Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Se se fitlheletsweng mo tshekatshekong ya thapiso ya dikamano tsa lefelo | Tlhaloso |
|---|---|
| Go sekasekilwe dipatlisiso di le 217 | Pokello e e atologileng ya ditsereganyo tsa go tokafatsa dikamano tsa lefelo |
| Tshekatsheko e e neng ya sala: dipatlisiso di le 206, diphetho di le 1,038 | Tshekatsheko e e dirisitsweng go fitlhelela fopholetso ya morago ga go ntsha diphetho tse di sa tlwaelegang |
| Palogare ya g = 0.47 morago ga go ntsha diphetho tse di sa tlwaelegang | Phelelo ya thapiso ya selekanyo se se mo magareng, e e lekantsweng ka tsela e e tlwaelegileng |
| Go fetisetsa bokgoni kwa ditirong tse dingwe tsa dikamano tsa lefelo | Go na le go akaretsa bokgoni jo bo rutilweng mo ditirong tse dingwe mo karolong eno |
| Ditiro le maemo a taolo a a farologaneng | Ga go na selekanyo sa thapiso kgotsa tokafalo e le nngwe e e siametseng mongwe le mongwe |
Tshekatsheko e lebelela gore diphelelo di tswelela lobaka lo lo kae, dilo tse di ka fetolang diphelelo le go fetisetsa bokgoni. E akaretsa dilo tse dintsi go feta tshekatsheko ya ditsereganyo tsa go dikolosa dilo mo mogopolong fela. Diphelelo tsa yone di bontsha gore bokgoni jwa dikamano tsa lefelo bo ka fetoga, mme ga di tlhomamise gore motshameko mongwe le mongwe o mokhutshwane wa mo inthaneteng o tla nna le phelelo e e lekanang le palogare ya ditsereganyo tse di ithutilweng kgotsa o tla fetola botlhale jotlhe. Uttal et al., 2013
Ke eng tota se se ka tokafalang?
Teko ya bogologolo ya go dikolosa dilo mo mogopolong e lekanya go bapisa dilo tse di lebileng dintlheng tse di farologaneng. Diteko tse dingwe di tsenya dilo tse dintsi, dilo tse dingwe tse di ka itayang tlhogo kgotsa dinako tse di gagametseng. Tsela e motho a dirang ka yone e ka bontsha go ithuta melao le maano a tiro, mmogo le go rarabolola tiro ka bokgoni jo bo oketsegileng. Se se lekantsweng se tshwanetse go tlhalosa nepagalo, lebelo le setlhopha sa dilo tse di dirisitsweng. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Dipatlisiso tsa go dira diteko gape di bontsha tokafalo fa diteko tsa tlhaloganyo di boelediwa, ka jalo go leka gape ga go tshwane le teko ya thapiso e e laolwang. Tshekatsheko e e nang le mosola e tshwanetse go farologanya go tlwaela tiro fela le phelelo e nngwe gape e e tlisiwang ke thapiso. Scharfen et al., 2018
A go ikatisa go thusa mongwe le mongwe ka go lekana?
Tshekatsheko ya dipatlisiso ga e bontshe gore batho botlhe ba tokafala ka selekanyo se se tshwanang. E sekaseka dipharologano magareng ga ditsereganyo le batsayakarolo, go akaretsa dingwaga le bong, mme phelelo e e kopantsweng ya batho ba le bantsi ga e bolelele pele gore motho a le mongwe o tla tokafala go le kana kang. Ka tsela e e tshwanang, ditshekatsheko tsa bogologolo tsa dipharologano tsa bong di tlhalosa palogare e e ikaegileng ka tiro nngwe le nngwe, e seng mellwane e e sa fetogeng ya motho. Uttal et al., 2013 Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Ke eng se se e amang?
A tokafalo e a bonala le mo metshamekong e mengwe?
Go fetisetsa bokgoni kwa ditirong tsa dikamano tsa lefelo tse o sa di ikatisetsang ke phelelo e e rutang go feta go tokafala fela mo dilong tse o di boeletsang, mme tshekatsheko e bontsha gore phetisetso eno e a direga. Le fa go ntse jalo, seno se sa ntse se le se se tshesane go feta go tokafala mo tirong nngwe le nngwe ya letsatsi le letsatsi e e dirisang dikamano tsa lefelo kgotsa koketsego ya botlhale jotlhe. Go tshwana ga thapiso le tekanyetso go tlhotlheletsa gore go ka buiwa eng ka phelelo. Uttal et al., 2013
O ka tila jang go tsaya go fetola leano e le bokgoni jo bosha?
Kwala mofuta wa tiro, nako e e letleletsweng le gore o kile wa e dira pele. Fa o simolola go dirisa leano le lengwe la go bapisa, seo e ka nna thuto e e mosola, mme o se tlhalose e le karolo ya phetogo eo. Phelelo ya setlhopha se le sengwe sa dibopego ga e netefatse ka boyone gore maduo a kakaretso a dikamano tsa lefelo a nepagetse. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Le phoso ya tekanyo e botlhokwa. Patlisiso ya kgogedi ya go ikanyega ga tekanyo e bontsha gore diphelelo tsa tiro ya bogologolo di ka nna tse di nonofileng fa go lebelelwa setlhopha, mme dipharologano tsa batho ka bongwe di sa tlhomama. Phetogo e nnye fa gare ga dinako tse dikhutshwane tsa teko ga e a tshwanela go tsewa e le phetogo ya leruri. Hedge et al., 2017
Maikaelelo a go ikatisa a a utlwalang ke afe?
Ikaelele go rarabolola dilo tse disha tse di tshwanang ka nepagalo le ka bokgoni jo bo oketsegileng, mme o nne o ela tlhoko diphelelo tsoopedi. Tshekatsheko e e nopotsweng ga e tlhakise gore go tshwanetse ga ikatisiwa metsotso e le mekae ka letsatsi, makgetlo a le kae, kgotsa go fitlhelelwe maduo afe mo tirong eno ya mo porausareng. E bontsha gore go a kgonega go ithuta, e seng ponelopele e e rulaganyeditsweng wena ka namana. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Tila go tlhalosa bothata jwa kwa tshimologong ka kgopolo e e tlhaolang batho go ya ka bong. Dipatlisiso tsa ditlhopha le tshekatsheko e e atologileng ya go tshwana ga batho ga di laole bokgoni jo motho a ka nnang le jone. Bokgoni jwa ga jaana le bokgoni jwa go ithuta ke dipotso tse di farologaneng. Voyer et al., 1995 Hyde, 2005
Ka jalo, polelo ya boammaaruri ka mosola wa thapiso e tlhamaletse: go na le bosupi jwa gore thapiso ya dikamano tsa lefelo e tokafatsa diphelelo ka palogare, go akaretsa le go fetisetsa bokgoni jo bongwe mo ditirong tse dingwe mo karolong eno, mo maemong a a ithutilweng. Go bona gore thapiso ya motshameko o o rileng e tlisa phetisetso efe go tshwanetse ga lekwa ka tlhamalalo. Uttal et al., 2013
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya go dikolosa ditshwantsho mo mogopolong
Leka Teko ya go dikolosa ditshwantsho mo mogopolong go bona gore tiro eno e ntse jang. Fa o ikatisa, kwala maiteko a pele mme o dirise dilo tse disha tse di tshwanang fa o lekanya phetogo. Motshameko ga o solofetse koketsego ya IQ kgotsa phelelo ya palogare e e bonweng mo ditsereganyong tsa dikamano tsa lefelo.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A g = 0.47 e kaya gore ke tokafetse ka 47%?
Nnyaa. Ke pharologano ya palogare e e lekantsweng ka tsela e e tlwaelegileng, mme diphetho tse di sa tlwaelegang di ntshitswe mo tshobokong e e nopotsweng. Uttal et al., 2013
A go ikatisa go tla oketsa IQ ya me?
Phelelo ya thapiso ya dikamano tsa lefelo ga e tlhomamise gore motshameko ono o tla nna le phelelo eo. Tokafalo le go fetisetsa bokgoni di tshwanetse go tlhalosiwa go ya ka se se lekantsweng tota. Uttal et al., 2013
Ke ikatisetse metsotso e mekae?
Metswedi eno ga e tlhomamise selekanyo sa thapiso se se siametseng mongwe le mongwe mo tirong ya mo porausareng. Go ntsha thulaganyo e e tlhomameng go ka dira gore go bonale go na le dintlha tse di nepagetseng tse di sa tshegediweng ke bosupi. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Metswedi
- Voyer et al. (1995). Bogolo jwa dipharologano tsa bong mo bokgoning jwa dikamano tsa lefelo: Tshekatsheko ya dipatlisiso le go sekaseka diphetogo tsa botlhokwa..
- Linn et al. (1985). Go tlhagelela le go tlhalosiwa ga dipharologano tsa bong mo bokgoning jwa dikamano tsa lefelo: Tshekatsheko ya dipatlisiso.
- Shepard et al. (1971). Go dikolosa dilo tsa matlhakore a mararo mo mogopolong.
- Vandenberg et al. (1978). Go dikolosa dilo mo mogopolong, teko ya setlhopha ya go bona dikamano tsa lefelo tsa matlhakore a mararo.
- Uttal et al. (2013). Go fetofetoga ga bokgoni jwa dikamano tsa lefelo: Tshekatsheko ya dipatlisiso tsa thapiso..
- Hyde (2005). Kgopolo ya go tshwana ga bong..
- Scharfen et al. (2018). Diphelelo tsa go dira diteko gape mo diteko tsa bokgoni jwa tlhaloganyo: Tshekatsheko ya dipatlisiso.
- Hedge et al. (2017). Kgogedi ya go ikanyega ga tekanyo: Lebaka la go bo ditiro tsa tlhaloganyo tse di nonofileng di sa bontshe dipharologano tse di ikanyegang tsa batho ka bongwe.
