Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Bosupi jo bo tlhalosiwang mo tshekatshekong | Diphelelo | Tlhaloso ya maemo |
|---|---|---|
| Baithuti ba ga Hirai ba Seesemane, setlhopha se se neng se tlhaloganya botoka | 139 WPM | Ba ne ba araba dipotso tse di fetang 75% ka nepo |
| Setlhopha se sengwe mo patlisisong yone eo | 61 WPM | Go farologana ga go tlhaloganya |
| Patlisiso ya padi ya batho ba ba buang Se-Dutch le Seesemane | 17% ka bonya mo L2 | Setlhopha se se rileng sa batho ba dipuo tse pedi le tiro e e rileng |
Diphitlhelelo tseno di begilwe mo karolong ya tshekatshekong e e buang ka babuisi ba e seng bone puo ya bone ya ntlha. Tshekatsheko e tlhalosa ka tlhamalalo gore dipalopalo tsa patlisiso ya padi ga di letle gore go fopholediwe WPM e e ka bapisiwang ka tlhamalalo. Go boloka tlhaloso eno go botlhokwa: 17% ga e a tshwanela go dirisiwa jaaka koketso kgotsa phokotso e e dirisiwang mo moithuting mongwe le mongwe wa puo. Brysbaert, 2019
Lebaka la go bo bokgoni jwa puo bo le botlhokwa go feta leina la L2
Go ithuta puo ya bobedi go fetola tsela e mafoko a dirwang ka yone mo tlhaloganyong, go akaretsa le go lemoga gore mafoko a dirisiwa ga kae. Patlisiso ya Whitford le Titone e sekaseka diphelelo tseo ka go leba metsamao ya matlho fa go buisiwa ditemana. Ka jalo, batho ba babedi ba ba nang le puo ya ntlha le ya bobedi e e tshwanang ba ka nna le dikgoreletsi tse di farologaneng tsa go tlhaloganya, ka ntlha ya pharologano ya nako e ba nnileng mo puong ka yone le bokgoni jwa bone. Whitford et al., 2012
Kitso ya mafoko le yone ke karolo ya maemo ano. Dipatlisiso tsa go itse mafoko di botsa gore mmuisi o itse mafoko a makae mo setlhangweng se se rileng, mme dipalelo tsa bogolo jwa tlotlofoko di ikaegile ka gore go balwa mefuta ya mafoko, medu kgotsa ditlhopha tsa mafoko. Palogotlhe ya mafoko fela ga e kgone go bolelela pele ka boyone gore motho o tla buisa setlhangwe sengwe le sengwe sentle. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Lebaka la go bo WPM e sa kgone go bapisa dipuo ka tlhamalalo
Dipuo tse di farologaneng di dirisa dipalo tse di farologaneng tsa mafoko a a kwadilweng go tlhalosa tshedimosetso e e tshwanang. Boleele jwa mafoko, popego ya puo le ditsamaiso tsa go kwala di ama selo se se balwang. Ka jalo, ditshekatsheko tsa lebelo la go buisa le metsamao ya matlho ga di tshegetse kgopolo ya gore WPM e e kwa tlase mo puong e nngwe e raya botlhale jo bo kwa tlase kgotsa go akanya ka kakaretso ka bonya. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Ke eng se se e amang?
Bothata jwa setlhangwe le ditaelo tsa tiro di fetola diphelelo
Go buisetsa go itumela, go ithuta le go batla ntlha nngwe ke ditiro tse di farologaneng. Dipatlisiso tsa metsamao ya matlho di bontsha kafa bothata jwa mafoko le se se tlhokegang gore motho a tlhaloganye di amang go sekaseka ka matlho ka teng. Kgang e e tlwaelegileng le setlhogo se sesha sa botegeniki ga di a tshwanela go tsewa e le diteko tse pedi tse di tshwanang tsa lebelo le le tlhomameng la go buisa. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Go boela kwa mafokong a a fetileng go ka thusa mmuisi go tlhaloganya sengwe se se sa tlhomamang. Bosupi jwa diteko jwa gore go thibela go bala gape go senya go tlhaloganya bo bontsha gore ga go a tshwanela go tsewa gore go ema go se kae kgotsa go boela kwa morago fa go buisiwa L2 ke go se dirise nako sentle. Nako nngwe e e oketsegileng e ka thusa motho go tlhaloganya. Schotter et al., 2014
A go ikatisa go ka fokotsa pharologano?
Ditshekatsheko di gatelela botlhokwa jwa maitemogelo a puo le go lemoga mafoko ka bonako, mme ga di tlhomamise gore go tlhokega diura di le kae gore motho a buise ka lebelo le le tshwanang le la puo ya ntlha. Gape, dikai tseno tsa dipatlisiso tse di farologaneng ga di ntshe ponelopele e e siameng ya thapiso go ya ka dingwaga le bong. Kgatelopele e tshwanetse go lekanngwa ka ditiro tse di bapisegang le maemo a puo a a tshwanang. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012
Dirisa setlhangwe se sesha se se tshwanetseng, tlhomamisa gore o a se tlhaloganya, mme o kwale puo le maikaelelo a nako nngwe le nngwe e e lekantsweng. Go buisa setlhangwe se se motlhofo ka bonako go ka thusa, mme ka bogone ga go supe gore bokgoni jwa go buisa bo oketsegile ka selekanyo se se tshwanang mo setlhangweng se se thata. Fa o bapisa, leka go dira gore bothata le maikaelelo a nne gaufi ka mo go ka kgonegang. Brysbaert, 2019 Nation, 2006
Ka jalo, karabo e e ka dirisiwang mo botshelong ke gore go na le diphelelo tse di farologaneng, e seng gore go na le palo e le nngwe ya go atisa. Diphelelo tse di gatisitsweng tsa 139, 61 le 17% di bontsha kafa setlhopha sa batho le tiro di leng botlhokwa ka teng. Di tshwanetse go thusa go tlhaloganya dipharologano, e seng go tlhama selekanyo se sesha sa baithuti botlhe ba puo. Brysbaert, 2019
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya lebelo la go buisa
Leka teko ya lebelo la go buisa ka puo e o e tlhaloganyang, mme o arabe dipotso tsa go tlhaloganya. Boloka diphelelo tsa dipuo tse di farologaneng di kgaogane. Dipalo tsa dipatlisiso tsa Seesemane di go naya maemo a go tlhaloganya fela; ga se tsela ya go fetolela bokgoni jwa gago jwa puo kgotsa IQ.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A go buisa ka L2 ka bonya go menagane gabedi ga go a tlwaelega?
Dipatlisiso tseno ga di tlhalose selekanyo se se sa tlwaelegang sa motho ka namana. Bokgoni jwa puo, bothata jwa setlhangwe le maikaelelo a tiro di farologana thata gore go ka konela jalo. Brysbaert, 2019
A nka bapisa WPM ya Seesemane le ya puo e nngwe?
O ka dira jalo fela fa o ela tlhoko gore mafoko a a kwadilweng le tshedimosetso e e mo lefokong di farologana. WPM fela ga e dire gore dipuo di bapisiwe ka tekatekano. Brysbaert, 2019
A ke tshwanetse go itira gore ke tlogele go buisa gape?
O se ka wa dira jalo o akanya gore go boela kwa mafokong ka metlha go kotsi. Go buisa gape go ka thusa go tlhaloganya; seo se tshwanetse go lekanngwa mmogo le lebelo. Schotter et al., 2014
Metswedi
- Brysbaert (2019). Re buisa mafoko a le makae ka motsotso? Tshekatsheko le tshekatsheko-palo ya lebelo la go buisa.
- Rayner et al. (2016). Go na le dilo di le dintsi tse di ka buisiwang, mme nako e nnye.
- Rayner (1998). Metsamao ya matlho fa go buisiwa le go dirwa ga tshedimosetso: dingwaga di le 20 tsa dipatlisiso.
- CLIFTON et al. (2015). Metsamao ya matlho fa go buisiwa le go dirwa ga tshedimosetso: boswa jwa ga Keith Rayner jwa dingwaga di le 40.
- Whitford et al. (2012). Maitemogelo a puo ya bobedi a fetola diphelelo tsa makgetlo a mafoko mo puong ya ntlha le ya bobedi: bosupi jo bo tswang mo go lebeleleng metsamao ya matlho fa go buisiwa temana ka tlholego.
- Nation (2006). Go tlhokega tlotlofoko e kgolo go le kana kang gore motho a buise le go reetsa?.
- Schotter et al. (2014). O se ka wa dumela se o se buisang gangwe fela.
- Brysbaert et al. (2016). Re itse mafoko a le makae? Dikhakanyo tse di ka dirisiwang tsa bogolo jwa tlotlofoko go ya ka tlhaloso ya lefoko, selekanyo sa go kopana le puo le dingwaga tsa motho yo o nnang le seabe.
