Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Se se bolelwang | Tlhaloso e e theilweng mo bosuping |
|---|---|
| Puo ya ka fa teng ga mogopolo e dira gore mongwe le mongwe a buise ka lebelo la go bua | Go buisa ka tidimalo le go buisa ka lentswe go farologana ka lebelo; ga go na bosupi jwa tekatekano eo e e motlhofo |
| Go tlosa puo ya ka fa teng ga mogopolo go tlhomamisa go tlhaloganya ka bonako | Ga go na tlhomamiso e e ntseng jalo e e tlhomamisitsweng mo bathong botlhe |
| Go boela morago ka matlho ke go senya nako ka metlha | Bosupi jwa diteko bo bontsha gore go bala gape go ka thusa go tlhaloganya |
| WPM e e kwa godimo e e bontshiwang ka metlha e raya gore go buisa go botoka | Go tshwanetse ga lekanngwa le go tlhaloganya |
Lereo subvocalization le dirisiwa ka ditsela tse di farologaneng. Le ka kaya lentswe le motho a le utlwang mo mogopolong, tiragatso e e sa bonaleng ya puo, kgotsa go dira puo mo mogopolong go dirisa ditshwantsho tsa medumo. Tseno ga se dilekanyo tse di tshwanang. Tshekatsheko ya go buisa ka bonako e leba go dira puo ka medumo mme e tlhagisa gore ga re a tshwanela go tsaya gore go tila lentswe le le utlwalang mo mogopolong go tlosa tiro ya puo e go buisa go e tlhokang. Rayner et al., 2016
Lebaka la go bo go tsamaisa matlho ka bonako go sa lekana
Matlho a kokoanya tshedimosetso e e bonwang ka go leba dilo ka nakwana le go tlola go tswa mo lefelong le lengwe go ya go le lengwe, mme go tlhaloganya go tlhoka go lemoga mafoko le go kopanya bokao jwa one. Ditlhatlhobo tsa motsamao wa matlho di bontsha gore go tsaya tshedimosetso le go dira puo di amana. Go tsamaisa sesupi ka bonako kgotsa go thibela matlho go boela morago ga go supe gore tshedimosetso e e tshwanang e tlhalogantswe. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Schotter le badirimmogo le ene ba ne ba leka mokgwa o o neng o dira gore mafoko a a setseng a buisitswe a se ka a kgona go balwa gape ka tsela e e thusang. Go tlhaloganya go ne ga fokotsega. Se se fitlheletsweng ga se supe gore go boela morago ka matlho go tlhokega ka metlha; mme se ganetsa kgopolo ya gore motsamao mongwe le mongwe wa go boela morago ke phoso e e tshwanetseng go tlosiwa fela jalo. Schotter et al., 2014
Lebaka la go bo ditemana dingwe di bonala di buisega ka bonako thata
Go tlwaelana le mafoko le maitemogelo a puo di fetola gore go buisa go tlhoka matsapa a a kana kang. Dipatlisiso ka gore mafoko a dirisiwa thata go le kana kang mo puong ya bobedi, le dithuto tsa tlotlofoko, di tlhalosa gore ke ka ntlha yang fa lereo le o sa le itseng kgotsa puo e o sa e diriseng thata di ka fokotsa lebelo. Seo ga se supe gore puo ya ka fa teng ga mogopolo ke yone e bakang seo, le fa mmuisi a ka lemoga lentswe la ka fa teng thata mo ditemaneng tse di thata. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016
Ke eng se se e amang?
Go tweng ka go tlodisa matlho?
Go tlodisa matlho go ka thusa fa boikaelelo e le go bona kgang kgotsa go bona kakaretso. Go tsaya tshedimosetso e nnye, mme go tshwanetse ga sekasekwa go ya ka boikaelelo joo. Tshekatsheko ya go buisa ka bonako e farologanya mokgwa oo le go tlhaloganya mafoko otlhe ka botlalo ka lebelo le le kwa godimo ka tsela e e sa tlwaelegang. Go tlodisa matlho ka bonako ga se bosupi jwa gore dintlha tsotlhe di sa ntse di tlhalogantswe ka tsela e e tshwanang. Rayner et al., 2016
Palogare ya dinomoro ya bagolo le yone e na le melelwane. Ke dikakaretso tsa tiro ya Seesemane, tse di akaretsang batho ba le bantsi ba ba rutegileng; ga se ditekanyetso tsa dingwaga tsotlhe tsa dipuo tsotlhe. Bana, bagolo le batho ba ba buisang puo ya bobedi ga ba a tshwanela go atlholwa ka palogare e le nngwe kgotsa ka gore puo ya bone ya ka fa teng ga mogopolo e utlwala e didimetse go le kana kang. Brysbaert, 2019
Ke eng se se tshegediwang go na le go itaya mogopolo o o buang?
Buisa se se tshwanetseng boikaelelo jwa gago, tlhomamisa gore o a tlhaloganya, mme o tlwaelane le puo le kgang. Tshekatsheko ya go buisa e tshegetsa gore maitemogelo le go itse puo sentle ke dilo tse di botlhokwa, mme ga e tlhomamise gore mongwe le mongwe o tshwanetse go ikatisa lobaka lo lo rileng kgotsa gore lebelo le tla oketsega ka selekanyo se se rileng. Dipatlisiso tsa gore ke mafoko a makae a a tshwanetseng go itsewa di bua gape ka gore mmuisi o itse mafoko a makae mo setlhangweng se se rileng, e seng ka tsela ya bonako ya go buisa. Rayner et al., 2016 Nation, 2006
Fa o batla go ipapisa, dirisa ditemana tse o sa di itseng mme o bapise go tlhaloganya le nako. Fa mokgwa o oketsa WPM mme o fokotsa bokgoni jwa gago jwa go tlhalosa setlhangwa, tlhalosa seo e le phapanyetsano ya sengwe ka sengwe. Go fokotsega ga lentswe la ka fa teng ga mogopolo go go utlwang fela, ka bohona, ga se bosupi jwa gore go buisa go tokafetse. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Boikaelelo jo bo ka fitlhelelwang ke go tlhaloganya se se tshwanetseng ka matsapa a mannye. Ga go na motswedi ope o o nopotsweng o o bontshang gore go gatelela subvocalization fa go dirisiwa teko ya mo sebatling go oketsa botlhale ka kakaretso kgotsa go fedisa ruri melelwane ya go dira puo e go buisa go nang le yone. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya lebelo la go buisa
Leka teko ya lebelo la go buisa o sa pateletse mokgwa wa go gatelela puo o o sa o itseng. Kwala gore o tlhalogantse go le kana kang mmogo le lebelo. Fa o leka mokgwa o mongwe wa go buisa, tsaya diphelelo e le papiso ya temana eo fela, e seng selekanyo se se tlhomamisitsweng sa puo ya ka fa teng ga mogopolo.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A go nna le lentswe mo mogopolong ke sesupo sa go sa buise sentle?
Tshekatsheko ga e tshegetse tshwetso eo ya kakaretso. Go dira puo go dirisa medumo le go buela lefoko lengwe le lengwe kwa godimo ke dilo tse di farologaneng. Rayner et al., 2016
A ke tshwanetse go tila go leba morago?
Nnyaa, ga se molao o o tshwanetseng mongwe le mongwe. Teko e e laolwang sentle e fitlhetse gore go kgona go bala gape go thusa go tlhaloganya. Schotter et al., 2014
A nka ikatisa go tlodisa matlho ka thoko?
Ee, mme e lekanyetse e le go tsaya dikarolo dingwe tsa tshedimosetso gore o bone kakaretso kgotsa o batle sengwe, e seng bosupi jwa gore o tlhalogantse dintlha tsotlhe ka lebelo le le bontshiwang. Rayner et al., 2016
Metswedi
- Brysbaert (2019). Re buisa mafoko a makae ka motsotso? Tshekatsheko le tshekatsheko ya dipatlisiso tsa lebelo la go buisa.
- Rayner et al. (2016). Go na le go le gontsi go go buisiwang, mme nako e nnye.
- Rayner (1998). Motsamao wa matlho fa go buisiwa le go dirisiwa ga tshedimosetso: dingwaga tse 20 tsa dipatlisiso..
- CLIFTON et al. (2015). Motsamao wa matlho fa go buisiwa le go dirisiwa ga tshedimosetso: boswa jwa dingwaga tse 40 tsa Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Maitemogelo a puo ya bobedi a fetola ditlamorago tsa gore mafoko a puo ya ntlha le ya bobedi a dirisiwa thata go le kana kang: Bosupi jo bo tswang mo ditekanyong tsa motsamao wa matlho fa go buisiwa ditemana tsa tlholego.
- Nation (2006). Go tlhokega tlotlofoko e kgolo go le kana kang gore motho a kgone go buisa le go reetsa?.
- Schotter et al. (2014). O se ka wa dumela se o se buisitseng gangwe fela.
- Brysbaert et al. (2016). Re itse mafoko a le makae? Ditekanyetso tse di ka dirisiwang tsa bogolo jwa tlotlofoko go ya ka tlhaloso ya lefoko, selekanyo sa go utlwa puo le dingwaga tsa motsayakarolo.
