Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Mofuta wa tiro | Se e se botsang | Se karabo e e siameng e se supang |
|---|---|---|
| Go lemoga | Tlhaola kgotsa lemoga lefoko kgotsa bokao | Kitso e e amogelang mo potsong eo |
| Go gopola ka thuso kgotsa go tlhagisa | Gopola popego kgotsa bokao go tswa mo thusong | Go gopola ka nonofo mo tirong eo |
| Go bua o sa ipaakanya | Tlhopha o bo o dirise puo mo seemong | Tiragatso e e akaretsang tlotlofoko le dikgono tse dingwe |
Patlisiso ya Webb e ne ya dirisa mefuta ya thanolo e e bapisiwang ya kitso e e amogelang le e e tlhagisiwang, mme dikarabo tsa balwa go ya ka maemo a kitso a a farologaneng. Se e se fitlheletseng ga se tekanyo e e sa fetogeng ya tlotlofoko e e dirisiwang go ya ka e e amogelwang. Segolobogolo, pharologano ya go bala kitso e e sa felelang le e e feletseng e bontsha gore se se tsewang e le go itse lefoko se fetola pharologano e e bonalang. Webb, 2008
Lebaka la go bo go lemoga go ka bonala go le motlhofo
Potso e ka go naya tshedimosetso e tiro ya go gopola o sa thusiwe e sa go e nayeng. Laufer le Goldstein ba farologanya kitso ya tlotlofoko go ya ka nonofo le mofuta wa teko, go akaretsa go lemoga le go gopola. Thulaganyo eo e thusa go tlhalosa gore go tlhopha bokao jo o bo tlwaetseng ga go tshwane le go tlhagisa lefoko ka bonako fa lo ntse lo tlotla. Laufer et al., 2004
Bogolo jwa tlotlofoko bo ikaegile gape ka yuniti e e balwang. Pampiri e e buang ka tlotlofoko e kgolo ya Seesemane e farologanya mefuta ya mafoko a a kwadilweng, di-lemma le ditlhopha tsa mafoko a motheo. Go itse mefuta e mentsi ya lefoko e e fetotsweng ga go reye gore motho o itse palo e e tshwanang ya diyuniti tse di ikemetseng tsa tlotlofoko. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
A tlotlofoko e kgolo e e amogelang e thusa go buisa?
E ka dira gore dikarolo tse dintsi tsa setlhangwa di tlhaloganyege, mme go tlhaloganya mafoko a mantsi a setlhangwa ga se maduo a a feletseng a go tlhaloganya. Nation o sekaseka gore malapa a mafoko a le kae a akaretsa dilo tse di kwadilweng le tse di buiwang, fa Schmitt le badirimmogo ba fitlhela kamano e e tswelelang pele magareng ga go itse mafoko a setlhangwa le go se tlhaloganya. Ga go na phetogo e e itiragalelang go tswa mo palogotlheng ya tlotlofoko go ya kwa go tlhaloganyeng sengwe sotlhe. Nation, 2006 SCHMITT et al., 2011
Ke eng se se e amang?
Lebaka la go bo go tshwanetse ga buiwa ka kelotlhoko ka go kopana le puo le go ikatisa
Patlisiso ya Webb ya poeletso e leka gore go kopana le lefoko gangwe le gape go ama jang dikarolo tse di farologaneng tsa kitso ya lefoko. E tshegetsa go farologanya go ithuta go go sa felelang le go ithuta ka botlalo; ga e tlhomamise palo e le nngwe ya makgetlo a lefoko lengwe le lengwe le tshwanetseng go bonwa ka one gore le kgone go dirisiwa fa motho a bua a sa ipaakanya. Bothata jwa lefoko, seemo le tiro ya go ithuta di sa ntse di le botlhokwa. Webb, 2007
Patlisiso ya bogolo jwa tlotlofoko e bega dikamano le dingwaga le thuto, e bile e tlhalosa go nna le maitemogelo a puo ka nako e telele e le sengwe se se ka di tlhalosang. Dipaterone tseno tse di lemogilweng ga di a tshwanela go kwalwa sesha jaaka selekanyo se se lekantsweng sa gore motho o ithuta bokae letsatsi le letsatsi kgotsa tsholofetso ya gore go buisa selekanyo se se rileng go tla oketsa tlotlofoko e motho a kgonang go e dirisa ka palo e e tlhomameng. Brysbaert et al., 2016
Go tweng ka dingwaga, bong le puo?
Pharologano magareng ga go lemoga le go tlhagisa e dira mo thulaganyong ya tiro, mme dipatlisiso tse di umakilweng tsa baithuti ba puo ga di neye tekanyo e e tlhomameng e e fetotsweng go ya ka dingwaga kgotsa bong. Puo ya ntlha ya motho, bokgoni jwa gagwe le sampole ya mafoko e e tlhamaletseng di fetola tlhaloso. Ditekanyetso tsa Seesemane ga di a tshwanela go fetisediwa fela jaaka di ntse mo dipuong tse dingwe tse di nang le popego ya mafoko le melao ya go bala e e farologaneng. Webb, 2008 Brysbaert et al., 2016
Lebelo la go buisa le lone le farologana go ya ka maitemogelo a puo le boikaelelo. Phelelo e e bonya ya go buisa kgotsa go bua o okaoka ga go tlhalosiwe ka botlalo ke maduo a le mongwe fela a bogolo jwa tlotlofoko. Go tlhaloganya le go tlhagisa puo go tlhoka ditiro tse dingwe tsa go dira tshedimosetso. Brysbaert, 2019 SCHMITT et al., 2011
Ke eng se o ka se lekanyang ka tsela ya mmatota?
Dirisa tiro e e tsamaelanang le potso. Teko ya go lemoga e ka sala morago go lemoga mo dipotsong tsa yone; go tlhokega tiro ya go tlhagisa puo gore go lekolwe go gopola mafoko mo seemong se se lekilweng. Go bapisa ditiro tseno go tlhoka diteng tse di tshwanang le melao e e tlhalositsweng sentle ya go bala maduo. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Go ikatisa go gopola lefoko go ka thusa fa boikaelelo e le go le gopola, mme dipatlisiso tseno ga di neye thulaganyo e e tlhomameng ya go bua ka thelelo. Phelelo e e boammaaruri ke tokafalo mo karolong e e tlhalositsweng ya kitso ya lefoko, e seng polelo ya gore maduo a le mongwe a kitso e e amogelang a emela sengwe le sengwe se o ka se buang, se o ka se tlhaloganyang kgotsa se o ka se gakologelwang. Webb, 2007 Brysbaert et al., 2016
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya tlotlofoko
Leka teko ya tlotlofoko jaaka tiro ya go lemoga mafoko, mme o bale tlhaloso ya kafa mafoko a balwang le maduo a newang ka teng. Ga e lekanye tlotlofoko yotlhe e o ka e dirisang fa o bua, e bile ga e bolelele pele selekanyo se se tlhomameng sa go lemoga fa go bapisiwa le go tlhagisa.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A tlotlofoko e e sa dirisiweng ka metlha e nna gabedi ya e e dirisiwang?
Ga go na tekanyo e le nngwe e e tlhomamisitsweng. Pharologano e e bonalang e fetoga go ya ka mafoko, mofuta wa tiro le maemo a kitso a a tlhokegang. Webb, 2008
A go lemoga lefoko go raya gore ke le itse ka botlalo?
Go supa kitso e e tlhokegang mo potsong eo. Go gopola, go tlhaloganya bokao ka botebo le go dirisa lefoko mo seemong go ka tlhoka tshedimosetso e e farologaneng. Laufer et al., 2004
A maduo a tlotlofoko a ka bolelela pele go tlhaloganya se ke se buisang?
A ka thusa go tlhalosa seemo, mme go itse mafoko a setlhangwa le go se tlhaloganya ke selekanyo se se amanang, e seng selo se le sengwe. SCHMITT et al., 2011
Metswedi
- Brysbaert et al. (2016). Re itse mafoko a le makae? Ditekanyetso tse di mosola tsa bogolo jwa tlotlofoko go ya ka tlhaloso ya lefoko, selekanyo sa go utlwa puo le dingwaga tsa motsayakarolo.
- Nation (2006). Go tlhokega tlotlofoko e kgolo go le kana kang gore motho a kgone go buisa le go reetsa?.
- Laufer et al. (2004). Go leka kitso ya tlotlofoko: bogolo, nonofo le go fetolela diteko go ya ka bokgoni jwa khomputara.
- Webb (2008). Bogolo jwa tlotlofoko e motho a e tlhaloganyang le e a e dirisang mo baithuting ba puo ya bobedi (L2).
- Webb (2007). Ditlamorago tsa go boeletsa mo kitsong ya tlotlofoko.
- Nagy et al. (1984). Go na le mafoko a le makae mo Seesemaneng se se gatisitsweng se se dirisiwang kwa sekolong?.
- Brysbaert (2019). Re buisa mafoko a le makae ka motsotso? Tshekatsheko le tshekatsheko ya dipatlisiso tsa lebelo la go buisa.
- SCHMITT et al. (2011). Peresente ya mafoko a a itsiweng mo temaneng le go tlhaloganya se se buisiwang.
