Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Nepiso ya mokwalo wa bofelo e e supang fela | Ditlhaka tse di fosagetseng mo go tse 1,000 | Bokao |
|---|---|---|
| 99% | 10 | Sekai sa dipalo fela, ga se mokgele o o akantshiwang |
| 98% | 20 | Diphoso tse di setseng di menagane gabedi fa di bapisiwa le 99% |
| 95% | 50 | Di feta tsa 99% ka makgetlo a matlhano |
Dikai tseno di dirisa tlhaloso e e motlhofo ya nepiso ya tlhaka ya bofelo. Dipatlisiso tsa mmatota di ka dirisa bonnye jwa kgakala ya megala go bala ditlhaka tse di tsentsweng, tse di tlogetsweng le tse di emisitsweng, ka jalo dikai tseno ga di a tshwanela go tsewa jaaka go boeletsa selekanyo sa nepiso sa webosaete nngwe le nngwe. Dikwalo tsa dipatlisiso tsa selekanyo di tlhalosa lebaka la go tlhalosa megala e e neng e tshwanetse go kwalwa le e e kwadilweng. Soukoreff et al., 2003 Soukoreff et al., 2001
Diphoso tse di setseng le tse di baakantsweng ga di tshwane
Motho yo o dirang diphoso di le dintsi mme a di baakanya tsotlhe a ka fetsa a na le mokwalo o o nepileng, mme a bo a dirisitse nako e ntsi a di baakanya. Motho yo o tlogelang diphoso a ka lebega a dira ka bonako, mme a tlhagisa mokwalo o o sa dirisegeng sentle. Ka jalo, selekanyo sa diphoso tsa bofelo, maiteko a go baakanya le selekanyo sa go tsenya mokwalo di araba dipotso tse di farologaneng. Soukoreff et al., 2003
Polokelo ya tshedimosetso ya khomputara ya tafoleng e bega diphoso tse di sa baakanngwang le dilekanyo tse di amanang le go baakanya. Ka kakaretso, batho ba ba neng ba tlanya ka bonako ba ne ba dira diphoso di se kae, mme patlisiso e ne e le ya go lebelela se se diregang. Ga e bontshe gore go pateletsa mongwe le mongwe go tlanya ka bonako fela go tla dira gore ba nepise go feta, kgotsa gore go fokotsa lebelo ka selekanyo se se tlhomameng go baka tokafalo e e rileng. Dhakal et al., 2018
Lebaka la go bo go se na peresente e le nngwe e e siametseng botlhe
Ditlamorago tsa phoso di ikaegile ka tiro le gore go direga eng morago ga yone. Tekanyetso ya go kwalolola e lekanya mokwalo o o filweng; go tlhama kgotsa go tseleganya go tlhoka ditshwetso tse dingwe gape. Ditlhatlhobo tsa motheo tsa go tlanya le go tsenya mokwalo di farologanya dikarolo tseno tsa tiro, mme di tlhalosa gore ke ka ntlha yang fa dielo tsa maemo mangwe di sa fetisediwe ka tlhamalalo kwa ditirong tsotlhe. Salthouse, 1986 MacKenzie and Soukoreff, 2002
Patlisiso ya laboratori le yone e fitlhetse pharologano e kgolo fa go tlanywa mokwalo o o tlwaelegileng le megala e e tlhophilweng fela, le mo bathong ba ba nang le maitemogelo. Go tlwaelana le temana ke karolo ya se maduo a se lekanyang. Maduo a gago a a gaisang mo lenaaneng le le motlhofo la mafoko ga a supe gore o tla dira ka go tshwana mo mokwalong o o nang le matshwao a puiso a mantsi. Feit et al., 2016
Ke eng se se e amang?
Thuso ya sedirisiwa e fetola tlhaloso
Go baakanya ka bo go ka emisetsa mokwalo kwantle ga gore go nne le tatelano e e tshwanang ya ditlhaka tse di tlantsweng; tiragatso ya mafoko e ka tsenya lefoko lotlhe. Patlisiso ya didirisiwa tsa letheka e bua ka tlhamalalo ka mellwane e e bakiwang ke seno mo dilekanyong tsa diphoso tsa selekanyo sa go tobetsa dikonopo. Go bapisa go tsenya mokwalo mo founong ka thuso le go tlanya mo khomputareng ya tafoleng kwa ntle ga thuso, jaaka e kete diperesente tsa nepiso di a lekana, go ka fitlha dipharologano tse di nang le bokao. Palin et al., 2019
Tsela e e utlwalang ya go ikatisa ke efe?
Dirisa tiro e le nngwe mme o rekote lebelo mmogo le selekanyo sa diphoso se se maleba. Bapisa ditlhopha tsa ditemana tse di sa tlwaelegang tse di batlileng di lekana, go na le go tlhopha teko e le nngwe fela. Eno ke kakantsho ya go lekanya, ga se tekanyetso ya gore motho a ikatise go le kana kang. Bosupi jwa hisitori ya go ikatisa ga batho ba ba tlwaetseng go tlanya bo tshegetsa bokgoni jo bo ikaegileng ka tiro, mme ga bo tlhome selekanyo sa lefatshe lotlhe sa go ikatisa lebelo fa go bapisiwa le nepiso. Keith et al., 2007 MacKenzie and Soukoreff, 2002
Fa teko ya lebelo e tlogela diphoso tse dintsi, tlhalosa seo e le go tlhoka tekatekano, e seng tokafalo fela. Fa nepiso ya bofelo e sa fetoge fa maiteko a go baakanya a fokotsega, le gone seo ke tshedimosetso e e mosola. Lebaka la go dirisa dilekanyo di le dintsi ke go dira gore phetogo e bonale, go na le go sobokanya maduo otlhe ka palo e le nngwe e e lebegang e le ntle. Soukoreff et al., 2003 Soukoreff et al., 2001
Tokafalo le yone e tshwanetse go tlhalosiwa go ya ka tiro e e lekantsweng. Go tlanya botoka ke bokgoni jo bo mosola; dipatlisiso tse di umakilweng tsa khiiboto ga di fetole WPM kgotsa nepiso go nna selekanyo sa botlhale, bothata jwa go tsepamisa mogopolo kgotsa tokafalo ya kakanyo ka kakaretso. Ditshwetso tsa tsone di bua ka go tsenya mokwalo mo maemong a a tlhalositsweng. Dhakal et al., 2018 Feit et al., 2016
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya lebelo la go tlanya
Leka teko ya lebelo la go tlanya mme o lebe selekanyo, nepiso le mokgwa wa go tsenya mokwalo mmogo. Fa o sala morago maduo a gago, dira gore ditlhomo tsa thuso le mofuta wa temana di se ka tsa fetoga. Maduo a a mosola ke a o ka a tlhalosang, go akaretsa le diphoso tsa one.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A nepiso ya 100% e molemo ka metlha?
Go eletsega gore mokwalo wa bofelo o nne o sena diphoso, mme dipatlisiso tseno ga di tlhome mokgele o le mongwe o o siameng wa go ikatisa o o tlhokomolosang lebelo, maiteko a go baakanya le ditlhokego tsa tiro. Soukoreff et al., 2003
A go baakanya phoso ya go tlanya go phimola ditlamorago tsa yone?
Go ka tlosa phoso ya bofelo, mme go sa ntse go ka ja nako le go tlhoka go tobetsa dikonopo gape. Ke ka moo maiteko a go baakanya a lekanngwang ka thoko. Soukoreff et al., 2001
A nka bapisa nepiso mo diwebosaeteng tse di farologaneng?
Ee fela fa o sena go lekola gore nngwe le nngwe e tlhalosa diphoso jang, e bala mokwalo jang, le gore e tshwara jang diphoso tse di baakantsweng. Diperesente tse di lekanang di ka tswa di dirisa ditsela tse di farologaneng tsa go bala maduo. Soukoreff et al., 2003
Metswedi
- Dhakal et al. (2018). Dilo tse di bonweng mo go tlanyeng go tswa mo makgetlong a go tobetsa dikonopo a le dimilione di le 136.
- Palin et al. (2019). Batho ba tlanya jang mo didirisiweng tsa letheka?.
- Feit et al. (2016). Tsela e re tlanyang ka yone.
- Soukoreff et al. (2003). Dilekanyo tsa dipatlisiso tsa go tsenya mokwalo.
- Soukoreff et al. (2001). Go lekanya diphoso mo ditirong tsa go tsenya mokwalo.
- MacKenzie and Soukoreff (2002). Go tsenya mokwalo mo didirisiweng tsa kgokagano ya letheka: Dikai le mekgwa, teori le tiriso.
- Salthouse (1986). Dikarolo tsa go lemoga, go akanya le go tsamaisa mesifa mo go tlanyang mokwalo.
- Keith et al. (2007). Tlhaloso ya go ikatisa ka maikaelelo ka bokgoni jwa go tlanya jwa batho ba ba tlanyang letsatsi le letsatsi.
