Ukaboni ukuru na manambara
| Ivyo ŵakuyowoya | Ivyo ukaboni ukukulongora |
|---|---|
| Kuyowoya mazgu mu maghanoghano kukupangiska waliyose kuŵerenga pa luŵiro lwa kuyowoya | Kuŵerenga mwakufwatuka na kuŵerenga mwakuyowoya vili na maluŵiro ghakupambana; kuyana kwambura kusuzga uku kulije ukaboni wakukwana |
| Kuzimiska kuyowoya mazgu mu maghanoghano kukusimikizga kuti upulikiskenge mwaluŵiro | Palije ukaboni wa chisimikizgo cha nthena kwa wose |
| Kuweleraso nyuma kanandi nkhutaya waka nyengo | Ukaboni wa maezgero ukukulongora kuti kuŵerengaso kungawovwira kupulikiska |
| WPM yapachanya nyengo zose yikung’anamura kuti kuŵerenga nkhwamahara | Munthu wakweneraso kupima umo wapulikiskira |
Lizgu lakuti kuyowoya mazgu mu maghanoghano likugwiliskirika nalo pa vinthu vyakupambana. Lingang’anamura kupulika mazgu mu maghanoghano, kusunkhunyika pachoko kwa viŵalo vyakuyowoyera, panji kugwiliskira ntchito umo mazgu ghakupulikikira pakughanaghana vya chiyowoyero. Ivi ni vipimo vyakupambana. Kuwunika kwa kuŵerenga mwaluŵiro kukulongosora umo tikugwiliskira ntchito mazgu ghakupulikika, ndipo kukuchenjezga kuti kuleka kupulika mazgu mu maghanoghano sikung’anamura kuti ntchito ya chiyowoyero pa kuŵerenga yamara. Rayner et al., 2016
Chifukwa icho kusunkhunya maso mwaluŵiro pera kulije kukwana
Maso ghakuwona uthenga kwizira mu kuyima na kusunkhunyika kwa maso, kweni kupulikiska kukukhumbikwira kumanya mazgu na kuphatikizga ng’anamuro lake. Kuwunika kwa umo maso ghakusunkhunyikira pakulemba kukulongora kuti kuwona uthenga na kupenda chiyowoyero vikuchitirana vinthu. Kusunkhunya chala mwaluŵiro panji kujalira maso kuti ghaleke kuwelera nyuma, kukusimikizga yayi kuti munthu wapulikiska uthenga wenewura. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Schotter na ŵanyake ŵakayezga nthowa yakutondeska munthu kuwelera ku mazgu agho waŵerenga kale na kughaweleraso kuti wamanye makora. Kupulikiska kukapunguka. Ivyo ŵakasanga vikulongora yayi kuti kuwelera kulikose nyuma nkhwakukhumbikwa; kweni vikususka kughanaghana kuti kusunkhunyika kulikose kwa maso kuya nyuma nkhwakubudika ndipo kukwenera kulekeska nyengo zose. Schotter et al., 2014
Chifukwa icho ndime zinyake zikuwoneka kuŵerengeka mwaluŵiro chomene
Kumanya mazgu na ivyo munthu wakumanya vya chiyowoyero vikukhwaska umo munthu wakugwilira ntchito yakupulikiska. Kafukufuku wa kuchuluka kwa mazgu mu chiyowoyero chachiŵiri na kafukufuku wa mazgu agho munthu wakumanya vikulongora chifukwa icho lizgu lambura kumanyikwa panji chiyowoyero icho munthu wandachizgoŵere makora vingachedweskera kuŵerenga. Ivi vikulongora yayi kuti kuyowoya kwa mu maghanoghano ndiko kwachitiska, nangauli munthu wangapulika mazgu ghanandi mu maghanoghano para wakuŵerenga ndime yakusuzga. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016
Kasi chikukhwaskika na vichi?
Wuli pakudumpha-dumpha kuŵerenga?
Kuŵerenga mwakudumpha-dumpha kungawovwira para chilato ntchakusanga nkhani yinyake panji kumanya mwakudumpha ivyo nkhani yikuyowoya. Munthu wakupenda uthenga uchoko, ndipo wakwenera kupima usange nthowa iyi yafiska chilato chake. Kuwunika kwa kuŵerenga mwaluŵiro kukupambaniska nthowa iyi na kupulikiska lemba lose pa luŵiro lapachanya chomene. Kuŵerenga mwakudumpha-dumpha mwaluŵiro kukulongora yayi kuti munthu wapulikiska vyose makora nga umo wakachitira pakwamba. Rayner et al., 2016
Viŵerengero vyapakati vya ŵalara navyo vili na mphaka. Ni viŵerengero vya ntchito za Cingelezi, ndipo ŵanthu ŵanandi awo ŵakaŵamo ŵakaŵa ŵakusambira chomene; ni viyelezgero vyakuyana vyaka na vyaka vya viyowoyero vyose yayi. Ŵana, ŵalara ŵachekuru na ŵanthu awo ŵakusambira chiyowoyero chachiŵiri ŵakwenera yayi kuyeruzgika na chiŵerengero chimoza panji na umo mazgu ghawo gha mu maghanoghano ghakupulikikira mwakudikha. Brysbaert, 2019
Kasi tingachita vichi m’malo mwa nthowa yakuzimiskira kuyowoya kwa mu maghanoghano?
Ŵerengani nkhani yakwenelera chilato chinu, wonani usange mwayipulikiska, ndipo zomerani chiyowoyero na nkhani iyo mukuŵerenga. Kuwunika kwa kuŵerenga kukulongora kuti ivyo munthu wakumanya na umo wakuchimanyira makora chiyowoyero ni vinthu vyakukhwaska; kweni kukusimikizga yayi kuti pali nyengo yakuchitira maseŵero yakwenelera wose panji kuti luŵiro lwinu lwakwenera kukwera. Kafukufuku wa kumanya mazgu nayo wakuwona unandi wa mazgu gha mu lemba ilo munthu wakumanya, ndipo ni nthowa yachisisi yayi yakukwezgera luŵiro nyengo yeneyiyo. Rayner et al., 2016 Nation, 2006
Kuti muyelezgere umo mukuŵerengera, gwiriskani ntchito ndime izo mundaziŵepo ndipo yezgani kupulikiska kweniso nyengo. Usange nthowa yinyake yakukwezgera WPM yikupangiska kuti muleke kuyowoya ng’anamuro la lemba, longosorani kuti pali vinthu ivyo mwataya na ivyo mwapoka. Kuchepa kwa mazgu agho mukupulika mu maghanoghano pera, ni ukaboni yayi wakuti mukuŵerenga makora chomene. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Chilato chakwenelera nkhupulikiska nkhani yakwenelera mwakuchita makora. Palije ukaboni mu mabuku agho ghazunulika wakulongora kuti kuzimiska kuyowoya kwa mu maghanoghano pa kuyezga pa intaneti kukwenezga mahara gha munthu pa vinthu vyose panji kuwuskirathu mphaka za umo chiyowoyero chikugwilira ntchito pakulemba. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015
Yezgani chiyezgo chaulere chakuyana na ichi
Chiyezgo cha luŵiro lwa kuŵerenga
Yezgani chiyezgo cha luŵiro lwa kuŵerenga kwambura kujikaka kuti muleke nthowa iyo mundaziŵepo yakuzimiskira kuyowoya kwa mu maghanoghano. Lembani umo mwapulikiskira pamoza na luŵiro linu. Usange mukuyezga umo mukuŵerengera, wonani ivyo mwasanga nga ni kuyaniska kwa ndime yeneyiyo, yayi nga ni chipimo chakusimikizgika cha kuyowoya kwa mu maghanoghano.
Mafumbo ghakawiro
Kasi kupulika mazgu mu maghanoghano kukulongora kuti munthu wakuŵerenga makora yayi?
Kuwunika uku kukukhozgera yayi fundo iyi pa ŵanthu wose. Kupenda chiyowoyero kwakukhwaskana na mazgu ghakupulikika na kuyowoya mazgu ghose mwakupulikikwa ni vinthu vyakupambana. Rayner et al., 2016
Kasi nileke kulaŵiska kumasinda pa ivyo naŵerenga?
Yayi, ni dango yayi lakugwira pa nyengo zose. Chiyezgo chakulongozgeka chikapeza kuti kuŵerengaso kungawovwira kupulikiska. Schotter et al., 2014
Kasi ningasambira mwapadera kuŵerenga mwakudumpha-dumpha?
Enya, kweni muweruzge nga ni kusanka uthenga wakumanyira mwakudumpha nkhani panji kusanga chinthu, yayi nga ni ukaboni wakuti mwapulikiska vyose pa luŵiro ulo lukulongoreka. Rayner et al., 2016
Mabuku gha kafukufuku
- Brysbaert (2019). Kasi tikuŵerenga mazgu ghalinga pa miniti? Kuwunika na kusazga ukaboni wa luŵiro lwa kuŵerenga.
- Rayner et al. (2016). Pali vinandi vyakuŵerenga, kweni nyengo njichoko.
- Rayner (1998). Kusunkhunyika kwa maso pa kuŵerenga na kupenda uthenga: kafukufuku wa vyaka 20.
- CLIFTON et al. (2015). Kusunkhunyika kwa maso pa kuŵerenga na kupenda uthenga: vyaka 40 ivyo Keith Rayner wakafiska pa kafukufuku.
- Whitford et al. (2012). Umo munthu wakumanyira chiyowoyero chachiŵiri kukukhwaskira umo mazgu ghakugwilira ntchito mu chiyowoyero chakwamba na chachiŵiri: ukaboni wakufuma pa kupima maso para ŵanthu ŵakuŵerenga ndime mwakawiro.
- Nation (2006). Kasi munthu wakukhumbikwira kumanya mazgu ghanandi wuli kuti waŵerenge na kupulika?.
- Schotter et al. (2014). Ungagomezgangako yayi ivyo waŵerenga kamoza pera.
- Brysbaert et al. (2016). Kasi tikumanya mazgu ghalinga? Kuyezga unandi wa mazgu kuyana na umo lizgu likulongosorekera, unandi wa ivyo munthu wakupulika mu chiyowoyero na msinkhu wake.
Zunurani peji ili: Kasi mukwenera kuleka kuyowoya mazgu mu maghanoghano kuti muŵerenge mwaluŵiro?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/tum/answers/subvocalization-and-reading-speed. CC BY 4.0.
← Sanda mazgoro ghanyake