Tlolela kwa diteng

IQ le go akanya

Teko ya go akanya ka dipaterone e lekanya eng?

Diteko tsa go akanya ka dipaterone di lekola bokgoni jwa go lemoga dikamano le go dirisa melao go rarabolola dipotso tse di nang le dipaterone tse di tlogetsweng. Maduo a a sa fetolwang ga se maduo a IQ ka boone: tekanyetso e e tlwaelegileng ya palogare ya 100 le SD 15 e tlhoka selekanyo se se tlwaelegileng se se nang le ditshupiso tse di siameng, mme tiro e le nngwe ga e akaretse dikarolo tsotlhe tsa go akanya. Carpenter et al., 1990 Neisser et al., 1996 Hampshire et al., 2012

Itekole
Lobota lo lo bopegileng jaaka kgoro, kgolokwe le boloko jo bo nang le dikhutlo tse di kgolokwe, tsotlhe di le mmala wa lonaka, di dikologilwe ke mothalo o pududu wa sediko.

Ka setlhopha sa HelibrainE tlhatlhobilwe la bofelo

Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo

Se se lekanngwangTlhaloso e e tlhamaletsengBosupi jo bongwe jo bo tlhokegang
Palo ya dikarabo tse di siamengKatlego mo dipotsong tse di filwengBothata jwa potso le melao ya tsamaiso
Nako e e tserwengLebelo go ya ka ditaelo tseoNepo, dinako tse di beilweng le boleng jwa tekanyo
PeresenteBoemo fa bo bapisiwa le setlhopha sa tshupisoDitekanyetso tse di tshwanetseng le tse di emelang batho
Maduo a selekanyo sa IQTlhaloso e e tlwaelegilengPhetolelo e e tlhomamisiwang le ditekanyetso tsa dingwaga

Carpenter, Just le Shell ba sekasekile ditsela tse di dirisiwang mo dipateroneng tsa Raven ka go leba tiragatso, dipego tsa mafoko le metsamao ya matlho. Tlhaloso ya bone e gatelela go lemoga dilo tse di boaboelediwang le go laola dikamano. Ke tshekatsheko ya mogopolo ya setlhopha sa diteko se se tlhomilweng, e seng tlhomamiso ya malepa otlhe a dipaterone a a tshwanang le one. Carpenter et al., 1990

Ke eng fa dipaterone gantsi di bidiwa tse e seng tsa mafoko?

Dipotso di ka fokotsa tlhokego ya go itse mafoko a a rileng, mme seo ga se reye gore teko ga e amiwe ke ditaelo, thuto, maitemogelo kgotsa setso. Tshekatsheko ya Raven e bontsha gore ditekanyetso di a farologana go ya ka mafelo le nako. Teko e e dirisang ditshwantsho le tlhaloso e e sa amiweng ke setso ke dikakanyo tse di farologaneng. Raven, 2000

Tshekatsheko e e anameng ya botlhale le yone e tsaya maduo a diteko e le dilekanyo tse di nang le maatla le makoa, e seng ditlhaloso tse di feletseng tsa motho. Ditiro tse di farologaneng tsa tlhaloganyo di ka tlhoka ditsela tse di farologaneng tsa go akanya, go gakologelwa le bokgoni jo bongwe. Neisser et al., 1996 Hampshire et al., 2012

A go akanya ka dipaterone go tshwana le IQ e e feletseng?

Ga go na tekatekano e e itiragalelang. Tlhatlhobo e e anameng e ka kopanya mefuta e mentsi ya ditiro mme ya dirisa maduo a a kopantsweng a a tlhalosiwang mo bukeng ya ditaelo. Kaelo ya maduo ya mogatisi e bontsha gore maduo a a tlwaelegileng le dinako tsa go sa tlhomamisege di amana le thulaganyo e e rileng ya tlhatlhobo. Tlwaelo ya dipalo ka boyone ga e tlhame thulaganyo e e ntseng jalo ya motshameko o mosha. Pearson, 2020

Ke eng se se e amang?

Ke eng se se fetolang maduo?

Go tlhophiwa ga dipotso, bothata jwa tsone, nako e e beilweng le go bo o kile wa di bona di ama se se lekwang. Dipatlisiso tsa go boeletsa diteko di fitlhela maduo a tokafala mo ditlhatlhobong tse di boelediwang tsa bokgoni jwa tlhaloganyo; ka jalo, go tlwaelana le dipaterone go ka tokafatsa tiragatso ntle le go supa gore tokafalo eo e tla bonala mo ditirong tse dingwe tse o sa di tlwaelang kgotsa e raya gore bokgoni ka kakaretso bo oketsegile. Scharfen et al., 2018

Ditekanyetso tsa dingwaga le tsone di botlhokwa. IQ e e tlwaelegileng e beilwe mo palogareng ya 100 mo setlhopheng sengwe le sengwe sa dingwaga; palogotlhe e e sa fetolwang e e tshwanang ga e reye maduo a a lekanang fa go akarediwa dingwaga. Palogotlhe e e sa fetolwang ya ngwana kgotsa maduo a mogolo ga di ka ke tsa newa peresente ntle le mokgwa o o tshwanetseng wa go di bapisa. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Tekanyo e e siameng e tlhoka eng?

Kaelo ya boditšhabatšhaba ya tiriso ya diteko e batla bosupi jo bo tshegetsang tlhaloso e e ikaelelwang, tsamaiso e e tshwanetseng le go lemoga makoa. Dipatlisiso tsa boikanyego di bontsha gore tiro ya tlhaloganyo e e tlwaelegileng e sa ntse e ka ntsha dilekanyo tsa batho ka bongwe tse di sa tlhomamang. Tšhate e ntle ga e nke maemo ao sebaka. International Test Commission, 2001 Hedge et al., 2017

Seno se botlhokwa thata fa tiro e khutshwane e dirisiwa go tshwaya motho. Dipotso di se kae di lekanya karolo e nnye fela, mme palogotlhe e le nngwe ga e ka ke ya tlhalosa gore phoso e dirilwe ka ntlha ya go sa tlhaloganye molao, go potlaka, go iteegisa kgotsa lebaka le lengwe. Tshekatsheko ya ditsela tsa go rarabolola e tshegetsa go ela tlhoko ditlhokego tsa tiro go na le go tlhalosa tsotlhe ka letshwao le le lengwe. Carpenter et al., 1990

Go a utlwala go ikatisa eng?

Go rarabolola dipotso tsa dipaterone go ka dira gore o tlwaelane le mofuta oo wa tiro. Bosupi jwa go boeletsa diteko bo tshegetsa go tlhalosa tokafalo e le phetogo ya tiragatso e e lekantsweng, mme dipolelo tse di anameng di tshwanetse go emela dipatlisiso tsa gore bokgoni bo fetisetswa kwa ditirong tse dingwe. Ga go na motswedi fano o o supang gore motshameko wa Helibrain o dira gore motho a nne botlhale kgotsa o lemoga bogole jwa tlhaloganyo. Scharfen et al., 2018 International Test Commission, 2001

Fa o itlhatlhoba, dirisa mofuta le melao ya nako tse di tshwanang, kwala gore a o kile wa bona tiro eo pele, mme o tlhalose maduo e le maduo a dipotso tse di lekilweng. Seo se na le tshedimosetso e ntsi go feta go tsaya peresente e e sa fetolwang e le maemo a botlhale a a dirang mo go mongwe le mongwe. Raven, 2000 International Test Commission, 2001

Leka teko ya mahala e e amanang le seno

Teko ya go akanya ka dipaterone

Leka teko ya go akanya ka dipaterone go bona gore o lemoga jang melao mo dipateroneng tsa ditshwantsho. Bala ditaelo tsa nako le maduo. Maduo a yone ke a tiro ya inthanete; go tshwana ga yone le diteko tse di tlhomilweng tsa dipaterone ga go e neye ditekanyetso tsa tsone kgotsa tlhomamiso ya kalafi.

Itekole

Dipotso tse di tlwaelegileng

A go akanya ka dipaterone ga go amiwe ke setso?

Mofuta wa dipotso o o sa ikaegang ka mafoko ga o tlose seabe sa maemo. Ditekanyetso tse di gatisitsweng tsa dipaterone di a farologana go ya ka mafelo le nako. Raven, 2000

A nka fetola peresente ya dikarabo tse di siameng go nna IQ?

Ke fela fa go na le phetolelo e e tlhomamisiwang le ditekanyetso tsa dingwaga tse di tshwanetseng mo go ka tlhalosiwang jalo. Tlwaelo e e tlwaelegileng ya selekanyo sa IQ ga se phetolelo e e ntseng jalo. International Test Commission, 2001 Neisser et al., 1996

A go ikatisa go ama maduo a go akanya ka dipaterone?

Maduo a a tokafala fa diteko tsa bokgoni jwa tlhaloganyo di boeletswa; ka jalo, fa go tlhalosiwa maduo a a boeletswang go tshwanetse ga akanyediwa gore motho o kile a bona tiro eo pele. Scharfen et al., 2018

Metswedi

← Sekaseka dikarabo tse dingwe