Jya ku bikubiye muri paji

Amagambo no gusoma

Gusoma mu rurimi rwa kabiri bitinda ku rugero rungana iki?

Nta gipimo rusange kigaragaza ko gusoma mu rurimi rwa kabiri bitinda ku rugero runaka. Mu bushakashatsi bumwe bwavuzwe mu isuzuma ry’umuvuduko wo gusoma, abanyeshuri ba kaminuza b’Abayapani basomaga Icyongereza basomaga impuzandengo y’amagambo 139 WPM iyo basubizaga neza ibibazo byo gusobanukirwa birenga 75%, ugereranyije na 61 WPM mu rindi tsinda; ayo ni amatsinda yihariye, si igipimo rusange ku biga ururimi. Brysbaert, 2019

Isuzume (Icyongereza)
Igitabo gifunguye gifite ikintu kizengurutse cy’ubururu kireremba n’agace k’igikinisho cyo guteranya amashusho k’umweru.

Byateguwe n’itsinda rya HelibrainByasuzumwe bwa nyuma

Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi

Ibimenyetso byasobanuwe mu isuzumaIbyavuye mu bushakashatsiIcyitonderwa
Abiga Icyongereza ba Hirai, itsinda ryasobanukiwe cyane139 WPMBasubije neza ibibazo birenga 75%
Ubushakashatsi bumwe, irindi tsinda61 WPMBasobanukiwe ku rugero rutandukanye
Ubushakashatsi ku bantu bazi ikidage n’Icyongereza, basoma igitabo17% buhoro mu rurimi rwa 2Itsinda ryihariye ry’abantu bazi indimi ebyiri n’umurimo wihariye

Ibi byavuye mu bushakashatsi bivugwa mu gice cy’isuzuma kivuga ku basomyi batavuga ururimi kavukire. Isuzuma rinavuga neza ko imibare yo mu bushakashatsi ku gitabo itemerera kugereranya mu buryo butaziguye umuvuduko usanzwe wo gusoma ubarwa muri WPM. Ni ngombwa kuzirikana icyo cyitonderwa: 17% ntibigomba gukoreshwa nk’igipimo cyo kugabanya umuvuduko w’abiga ururimi bose. Brysbaert, 2019

Impamvu kumenya ururimi neza bifite akamaro kurusha kurwita ururimi rwa 2

Kumenya ururimi rwa 2 bigira ingaruka ku buryo umuntu atunganya amagambo, harimo no kumenya uko agaruka mu mvugo. Ubushakashatsi bwa Whitford na Titone busuzuma izo ngaruka bukurikirana uko amaso agenda mu gihe cyo gusoma paragarafu. Bityo, abantu babiri bafite ururimi rwa mbere n’urwa 2 bimwe bashobora guhura n’ingorane zitandukanye mu gusoma bitewe n’urugero bamaze kumenyera izo ndimi n’uko bazizi. Whitford et al., 2012

Kumenya amagambo na byo biri muri ibi. Ubushakashatsi ku gipimo cy’amagambo umuntu azi bureba amagambo ari mu nyandiko runaka umusomyi azi, mu gihe ibigereranyo by’ingano y’amagambo umuntu azi biterwa n’uko babara impinduka z’amagambo, amagambo shingiro cyangwa imiryango y’amagambo. Ibarura ry’amagambo gusa ntirishobora gutanga ubuhanuzi bw’uko umuntu azasoma neza buri nyandiko. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016

Impamvu WPM idashobora gukoreshwa mu kugereranya indimi mu buryo butaziguye

Indimi zitandukanye zikoresha amagambo yanditse atangana kugira ngo zigaragaze amakuru asa. Uburebure bw’amagambo, imiterere y’ururimi n’inyandiko bikoreshwa bigira ingaruka ku gice kibarwa. Bityo, ubushakashatsi ku muvuduko wo gusoma no ku buryo amaso agenda ntibushyigikira igitekerezo cy’uko WPM nke mu rundi rurimi zigaragaza ubwenge buke cyangwa gutekereza buhoro muri rusange. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015

Ni iki kibigiraho ingaruka?

Ingorane z’inyandiko n’amabwiriza y’umurimo bihindura ibisubizo

Gusomera kwishimisha, kwiga no gushaka amakuru runaka ni imirimo itandukanye. Ubushakashatsi bukurikirana uko amaso agenda bugaragaza ko ingorane z’amagambo n’ibisabwa mu gusobanukirwa bigira ingaruka ku byo umuntu yitegereza mu nyandiko. Inkuru imenyerewe n’inyandiko ya tekiniki umuntu atamenyereye ntibigomba gufatwa nk’ibipimo bisa by’umuvuduko umwe uhoraho wo gusoma. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

Gusubira inyuma mu gusoma bishobora gufasha umusomyi gukemura ibyo atumvise neza. Ibimenyetso byo mu bushakashatsi bwerekana ko kubuza umuntu kongera gusoma bigabanya gusobanukirwa, bityo ntibikwiye gufatwa ko buri gahagararo cyangwa gusubira inyuma mu gihe cyo gusoma mu rurimi rwa 2 ari ikibazo cyo gukuraho. Igihe cy’inyongera gishobora kuba gifasha gusobanukirwa. Schotter et al., 2014

Kwimenyereza bishobora kugabanya itandukaniro?

Isuzuma rishyigikira akamaro ko kumenyera ururimi no kumenya amagambo neza, ariko ntirigaragaza umubare w’amasaha rusange umuntu akenera kugira ngo agere ku muvuduko wo gusoma mu rurimi rwa mbere. Nta n’ubwo izi ngero zigereranya ubushakashatsi butandukanye zatanga ubuhanuzi bwizewe bw’imyitozo hashingiwe ku myaka n’igitsina. Iterambere rikwiye gupimwa hagereranywa imirimo n’imimerere y’indimi bisa. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012

Koresha inyandiko ikwiye kandi utamenyereye, genzura niba wasobanukiwe, kandi wandike ururimi n’impamvu yo gupima igihe buri gihe. Gusoma vuba inyandiko yoroshye bishobora kuba ingirakamaro, ariko ubwabyo ntibyerekana ko ubushobozi bwo gusoma bwazamutse ku rugero rumwe no ku nyandiko igoye kurushaho. Kugira ngo igereranya rigire icyo risobanura, ingorane n’intego bigomba kuba bisa uko bishoboka. Brysbaert, 2019 Nation, 2006

Bityo, igisubizo gifatika ni uko hari ibishoboka bitandukanye, aho kuba igipimo kimwe cyo kugwiza. Ibisubizo byatangajwe bya 139, 61 na 17% bigaragaza ukuntu itsinda ry’abantu n’umurimo bakora bifite akamaro. Bikwiye gufasha gusobanura itandukaniro, aho gushyiraho igipimo rusange gishya ku biga ururimi. Brysbaert, 2019

Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki

Ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma

Gerageza ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma mu rurimi usobanukiwe, kandi usubize ibibazo byo gusuzuma uko wasobanukiwe. Bika ukwabyo ibisubizo byo mu ndimi zitandukanye. Imibare y’ubushakashatsi mu Cyongereza itanga amakuru yo kuyigereranyaho; ntihindura urwego uzi ururimi rwawe cyangwa IQ yawe.

Isuzume (Icyongereza)

Ibibazo bikunze kubazwa

Gusoma buhoro inshuro 2 mu rurimi rwa kabiri bidasanzwe?

Iyi bushakashatsi ntishyiraho igipimo cyerekana ko itandukaniro ry’umuvuduko w’umuntu ridasanzwe. Kumenya ururimi, ingorane z’inyandiko n’intego y’umurimo biratandukanye cyane ku buryo bitashoboka kugera kuri uwo mwanzuro. Brysbaert, 2019

Nshobora kugereranya WPM yo mu Cyongereza n’iy’urundi rurimi?

Gusa uzirikanye ko amagambo yanditse n’amakuru atangwa na buri jambo bitandukanye. WPM yonyine ntiyemerera kugereranya indimi mu buryo butabogamye. Brysbaert, 2019

Nakwiye kwihatira kureka kongera gusoma?

Oya, ntukabikore wibwira ko buri gusubira ku byo wasomye ari bibi. Kongera gusoma bishobora gufasha gusobanukirwa, kandi ibyo bigomba gusuzumwa hamwe n’umuvuduko. Schotter et al., 2014

Amasoko

← Shakisha ibindi bisubizo