Ukaboni ukuru na manambara
| Mtundu wa ntchito | Ivyo yikukhumba | Ivyo zgoro lakwenelera likulongora |
|---|---|---|
| Kumanya para wawona | Kusankha panji kumanya lizgu panji ng'anamuro | Kumanya kwa kupulika kuyana na fumbo ilo laperekeka |
| Kukumbukira panji kuyowoya mwakulongozgeka | Kutora lizgu panji ng'anamuro kufuma pa chinthu icho chaperekeka | Kutora mwakukhora chomene pa ntchito iyi |
| Kuyowoya mwakufumira mu mtima | Kusankha na kuyowoya mazgu mu nkhani yinyake | Kachitidwe ako kakukhwaska kumanya mazgu na maluso ghanyake |
Kafukufuku wa Webb wakagwiliskira ntchito nthowa zakuyana zakupima kumanya mazgu mu chiyowoyero chinyake, kweniso kuŵerengera mazgoro kuyana na milingo yakupambana ya kumanya. Ivyo wakasanga vikulongora yayi chiŵerengero chakukhazikika cha mazgu ghakugwiliskika ntchito na ghakupulikika. Makamaka, kupambaniska kumanya kwa pachoko na kwa mwakukwana kukulongora kuti ivyo tikuti kumanya lizgu vikusintha umo mphambano yikuwonekera. Webb, 2008
Chifukwa icho kumanya mazgu para wawona kukuwoneka kupusu
Fumbo lingapeleka ulongozgi uwo mulimo wakukumbukira wekha ungapeleka yayi. Laufer na Goldstein ŵakupambaniska kumanya mazgu kuyana na ukhongono wake na mtundu wa chiyezo, kusazgapo kumanya para wawona na kukumbukira. Fundo iyi yikulongosora chifukwa icho kusankha ng'anamuro ilo ukumanya kukuyana yayi na kuyowoya lizgu mwaluŵiro apo ukuchezga. Laufer et al., 2004
Unandi wa mazgu agho munthu wakumanya ukusinthaso kuyana na umo mazgu ghakuŵerengera. Nkhani yakukhwaskana na unandi ukuru wa mazgu gha Chingelezi yikupambaniska mazgu ghakulembeka nga umo ghali, mazgu agho ghali na mutu umoza, na mabanja gha mazgu agho ghakufuma ku lizgu lakwamba. Kumanya maumboni ghakupambana gha lizgu limoza sikung'anamura kuti ukumanya unandi wakuyana wa mazgu ghakujiyimira ghayekha. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
Kasi kumanya mazgu ghanandi para ukuŵerenga kukovwira?
Kungapangiska kuti munthu wapulikiske vinandi mu lemba, kweni unandi wa mazgu agho wakumanya mu lemba ngwo yayi chiyezo chakukwana cha kupulikiska. Nation wakupenda unandi wa mabanja gha mazgu agho ghakusangika mu vinthu vyakulembeka na kuyowoyeka; Schmitt na ŵanyake ŵakuwona kuti pali kukolerana kwakulutilira pakati pa unandi wa mazgu agho munthu wakumanya mu lemba na kupulikiska kwake. Unandi wa mazgu ukupangiska yayi kuti munthu wapulikiske vyose mwamabuchi. Nation, 2006 SCHMITT et al., 2011
Kasi chikukhwaskika na vichi?
Chifukwa icho tikwenera kuyowoya mwakupwelelera vya kukumana na mazgu na kuyezgayezga
Kafukufuku wa Webb wakukhwaskana na kuwerezga mazgu wakupima umo kukumana na lizgu mwakuwerezgawerezga kukukhwaskira vigaŵa vyakupambana vya kulimanya. Wakukhozgera kupambaniska kusambira kwa pachoko na kulimanya makora; wakuyowoya yayi kuti pali unandi wakukhazikika wa nyengo zakuwerezgera lizgu lililose kuti munthu waliyowoyenge mwakufumira mu mtima. Kusuzga kwa mazgu, nkhani iyo ghagwiliskikamo na mulimo wakusambilira vichali vyakuzirwa. Webb, 2007
Kafukufuku wa unandi wa mazgu wakulongosora kukolerana na msinkhu na masambiro, ndipo wakudumbiskana umo kukumana na chiyowoyero kwakuwunjikana kungalongosolera ivi. Ivyo vikuwoneka mu kafukufuku wakuwona waka vikuyenera yayi kulembekaso nga ni chiŵerengero cha unandi wa mazgu agho munthu wakusambira zuŵa lililose panji layizgo lakuti kuŵerenga kwa unandi wakupimika kungasazgirako mazgu ghakuyowoyeka na unandi wakukhazikika. Brysbaert et al., 2016
Wuli vya msinkhu, jenda na chiyowoyero?
Kupambaniska kumanya mazgu na kughayowoya kukukhwaska umo ntchito yikupangikira, kweni kafukufuku wa ŵasambiri uyo wazunulika wakupereka yayi chiŵerengero chakukhazikika chakusintha kuyana na msinkhu panji jenda. Chiyowoyero chakwamba cha munthu, luso lake na mazgu gheneagho ghapimika vikusintha umo tingapulikiskira ivyo tasanga. Viŵerengero vya Chingelezi vingasinthizgika waka yayi ku viyowoyero vinyake ivyo vili na kapangikiro ka mazgu na malango ghakuŵerengera ghakupambana. Webb, 2008 Brysbaert et al., 2016
Luŵiro lwa kuŵerenga nalo lukupambana kuyana na umo munthu wakumanyira chiyowoyero na chilato chake. Kuŵerenga mwakuchedwa panji kuyowoya mwakukayikakayika kungalongosoreka mwakukwana yayi na chiyezo chimoza cha unandi wa mazgu. Kupulikiska na kuyowoya kukukhumba kuti munthu wachitengepo vinthu vinyake pakughanaghana. Brysbaert, 2019 SCHMITT et al., 2011
Kasi mungapima vichi mwakwenelera?
Gwiliskirani ntchito mulimo wakuyana na fumbo linu. Chiyezo chakumanya para wawona chingalondezga umo mukumanyira mazgu para mwapika mafumbo ghake; mulimo wakuyowoya mazgu ndiwo ukukhumbikwa kuti mupime umo mukutolera mazgu mu nkhani iyo yayezgeka. Kuyaniska viyezo ivi kukukhumba kuti ivyo vikupimika viyane na kuti malango gha kuŵerengera ghayowoyeke mwakupulikikwa. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Kuyezgayezga kutora mazgu mu maghanoghano kungawovwira para chilato ntchakuti mughasangenge mwaluŵiro, kweni kafukufuku uyu wakupereka yayi ndondomeko yakusimikizgika yakovwira kuyowoya mwakufwatuka. Ivyo tingayowoya mwakugomezgeka ni kuti munthu wasazgirako luso linyake lakumanya lizgu, m’malo mwa kuyowoya kuti chiyezo chimoza cha kumanya mazgu para wawona chikulongora vyose ivyo mungayowoya, kupulikiska panji kukumbukira. Webb, 2007 Brysbaert et al., 2016
Yezgani chiyezgo chaulere chakuyana na ichi
Chiyezgo cha kumanya mazgu
Yezgani chiyezo cha kumanya mazgu nga ni mulimo wakumanya mazgu para mwawona ndipo ŵerengani umo mazgu ghakuŵerengera na umo mazgoro ghakuŵerengera. Chiyezo ichi chikupima yayi mazgu ghose agho mungayowoya ndipo chikulosera yayi chiŵerengero chakukhazikika cha kumanya mazgu para mwawona na kughayowoya.
Mafumbo ghakawiro
Kasi mazgu agho munthu wakupulika nyengo zose ghakuŵa kaŵiri kuluska agho wakuyowoya?
Palije chiŵerengero chakukhazikika icho chasimikizgika kwa waliyose. Mphambano iyo yikuwoneka yikusintha kuyana na mazgu, mtundu wa mulimo na mulingo wa kumanya uwo ukukhumbikwa. Webb, 2008
Kasi kumanya lizgu para napulika kukung'anamura kuti nalimanya makora?
Kulongora kuti muli na kumanya uko fumbo ilo likukhumba. Kukumbukira lizgu, kumanya ng'anamuro lake mwakufikapo na kuligwiliskira ntchito mu nkhani vingakhumbikwira kumanya vinthu vyakupambana. Laufer et al., 2004
Kasi chiyezo cha mazgu chingalosera umo ningapulikiskira ivyo naŵerenga?
Chingawovwira kumanya nkhani iyo, kweni unandi wa mazgu agho ukumanya mu lemba na kupulikiska lemba ni vipimo vyakukolerana kweni vyakuyana yayi. SCHMITT et al., 2011
Mabuku gha kafukufuku
- Brysbaert et al. (2016). Kasi tikumanya mazgu ghalinga? Viŵerengero vyakwenelera vya unandi wa mazgu kuyana na umo lizgu likulongosolekera, unandi wa ivyo munthu wakupulika na msinkhu wa awo ŵakupimika.
- Nation (2006). Kasi munthu wakukhumbikwira kumanya mazgu ghalinga kuti waŵerenge na kupulika?.
- Laufer et al. (2004). Kupima kumanya mazgu: unandi, ukhongono na kusintha kwa chiyezo pa kompyuta.
- Webb (2008). Unandi wa mazgu agho ŵasambiri ŵakupulika na agho ŵakuyowoya mu chiyowoyero chachiŵiri (L2).
- Webb (2007). Ivyo vikuchitika para mazgu ghakuwerezgeka pa kumanya mazgu.
- Nagy et al. (1984). Kasi pali mazgu ghalinga mu Chingelezi chakusindikizgika cha ku sukulu?.
- Brysbaert (2019). Kasi tikuŵerenga mazgu ghalinga pa miniti? Kuwelerenga na kusazga vyakusanga pa luŵiro lwa kuŵerenga.
- SCHMITT et al. (2011). Pa zana la mazgu agho munthu wakumanya mu lemba na kupulikiska ivyo waŵerenga.
Zunurani peji ili: Chifukwa wuli ningamanya mazgu agho ningagwiliskira ntchito yayi para nkhuyowoya?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/tum/answers/receptive-vs-productive-vocabulary. CC BY 4.0.
← Sanda mazgoro ghanyake