awiei ntɛm ara kwa. Schotter et al., 2014
Sɛ asɛm no nyɛ nea wunim anaa ɛwɔ kasa foforo mu nso ɛ?
Kasa a ɛto so abien akenkan gyina kasa no mu nimdeɛ ne sɛnea obi de adi dwuma so. Nhwehwɛmu a ɛfa sɛnea nsɛmfua a wɔtaa de di dwuma ka biribi ho no kyerɛ sɛ kasa mu osuahu sesa adwene mu adwuma a ɛho hia. Nsɛmfua ho nimdeɛ nso nya sɛnea obi te nsɛm bi ase no so nkɛntɛnso, enti nsɛmfua dodow koro no ara betumi ahwehwɛ mmɔdenbɔ a ɛsono koraa afi akenkanfo ahorow hɔ. Whitford et al., 2012 Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Dɛn na ɛka ho asɛm?
So mfe ne bɔbeasu kyerɛ sɛ ɛsɛ sɛ wɔma obi bere foforo?
Nhwehwɛmu no kyerɛ sɛ mmofra, mpanyimfo a wɔn mfe akɔ anim ne wɔn a wɔkenkan kasa a ɛto so abien no kenkan brɛoo, nanso mpanyimfo dodow no ara de a wɔkyekyem pɛpɛɛpɛ no nyɛ ankorankoro mfe ho gyinapɛn a wɔayɛ. Nhwehwɛmu pii yɛɛ wɔ nnipa a wɔakɔ sukuu no mu, na mpɛn pii no na wɔyɛ asuafo. Adanse yi mmoa sɛ yɛde amansan bɔbeasu ho sikɔne dodow bi bɛka nsɛmfua 1,000 mu. Brysbaert, 2019
Kasa ahorow mu no, nsɛmfua nyɛ nsɛm dodow a ɛyɛ pɛ. Nsɛmfua tenten, sɛnea wɔde afã ahorow bom ne akyerɛw nhyehyɛe mu nsonsonoe nso ma ɛyɛ den sɛ wɔde WPM bɛtoto kasa ahorow ho. Sɛ wokenkan kasa pii a, fa nnwuma a ɛte sɛ wɔn ho wɔn ho a wɔyɛ wɔ kasa koro no ara mu toto ho sen sɛ wobɛkyerɛ ase sɛ WPM a ɛba fam kyerɛ sɛ wunni nimdeɛ nyinaa. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Dɛn na ebetumi ama akontaa no aboa kɛse?
Fa bere susuw asɛm bi a ɛyɛ foforo na ɛyɛ den te sɛ nea wopɛ sɛ wokenkan no, na hwɛ nea wotee ase. Wo ankasa ahoɔhare wɔ adwuma a ɛte saa mu betumi aboa kɛse wɔ bere nhyehyɛe mu sen ɔmanfo nyinaa akyem, nanso nhwɛsode ketewaa biako da so ara betumi ayɛ basaa. Kora akenkan bere nkutoo no mu, na bu ahomegye, nsɛm a wokyerɛw ho nsɛm ne krataa so nsɛm a wokyerɛw no ho bere gu ahodoɔ mu. Eyi yɛ akontaa a wɔde yɛ nhyehyɛe, ɛnyɛ ayaresa ho sɔhwɛ a wɔagye atom. Brysbaert, 2019
Ahoɔhare a wɔde kenkan ho nhwehwɛmu no kyerɛ sɛ mpɛn pii no, ahoɔhare a ɛkɔ soro kɛse ma nteaseɛ so tew; sɛ obi hwɛ nsɛm ntɛm fa mu a, ebetumi aboa wɔ botae foforo ho nanso ɛnyɛ ade koro ne sɛ ɔte asɛm no nyinaa ase. Sɛ botae no yɛ sɛ wubehu nokwasɛm bi kɛkɛ a, wubetumi ahwehwɛ asɛm no mu. Sɛ botae no yɛ adesua a, ɛsɛ sɛ bere a wɔde hwɛ ntease no ka akontaa no ho. Rayner et al., 2016
Nhwehwɛmu biara a yɛafa aka no nkyerɛ sɛ agodie anaa bere kyerɛfo pɔtee bi ma akenkanfo nya nyansa pii. Nea wobetumi asusuw ho ne sɛnea obi yɛ wɔ asɛm pɔtee bi mu, wɔ akwankyerɛ pɔtee bi ase, bere a wɔhwɛ nteaseɛ ne ahoɔhare nyinaa. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Yɛ sɔhwɛ kwa a ɛfa eyi ho no
Akenkan ahoɔhare sɔhwɛ
Sɔ akenkan ahoɔhare sɔhwɛ no hwɛ wɔ asɛm foforo bi so, na bua nteaseɛ ho nsɛmmisa no. Fa nea efi mu ba no yɛ w’ankasa adwuma no ho akontaabu bere a woreyɛ nhyehyɛe ama akenkan a ɛte saa. Fa bere foforo si hɔ ma nsɛm a wobɛkyerɛw anaa adesua, na nhwɛ kwan sɛ dwumadi biara bɛhyɛ akenkan bere nkutoo akontaa no mu.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Dɛn ne akontabuo no?
Simma dodow yɛ nsɛmfua dodow a wɔakyekyɛ mu wɔ nsɛmfua akenkan wɔ simma biako mu dodow so. Wɔ 238 WPM mu no, 1,000 a wɔakyekyɛ mu wɔ 238 so yɛ bɛyɛ simma 4.20, anaa simma 4 ne sikɔne 12. Brysbaert, 2019
So saa akontaa no ka bere a wɔde kyerɛw nsɛm gu krataa so ho?
Dabi. Akontaa no fa akenkan bere a wɔde ahoɔhare a wɔapaw no kenkan ho; adesua ne nsɛm a wɔkyerɛw gu krataa so yɛ nnwuma foforo. Brysbaert, 2019
So metumi atew bere no mu abien a nteaseɛ renyɛ mmerɛw?
Ahoɔhare a wɔde kenkan ho nhwehwɛmu no mfa saa ho bɔhyɛ amansan nyinaa. Mpɛn pii no, ahoɔhare a ɛkɔ soro kɛse de nteaseɛ so tew ba. Rayner et al., 2016
F nkyerɛkyerɛmu fibea
- Brysbaert (2019). Nsɛmfua dodow akenkan wɔ simma biako mu yɛ sɛn? Akenkan ahoɔhare ho nhwehwɛmu ne nhwehwɛmu mu akontaabu.
- Rayner et al. (2016). Nsɛm pii wɔ hɔ a yɛbɛkenkan, nanso bere sua.
- Rayner (1998). Ani a wɔde hwɛ nkyerɛwee ne nsɛm ho dwumadi: nhwehwɛmu mfe 20.
- CLIFTON et al. (2015). Ani a wɔde hwɛ nkyerɛwee ne nsɛm ho dwumadi: Keith Rayner mfe 40 adwuma no.
- Whitford et al. (2012). Kasa a ɛto so abien ho osuahu sesa nsɛmfua a wɔtaa de di dwuma wɔ kasa a edi kan ne kasa a ɛto so abien mu: Adanse a efi ani a wɔde hwɛ nkyerɛwee a ɛyɛ nkyekyɛm abien mu.
- Nation (2006). Nsɛmfua dodow sɛn na ɛhia ma akenkan ne aso-de-te?.
- Schotter et al. (2014). Munnye nea wokenkan no nni (sɛ wokenkanee pɛnkoro).
- Brysbaert et al. (2016). Nsɛmfua dodow sɛn na yenim? Nsɛmfua dodow ho akontaabu a ɛde nsɛmfua nkyerɛase, kasa mu ntotoe dodow ne nea ɔde ne ho hyɛɛ mu no mfe gyina so.
