Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Selekanyo sa mafoko a a itsiweng | Mafoko a a sa itsiweng mo temaneng ya mafoko a le 300 | Tlhaloso |
|---|---|---|
| 90% | 30 | Palo e e bontshang fela dipalo |
| 95% | 15 | E ka nna lefoko le le 1 le le sa itsiweng mo go a le 20 |
| 98% | 6 | E ka nna lefoko le le 1 le le sa itsiweng mo go a le 50 |
Tafole eno e bontsha dipalo tsa mafoko a a tlhagang mo temaneng; ga se teko ya go tlhaloganya. Lefoko le le balwang ke go tlhaga ga lone mo temaneng: fa lefoko le le sa tlwaelegang le boelediwa, go tlhaga ga lone go balwa gape nako nngwe le nngwe. Ditlhopha tsa mafoko ke selekanyo se sengwe se se dirisiwang go tlhalosa bogolo jwa tlotlofoko. Go tlhakatlhakanya dilekanyo tseno go dira gore tlhokego e e lebegang e tlhomame ka dipalo e nne e e tsietsang. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Fopholetso ya 8,000–9,000 e tswa kae?
Nation o ne a dirisa mananeo a ditlhopha tsa mafoko a a rulagantsweng go ya ka gore mafoko a dirisiwa ga kae, go sekaseka gore a akaretsa bokae mo Seesemaneng se se kwadilweng le se se buiwang. Bokhutlo jono bo ikaegile ka maemo: fa go tlhokega go akaretsa mo e ka nnang 98% gore motho a tlhaloganye a sa thusiwe, dilo tse di kwadilweng tse di neng tsa sekasekwa di tlhoka tlotlofoko ya selekanyo seo. Maina a batho le mafelo le tsela e mefuta e e amanang ya mafoko e tsewang ka yone ke karolo ya tshekatsheko; ga se dintlha tse di ka tlogelwang fa go bewa mokgele wa thuto o o akaretsang botlhe. Nation, 2006
Dipatlisiso tse dingwe tsa go bala tlotlofoko di bontsha gore mafoko a motheo, ditlhopha tsa mafoko le mefuta e e kwadilweng di ka ntsha dipalo tse di farologaneng thata. Palo ya ditlhopha di le 8,000 ga e tshwane ka tlhamalalo le teko e e begang mafoko a motheo a le 8,000, gape ga se palo ya mafoko otlhe a Seesemane. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
A 98% ke selekanyo sa maselamotse sa go tlhaloganya?
Schmitt, Jiang le Grabe ba ne ba leka batho ba le 661 ba ba tswang mo dinageng di le robedi ka ditemana tse pedi. Ba ne ba bona kamano e e tlhamaletseng ka kakaretso fa gare ga selekanyo sa mafoko a a itsiweng le go tlhaloganya, go se na ntlha e e bogale e go tlhaloganya go felelang ka tshoganyetso mo go yone. Dipholo tsa bone di tshegetsa 98% e le mokgele o o mosola wa go akaretsa mafoko a mo ditemaneng tsa dithuto, e seng kgoro e e bulegang kgotsa e tswetsweng gotlhelele. SCHMITT et al., 2011
Ke eng se se e amang?
Lebaka la go bo dibuka di farologana
Polelo e e tlwaelegileng, buka ya thuto ya kgang e e rileng le padi ya hisitori di na le tlotlofoko e e sa tshwaneng, gape di solofela gore mmuisi o na le kitso ya pele e e farologaneng. Fopholetso ya selekanyo sa mafoko ga e tlose thutapuo, go fopholetsa se se sa buiwang ka tlhamalalo kgotsa kitso ya setlhogo mo go tlhaloganyeng. Dipatlisiso tsa lebelo la go buisa le tsone di bontsha gore go buisa mafoko ka bonako le go a tlhaloganya ke dipholo tse di sa tshwaneng. Nation, 2006 Brysbaert, 2019
Kitso e e amogelang mafoko ke yone e e botlhokwa kwa tshimologong fa motho a lemoga mafoko mo setlhangweng, mme moithuti a ka bo a itse lefoko ka bontlhanngwe fela. Dithuto tse di farologanyang go lemoga, go gakologelwa le go dirisa mafoko di bontsha gore go tshwaya lefoko o re o a le itse ga go tlhomamise gore o tlhaloganya bokao jotlhe jwa lone mo temaneng. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
A o ka simolola go buisa o itse mafoko a le mannye?
Ee: fopholetso eno e bua ka go tlhaloganya mafoko mo dilong tse di sekasekilweng motho a sa thusiwe, e seng tetla ya go buisa. Dilo tse di motlhofo, thuso le maikaelelo a a farologaneng a go buisa di fetola maemo. Moithuti yo o dirisang thanodi o dira tiro e e farologaneng le ya yo o buisang a sa thusiwe. Palo eno e tshwanetse go thusa go tlhopha se o tla se buisang, e seng go go kgoba marapo gore o se ka wa buisa go fitlha teko e fitlha palong nngwe. Nation, 2006
Go kopana le lefoko gape le gape go ka godisa dikarolo tse di farologaneng tsa kitso ya lone, mme dipatlisiso tsa poeletso ga di ntshe palo e le nngwe ya makgetlo a lefoko lengwe le lengwe le tshwanetseng go bonwa ka one gore motho a le itse sentle. Ela tlhoko go tlhaloganya ga gago le mofuta wa thuso e o e tlhokang, go na le go tsaya gore palo e e tlhomameng ya mafoko a masha a o a lemogileng e tlhomamisa gore o tla buisa ka thelelo. Webb, 2007
Go tweng ka dingwaga, bong le dipuo tse dingwe?
Seno ke tshekatsheko ya selekanyo sa mafoko mo setlhangweng sa Seesemane, e seng selekanyo sa bokgoni se se ikaegileng ka dingwaga kgotsa bong. Dipuo tse dingwe di bala mefuta ya mafoko le ditlhopha ka ditsela tse di farologaneng, mme mefuta e e farologaneng ya dikwalo e tlhoka tlotlofoko e e sa tshwaneng. Go dirisa palo eno mo dipuong tsotlhe o sa lebe gore go balwa eng go ne go tla dira gore bosupi bo bonale bo le maatla go feta kafa bo leng ka teng. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Potso e e mosola mo botshelong ke gore o tlhaloganya buka go le kana kang ka selekanyo sa thuso se o se tlhophileng. Maduo a teko ya go lemoga mafoko a ka thusa go tlhaloganya maemo, mme go itekola ka bokhutshwane gore o tlhalogantse setlhangwa se o se buisang go amana thata le mokgele oo go feta go baya selekanyo se le sengwe sa tlotlofoko se se tshwanetseng botlhe. SCHMITT et al., 2011 Laufer et al., 2004
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya tlotlofoko
Leka teko ya tlotlofoko go bona gore o lemoga mafoko a Seesemane go le kana kang, mme o bo o akanyetsa buka e o batlang go e buisa le kafa o e tlhaloganyang ka teng. Maduo a yone ga se setifikeiti sa gore setlhangwa sengwe le sengwe se tla nna motlhofo go se buisa, gape selekanyo se e se dirisang go bala mafoko se tshwanetse go tshwana le sa dipapiso tse di gatisitsweng.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A ditlhopha tsa mafoko di le 8,000 di lekana le mafoko a le 8,000?
Ga go a nna jalo mo mekgweng yotlhe ya go bala. Setlhopha se kopanya mefuta ya mafoko a a amanang, fa lefoko la motheo kgotsa mofuta o o kwadilweng e le selekanyo se sengwe. Brysbaert et al., 2016
A go akaretsa mafoko ka 98% go kaya go tlhaloganya ka 98%?
Nnyaa. Selekanyo sa go akaretsa se bala mafoko a o a itseng fa a tlhaga; go tlhaloganya go tlhoka gore o tlhaloganye setlhangwa. Ga se selo se le sengwe. SCHMITT et al., 2011
A ke tshwanetse go leta go fitlha ke itse mafoko ao otlhe?
Tshekatsheko e bua ka go tlhaloganya dilo tse di rileng motho a sa thusiwe. Ga se molao o o thibelang go buisa o thusiwa kgotsa go buisa dibuka tse di motlhofo tse di ka fa tlase ga selekanyo seo. Nation, 2006
Metswedi
- Brysbaert et al. (2016). Re itse mafoko a le makae? Ditekanyetso tse di dirisiwang tsa bogolo jwa tlotlofoko, go ikaegile ka tlhaloso ya lefoko, selekanyo sa go kopana le puo le dingwaga tsa motsayakarolo.
- Nation (2006). Tlotlofoko e tshwanetse go nna kgolo go le kae gore motho a kgone go buisa le go reetsa?.
- Laufer et al. (2004). Go leka kitso ya tlotlofoko: bogolo, nonofo le go fetofetoga le khomputara.
- Webb (2008). Bogolo jwa tlotlofoko ya go amogela le ya go dirisa jwa baithuti ba L2.
- Webb (2007). Ditlamorago tsa poeletso mo kitsong ya tlotlofoko.
- Nagy et al. (1984). Go na le mafoko a le makae mo Seesemaneng sa dikolo se se gatisitsweng?.
- Brysbaert (2019). Re buisa mafoko a le makae ka motsotso? Tshekatsheko ya dipatlisiso le metaanalysis ya lobelo lwa go buisa.
- SCHMITT et al. (2011). Peresente ya mafoko a a itsiweng mo mokwalong le go tlhaloganya se se buisiwang.
