Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Palo | E tswa kae | Se e sa se supeng |
|---|---|---|
| Ka fa tlase ga 100 ms | Dintlha tse di sekasekiwang | Gore sesupo ke sone se se dirileng gore motho a arabe |
| 110 ms | Lobaka lo lo kwa tlase lwa dikarabo mo patlisisong nngwe ya pono | Tekanyetso e le nngwe ya dikarabo tsotlhe tsa batho |
| 231 ms | Palogare e e lekantsweng ya nako e motlhofo ya go arabela sesupo sa pono mo patlisisong eo | Palo e o tshwanetseng go e fitlhelela kgotsa maemo a sebatli sa gago |
Woods le badirimmogo ba ne ba dirisa dinako tse di sa lebelelwang tsa sesupo, diteko tsa ikatiso le lobaka lwa go araba go tlhalosa gore ke ditiragalo dife tse di neng di balwa. Ditshwetso tseno di thusa go lekanya go arabela sesupo, go na le go bala karabo e e dirilweng pele ga nako kgotsa ka nako e e fosagetseng. Pampiri eo gape e ne ya baakanya dipholo go tsamaelana le tiego ya didirisiwa, e bontsha lebaka la go bo nako e e kwadilweng ke porogirama e sa tshwanela go tsewa fela e lekana le tiragalo ya mmele. Woods et al., 2015
Go arabela le go bonela pele ke maitsholo a a farologaneng
Fa tiragalo e e latelang e ka bonelwa pele, motho a ka ipaakanyetsa go tshikinyega pele ga e direga. Ka jalo, karabo e e gaufi le nako e e lebeletsweng e ka nna gaufi thata le tiragalo, mme e sa simololwa morago ga gore tiragalo eo e lemogiwe. Seno ga se potso e le nngwe le ya nako e motlhofo ya go arabela sesupo se sesha sa tshoganyetso se se sa bonelwang pele. Ditaelo tsa tiro le thulaganyo ya matshwao di botlhokwa go tlhaloganya lobaka lo lo bonalang lo le bokhutshwane ka tsela e e sa tlwaelegang. Woods et al., 2015 Woods et al., 2015
Karabo ya go tlhopha e tlhoka gore motho a tlhophe tiro e a tla e dirang. Dipatlisiso tsa bogologolo ka go tlhopha karabo di bontsha gore thulaganyo ya tiro e ama lobaka lwa karabo; palo e e kwa tlase e e begiwang mo motshamekong o motlhofo wa pono ga e a tshwanela go dirisiwa mo motshamekong o o batlang ditshwetso magareng ga ditiro di le mmalwa. Hick, 1952
Lebaka la go bo maduo a le mangwe a a gakgamatsang e le bosupi jo bo bokoa
Se se bonweng ka bofefo jo bogolo ke boleng jo bo kwa ntlheng ya dipholo. Go boeletsa tiro gantsi go naya ditshono tse dintsi tsa go bona boleng jo bo sa tlwaelegang, karabo ya pele ga nako kgotsa phoso ya go lekanya. Dipatlisiso ka dipholo tse di feteletseng tsa nako ya go arabela di tlhalosa lebaka la go bo babatlisisi ba baya melao ya go tshwara dikarabo tse di feteletseng, go na le go tsaya palo nngwe le nngwe e e bontshiwang e na le tshedimosetso e e lekanang. Ratcliff, 1993
Ke eng se se e amang?
Go nepahala ga sedirisiwa ga go netefatse tekanyo ya mmele
Dibatsalase di ka kwala dinako ka dintlha tse dinnye, mme bogolo jwa dintlha tseo ga bo tshwane le go nepahala ga nako e sedirisiwa sa pono se simololang ka yone le nako ya go tsenya karabo. Dipapiso tsa dipolatefomo di bontsha go nna teng ga diphapogo le go fetofetoga ga tsone. Maduo a a nang le dinomoro tse dintsi morago ga letshwao la desetimale ga a reye gore ke fopholetso e e nepileng thata ya karabo ya gago mo sesupong se o se bonang. Anwyl-Irvine et al., 2020 Bridges et al., 2020
Gape ga go a siama go dirisa paakanyo ya sedirisiwa se sengwe go netefatsa kgotsa go ganetsa maduo a a rileng. Go lekanya go dira fela mo didirisweng tse di lekantsweng. Fa go sa dirwa jalo, ga go itsiwe gore diphoso tsotlhe tsa nako mo thulaganyong ya gago di ya kae kgotsa di kana kang. Woods et al., 2015 Anwyl-Irvine et al., 2020
Se o ka se dirang ka maduo a a bonalang a le bonako ka tsela e e sa tlwaelegang
Lebelela teko yotlhe le melao ya yone: a go ne go na le dikarabo tsa pele ga nako, a dinako di ne di ka bonelwa pele, mme a palo eo e ne e le e e kwa tlase kgotsa palogare? Bapisa palo e e tshwanang mo tekong nngwe le nngwe, o dirisa palo e e tlhomameng ya diteko. O se ka wa oketsa palo ya diteko mme wa tlhalosa palo e ntšha e e kwa tlase jaaka e kete mokgwa wa teko ga o a fetoga. Dipatlisiso ka palo ya diteko di bontsha gore boleng jwa tekanyo bo ikaegile ka tshedimosetso e e kokoantsweng le potso e e boditsweng. Miller, 2023 Ratcliff, 1993
Maduo a a bonweng gangwe fela le one ga a bolele go le gontsi ka nonofo e e nnelang ruri ya motho. Go tshwanetse ga bontshiwa gore tekanyo e a ikanyega, segolobogolo fa tiro e dirisiwa go baya batho mo maemong. Tshwetso e e tshwanetseng ke gore tiragalo e e sa tlwaelegang e diragetse mo motshamekong ono; go tlhomamisa gore motho o arabile ka tsela e e tlhomologileng go tlhoka tekanyo e e laolwang sentle. Hedge et al., 2017
Ga go na lebaka fano la go bitsa mongwe mothetsi, go tlhatlhoba bothata kgotsa go tlhalosa tekanyetso e le nngwe e e sa kgoneng go tlolwa. Pharologanyo ya botlhokwa ke fa gare ga lobaka lo lo bontshitsweng le bosupi jwa gore tiragalo e ntšha ya kutlo e tlhotlheleditse karabo tota. Woods et al., 2015 Bridges et al., 2020
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya nako ya go arabela
Leka teko ya nako ya go arabela mme o latele ditaelo tsa go leta sesupo. Tlhalosa dipholo tsa teko yotlhe, go akaretsa dikarabo tsa pele ga nako, go na le go tsaya palo e le nngwe e e kwa tlase jaaka bosupi jwa lebelo la gago la go arabela.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A maduo otlhe a a kwa tlase ga 100 ms ga a kgonege?
Metswedi eno ga e tlhomamise tekanyetso e e feletseng ya mefuta yotlhe ya dikarabo. E bontsha lebaka la go bo maduo a le mangwe a sebatli e se bosupi jo bo lekaneng jwa go arabela sesupo sa pono se se sa bonelwang pele. Woods et al., 2015
Ke ka ntlha yang fa dipatlisiso di gana dikarabo tse di bonalang di le bonako thata?
Di tlhalosa lobaka lo dikarabo tse di amogelesegang di tshwanetseng go wela mo go lone, go fokotsa go tsenngwa ga ditiragalo tse di sa emeleng mokgwa wa karabo o o batliwang. Lobaka lo lo rileng lo ikaegile ka teko. Woods et al., 2015 Ratcliff, 1993
A nka bapisa maduo a pono le molao wa go simolola mo metshamekong?
Ee, mme o tshwanetse go ela tlhoko gore sesupo, tshikinyego le thulaganyo ya go lekanya di farologane. Molao wa maemo mangwe ga o reye gore o lekantswe jaaka tekanyetso ya maemo a mangwe. Woods et al., 2015 Anwyl-Irvine et al., 2020
Metswedi
- Woods et al. (2015). Dilo tse di amang lobaka lwa nako e motlhofo ya go arabela.
- Woods et al. (2015). Go nanya ga go tlhopha le go ntsha karabo fa motho a gola mo tekong ya go tlhopha karabo ya pono.
- Hick (1952). Ka ga Lebelo la Koketsego ya Tshedimosetso.
- Ratcliff (1993). Mekgwa ya go dirisana le dipholo tse di feteletseng tsa nako ya go arabela.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Go nepahala le go tsepama ga dipolatefomo tsa diteko tsa inthanete, dibatsalase le didirisiwa.
- Bridges et al. (2020). Patlisiso e kgolo ya nako: go bapisa mefuta e e farologaneng ya didirisiwa tsa diteko, tsa mo laboratoring le tsa inthanete.
- Miller (2023). Go Tlhokega Batsayakarolo ba le Bakae? Diteko di le Bakae? Go Naya Diphuruphutso tsa Nako ya go Arabela Matla a Mantsi.
- Hedge et al. (2017). Kganetsano ya go ikanyega: Lebaka la go bo ditiro tsa tlhaloganyo tse di nonofileng di sa supe dipharologanyo tsa batho ka tsela e e ikanyegang.
