Jya ku bikubiye muri paji

Amagambo no gusoma

Ese ugomba guhagarika kuvugira mu mutima kugira ngo usome vuba?

Nta tegeko ryemejwe risaba guca burundu kuvugira mu mutima kugira ngo usome neza cyangwa vuba. Abantu bakuru basoma bucece mu Cyongereza basoma impuzandengo ya hafi 238 WPM ku nyandiko zitari izihimbano, kandi isuzuma rikomeye ry’ubushakashatsi rigaragaza ko kwihutisha cyane gusoma akenshi bituma umuntu adasobanukirwa neza, aho kugaragaza ko hari uburyo bworoshye bwo guhagarika kuvugira mu mutima. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016

Isuzume (Icyongereza)
Igitabo gifunguye gifite ikintu kizengurutse cy’ubururu kireremba n’agace k’igikinisho cyo guteranya amashusho k’umweru.

Byateguwe n’itsinda rya HelibrainByasuzumwe bwa nyuma

Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi

Icyo bamwe bavugaIbisobanurwa n’ibimenyetso by’ubushakashatsi
Kuvugira mu mutima bituma buri wese asoma ku muvuduko wo kuvugaGusoma bucece no gusoma uranguruye bifite imivuduko itandukanye; nta bimenyetso bishyigikira ko bingana
Guhagarika kuvugira mu mutima byemeza ko usobanukirwa vubaNta bimenyetso byemeza ko ibyo bihora biba gutyo
Gusubira inyuma amaso buri gihe ni uguta igiheUbushakashatsi bw’igerageza bwerekana ko kongera gusoma bishobora gufasha gusobanukirwa
Umubare munini wa WPM ugaragazwa buri gihe usobanura gusoma nezaHagomba no gupimwa uko umuntu yasobanukiwe

Ijambo kuvugira mu mutima rikoreshwa risobanura ibintu bitandukanye. Rishobora kuvuga ijwi umuntu yumva mu bitekerezo, ibikorwa byoroheje bifitanye isano no kuvuga, cyangwa gutunganya ururimi hifashishijwe ishusho y’amajwi. Ibyo ntibipimwa kimwe. Isuzuma ry’ubushakashatsi ku gusoma vuba rivuga ku gutunganya amajwi mu rurimi, kandi rirwanya igitekerezo cy’uko kutumva ijwi ryo mu mutima byakuraho imirimo y’ururimi isabwa mu gusoma. Rayner et al., 2016

Impamvu kunyeganyeza amaso vuba bidahagije

Amaso akusanya amakuru abonesha kureba ahantu hamwe no kuyimura vuba, ariko gusobanukirwa bisaba kumenya amagambo no guhuza ibisobanuro byayo. Isuzuma ry’imigendere y’amaso rigaragaza ko kureba no gutunganya ururimi bifatanyije. Kwihutisha ikintu werekezaho urutoki cyangwa kubuza amaso gusubira inyuma ntibyemeza ko umuntu yasobanukiwe amakuru amwe. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

Schotter na bagenzi be bakoze igerageza ryabuzaga umuntu kongera gusoma amagambo yari amaze gusoma, ku buryo atashoboraga kubikora ngo bimufashe. Gusobanukirwa byaragabanutse. Ibyo ntibihamya ko gusubira inyuma buri gihe ari ngombwa; ariko bivuguruza igitekerezo cyo gufata buri gusubira inyuma nk’ikosa rigomba guhita rikurwaho. Schotter et al., 2014

Impamvu hari inyandiko umuntu yumva ko yasomye vuba cyane

Kumenyera amagambo n’uburambe mu rurimi bihindura ingano y’imirimo yo gutunganya amakuru. Ubushakashatsi ku nshuro amagambo yo mu rurimi rwa kabiri akoreshwa n’ubushakashatsi ku bumenyi bw’amagambo busobanura impamvu ijambo umuntu atamenyereye cyangwa ururimi atitoje cyane bishobora kumutindisha. Ibyo ntibigaragaza ko kuvugira mu mutima ari byo bitera gutinda, nubwo umuntu ashobora kumva iryo jwi ryo mu mutima cyane iyo asoma inyandiko igoye. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016

Ni iki kibigiraho ingaruka?

Bite ku gusoma wiruka ureba ibikuru?

Gusoma wiruka ureba ibikuru bishobora gufasha iyo ushaka kubona ingingo runaka cyangwa kumenya muri rusange ibivugwa. Bityo uba usomye amakuru make, kandi ugomba kubigereranya n’icyo wari ugamije. Isuzuma ry’ubushakashatsi ku gusoma vuba ritandukanya ibyo no gusobanukirwa inyandiko yose neza mu gihe gito cyane. Gusoma ibikuru vuba ntibihamya ko wasobanukiwe neza ibisobanuro birambuye. Rayner et al., 2016

Impuzandengo y’imibare ku bantu bakuru na yo ifite aho igarukira. Ikomoka ku bipimo byakorewe mu Cyongereza, byiganjemo abantu bize, kandi ntigaragaza ibisanzwe ku myaka yose no mu ndimi zose. Abana, abantu bakuru bageze mu zabukuru n’abasoma ururimi rwa kabiri ntibagomba kugereranywa n’impuzandengo imwe gusa cyangwa ngo bacirwe urubanza hashingiwe ku kuba bumva ijwi ryo mu mutima cyangwa bataryumva. Brysbaert, 2019

Ni iki gishyigikiwe aho kugerageza guhagarika iryo jwi?

Soma inyandiko ijyanye n’icyo ushaka kugeraho, genzura niba wasobanukiwe, kandi urusheho kumenyera ururimi n’ingingo uvugwaho. Isuzuma ry’ubushakashatsi ku gusoma rishyigikira ko uburambe n’ubumenyi bw’ururimi ari ibintu bifite akamaro, ariko ntirigaragaza igihe umuntu wese agomba kumara yitoza cyangwa umuvuduko yiyongeraho byanze bikunze. Ubushakashatsi ku rugero amagambo azwiho na bwo bwerekeye amagambo umuntu azi yo muri iyo nyandiko, aho kuba uburyo bwo guhita wihutisha gusoma. Rayner et al., 2016 Nation, 2006

Niba ushaka kwigereranya, koresha inyandiko utamenyereye kandi ugereranye uko wasobanukiwe n’igihe wayisomeye. Niba uburyo ukoresha bwongera WPM ariko bukagabanya ubushobozi bwo gusobanura inyandiko, sobanura ko hari ibyo bungutse n’ibyo butakaje. Kuba wumva ko ijwi ryo mu mutima ryagabanutse, byonyine, ntibihamya ko urimo gusoma neza kurushaho. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014

Intego ishoboka ni ugusobanukirwa neza inyandiko ikubereye, ukoresheje igihe neza. Nta soko ryavuzwe ryerekana ko guhagarika kuvugira mu mutima mu gihe cy’ikizamini cyo gusoma kuri mushakisha byongera ubwenge muri rusange cyangwa bikuraho burundu imbogamizi z’ururimi mu gusoma. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015

Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki

Ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma

Gerageza ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma udahatira guhagarika uburyo utamenyereye. Andika uko wasobanukiwe hamwe n’umuvuduko wawe. Nugerageza guhindura uburyo usoma, fata ibisubizo nk’igereranya rireba iyo nyandiko gusa, aho kubifata nk’igipimo cyemewe cy’ijwi ryo mu mutima.

Isuzume (Icyongereza)

Ibibazo bikunze kubazwa

Kumva ijwi mu mutima byerekana ko umuntu adasoma neza?

Isuzuma ry’ubushakashatsi ntirishyigikira uwo mwanzuro muri rusange. Gutunganya ururimi bifitanye isano n’amajwi no kuvuga ijambo ryose uranguruye ni ibintu bibiri bitandukanye. Rayner et al., 2016

Nkwiye kwirinda gusubiza amaso inyuma?

Si itegeko rusange. Igerageza ryagenzuwe ryagaragaje ko gusubira gusoma bishobora gufasha umuntu gusobanukirwa. Schotter et al., 2014

Ese nshobora kwitoza gusoma ndeba ibikuru ukwabyo?

Yego, ariko bibone nk’ugutoranya amakuru kugira ngo ubone incamake cyangwa ushake ingingo runaka, aho kubifata nk’ikimenyetso cy’uko wasobanukiwe buri kantu kose ku muvuduko ugaragazwa. Rayner et al., 2016

Amasoko

← Shakisha ibindi bisubizo