Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Bosupi | Diphelelo tsa dipalo | Se di lekanyeditsweng ke sone |
|---|---|---|
| Teko ya go fokotsa boroko ka lobaka lo loleele | Diura di le 4, 6 kgotsa 8 mo bolaong masigo a le 14 | Maemo a a laotsweng mo bathong ba ba godileng ba ba itekanetseng |
| Tshekatsheko ya dipatlisiso tsa go tlhoka boroko gotlhelele ga nakwana | Ditlhogo di le 70, diteko tsa tlhaloganyo di le 147 | Ga go tshwane le go tlhoka boroko go go sa felelang ka lobaka lo loleele |
| Go palelwa ke go tsepamisa mogopolo mo tshekatshekong eo | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 go ya go −0.60 | Bothata jo bo lekantsweng ka tekanyetso, e seng dimiliseenkonte |
Teko ya go fokotsa boroko e ne ya akaretsa batho ba bagolo ba ba itekanetseng ba le 48 ba dingwaga di le 21–38 mo maemong a a farologaneng a teko. Nako ya go nna mo bolaong ke nako e motho a ka nnang a robala ka yone; ga se netefaletso e e lekantsweng ya gore mongwe le mongwe o robetse nako eo. Mathata a a ntseng a oketsega a bontsha gore ga re a tshwanela go tsaya gore motho o tlwaetse go robala nakwana mme seo se raya gore tiro ya gagwe ga e a amiwa. Van Dongen et al., 2003
Tshekatsheko ya dipatlisiso e ne ya sekaseka go tlhoka boroko gotlhelele ka nakwana, ka lobaka lo lo kafa tlase ga diura di le 48, mme ya kgaoganya dikarolo tsa tlhaloganyo. Diphelelo tse dikgolo tsa go palelwa ke go tsepamisa mogopolo ka tsela e e motlhofo ga di ka ke tsa fetolelwa go nna phokotsego ya lebelo ka phesente e e tlhomameng kgotsa dintlha tse di lekanang tsa IQ. Letshwao le le sa siamang le kaya gore tiro e ne e le maswe fa go se na boroko, e seng palo e e sa siamang ya makgetlo a motho a palelwang ke go araba mo botshelong jwa letsatsi le letsatsi. Lim et al., 2010
Lebaka la go bo karabo ya gago e e bonako thata e ka fitlha bothata
Motho a ka araba ka bonako mo ditekelong di le dintsi mme ka dinako dingwe a arabe ka bonya thata. Diteko tsa go nna o ntshitse matlho dinameng tse di lekanyang go nna kelotlhoko di diretswe go lemoga mokgwa ono. Basner le Dinges ba fitlhetse gore mofuta wa diphelelo tse di lekanngwang o ama thata kafa go sa robaleng go bonalang ka teng; go lekanya lebelo la karabo le makgetlo a go palelwa ke go araba go ne go le mosola go feta go ikaega fela ka nako ya karabo e e mo magareng kgotsa ya bogare. Basner et al., 2011
Motshameko o mokhutshwane wa pono o lekanya karolo e nnye fela ya boitshwaro jono. Mokgwa o o lekantsweng wa Woods le badirimmogo ba gagwe wa go araba motlhofo ke teko e nngwe, e e nang le nako le mokgwa wa go bala maduo o o farologaneng. Palogare ya one ga se lenaane la dipalo le le fetolelang maduo a motho yo o iketlileng go a motho yo o sa robalang mo boromong jwa gago. Woods et al., 2015
Ke eng se se e amang?
Dingwaga, hisitori ya boroko le maemo di botlhokwa
Patlisiso ya go fokotsa boroko ka lobaka lo loleele e ne e akaretsa batho ba bagolo ba babotlana; ga e neye dipalo tse di farologaneng go ya ka dingwaga kgotsa bong tse di ka dirisiwang mo bathong botlhe. Nako e motho a ntseng a tsogile ka yone, boroko jwa masigo a a fetileng le tiro ya tlhaloganyo tsotlhe di ama papiso. Tshekatsheko ya dipatlisiso e ne ya fitlhela dipharologano magareng ga dikarolo tsa tlhaloganyo; ke lebaka le lengwe la go bo tharabololo e le nngwe e e atlegileng kgotsa karabo e le nngwe e e bonako e sa bontsheng gore go tlhoka boroko ga go na diphelelo. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Nako e didirisiwa le mananeo di e lekanyang le yone e ka baka dipharologano. Go fetola sedirisiwa se o tsenyang dikarabo ka sone go ka fetola maduo, go sa amane le boroko. Fa o bapisa malatsi ka tsela e e seng ya semmuso, dirisa didirisiwa tse di tshwanang mme o se ka wa tsaya pharologano e nnye ya letsatsi le le lengwe e le selekanyo se se tlhomameng sa phelelo ya boroko. Anwyl-Irvine et al., 2020
Ke eng se se tshegediwang ke bosupi mo tirisong?
Tumelano ya boroko jwa batho ba ba godileng e akantsha gore batho ba bagolo ba dingwaga di le 18–60 ba robale bobotlana diura di le supa ka metlha, mme e dumela gore batho ba a farologana. Kaelo eno ke ya botsogo jwa batho ka kakaretso, ga se palo e e tlhomamisitsweng ya diura tse di tlhokegang go roba rekoto ya nako ya go arabela. Motshameko o mokhutshwane le one ga o ka ke wa tlhomamisa gore o siametse go kgweetsa kgotsa go dira tiro e phoso ya yone e ka bakang kotsi. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Khafeine e ka fetola go nna kelotlhoko le boroko jo bo tlang moragonyana. Tshekatsheko ya dipatlisiso e fitlhetse gore palogare ya nako yotlhe ya boroko jo bo latelang e ne ya fokotsega; patlisiso ya maitseboa e e laotsweng yone e fitlhetse gore boroko bo a kgoreletsega le fa motho a nwa selekanyo se segolo sa khafeine diura pele ga a robala. Ga go na epe ya diphelelo tseno e e tshegetsang go emisetsa boroko ka khafeine gore o bone maduo a a go gomotsang mo boromong. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
Fa o itekola, kwala nako e o neng o ka robala ka yone mmogo le maduo a diteko tse o di dirang gape, mme o tseye kamano epe fela e e bonalang e le ya go batlisisa fela. O se ka wa fokotsa boroko ka boomo gore o dire pontsho ya pele le morago. Papiso ya saense e e nang le bokao e tswa mo dipatlisisong tse di laotsweng, e seng go tsaya motshameko o le mongwe o o sa tlwaelegang ka go nna monate kgotsa bosula e le tlhatlhobo. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya nako ya go arabela
Dirisa teko ya nako ya go arabela go sekaseka go nna ga maduo a gago a a tlhomame mmogo le lebelo, mo maemong a gago a a tlwaelegileng le a a babalesegileng. Dirisa sedirisiwa le mokgwa wa go tsenya dikarabo tse di tshwanang. Ga se teko ya laboratori ya go nna kelotlhoko ka ditiro tsa mmele, mme ga e tlhomamise gore o siametse go kgweetsa, go dira tiro ya go refosana kgotsa tiro epe e nngwe e phoso ya yone e ka bakang kotsi.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A nka ikutlwa ke siame mme tiro ya me e ntse e nna maswe?
Ee. Mo patlisisong ya go fokotsa boroko ka lobaka lo loleele, go otsela ga batho go ya ka maikutlo a bone go ne go sa tsamaisane sentle le mathata a tiro a a neng a ntse a kokoana. Van Dongen et al., 2003
Bosigo bo le bongwe jwa boroko jo bo sa siamang bo oketsa nako ya go arabela ka dimiliseenkonte di le kae?
Bosupi jo bo umakilweng ga bo tshegetse palo e le nngwe e e dirang mo maemong otlhe. Tiro e e dirwang, hisitori ya boroko le gore a o lekanya go palelwa ke go araba kgotsa nako ya karabo ya bogare, tsotlhe di fetola karabo. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
A maduo a a bonako a raya gore ke robetse mo go lekaneng?
Nnyaa. Karabo e le nngwe e e bonako mo tekong e khutshwane ga e bontshe tsotlhe tse di palelang go nna o ntshitse matlho dinameng, e bile ga e lekanye gore boroko bo lekane. Basner et al., 2011
Metswedi
- Van Dongen et al. (2003). Ditshenyegelo tse di kokoanang tsa go tsoga nako e e oketsegileng: diphelelo tsa selekanyo le karabelo mo ditirong tsa boboko le mmele le mo tsamaisong ya boroko ka ntlha ya go fokotsa boroko ka lobaka lo loleele le go tlhoka boroko gotlhelele.
- Basner et al. (2011). Go oketsa bokgoni jwa teko ya go nna kelotlhoko ka ditiro tsa mmele (PVT) jwa go lemoga go tlhoka boroko.
- Lim et al. (2010). Tshekatsheko ya dipatlisiso ka phelelo ya go tlhoka boroko ga nakwana mo dikarolong tsa tlhaloganyo..
- Woods et al. (2015). Dilo tse di amang lobaka lwa go arabela motlhofo.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Go nepahala le go tlhomama ga dipatlisiso tsa inthanete, diborosa tsa wepe le didirisiwa.
- Watson et al. (2015). Selekanyo sa boroko se se akantshiwang mo mothong yo o godileng yo o itekanetseng: Tumelano e e kopanetsweng ya American Academy of Sleep Medicine le Sleep Research Society.
- Gardiner et al. (2023). Phelelo ya khafeine mo borokong jo bo latelang: Tshekatsheko ya thulaganyo le dipatlisiso tse di kopantsweng.
- Drake et al. (2013). Diphelelo tsa khafeine mo borokong fa e nowa diura di le 0, 3 kgotsa 6 pele ga go robala.
