Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi
| Igikorwa cyasuzumwe | Umuvuduko mpuzandengo | Igihe kibarwa ku magambo 1,000 |
|---|---|---|
| Gusoma bucece inyandiko zitari inkuru mpimbano | 238 WPM | Hafi y’iminota 4 n’amasegonda 12 |
| Gusoma bucece inkuru mpimbano | 260 WPM | Hafi y’iminota 3 n’amasegonda 51 |
| Gusoma uranguruye ijwi | 183 WPM | Hafi y’iminota 5 n’amasegonda 28 |
Umubare w’abasomaga baranguruye ijwi wakomotse ku bushakashatsi 77 n’abitabiriye 5,965. Amatsinda yo gusoma bucece n’ayo gusoma uranguruye ijwi yakoreshaga inyandiko, amabwiriza n’abitabiriye batandukanye. Bityo, gukuramo 183 kuri 238 ntibigaragaza ko buri musomyi yunguka 55 WPM iyo asomye bucece. Nanone, impuzandengo y’itsinda ntigaragaza ko umuntu afite ijwi ryiza, ko afite ikibazo cyo gusoma neza cyangwa ko ari wo muvuduko agomba kugeraho. Brysbaert, 2019
Kuvuga byongeraho igikorwa cyo gusohora amagambo
Gusoma uranguruye ijwi bisaba guhuza kubona amagambo, kuyatunganya mu rurimi no kuyavuga. Gusoma bucece na byo bisaba gutunganya ururimi, ariko ntibisaba gutegereza ko buri jambo rivugwa. Isesengura ry’imigendekere y’amaso risobanura imikoranire hagati yo kureba amagambo no kuyatunganya mu rurimi; nta na kimwe muri ibyo bikorwa ari ukwimura amaso gusa ku murongo. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Iri tandukaniro ntirisobanura ko gusoma bucece nta mashusho y’amajwi y’amagambo bibamo. Isesengura ry’uburyo bwo gusoma vuba risobanura impamvu gukuraho ijwi umuntu yumva mu mutwe bitagaragajwe ko ari uburyo rusange bwo gusobanukirwa ibintu byinshi cyane. Kuba umuntu atavuga ijwi ryumvikana no kuba adatunganya amajwi y’amagambo mu bwonko ni ibintu bibiri bitandukanye. Rayner et al., 2016
Ni ubuhe buryo butuma umuntu asobanukirwa neza kurushaho?
Iyo mibare ibiri y’impuzandengo y’umuvuduko yonyine ntishobora gusubiza icyo kibazo. Gusobanukirwa biterwa n’ibyo umuntu asoma, impamvu abisomera n’ubushobozi bwe. Ubushakashatsi bwagerageje kubuza abantu gusubira gusoma bwerekana ko gusubira ku magambo bishobora gufasha gusobanukirwa; itegeko ridakuka ryo gukomeza gusoma vuba rishobora kwambura umuntu igihe cyo gutunganya amakuru gikenewe, muri ubu buryo bwombi. Schotter et al., 2014
Ni iki kibigiraho ingaruka?
Impamvu imyaka n’ururimi bihindura iri gereranya
Isesengura rigaragaza umuvuduko utandukanye ku bana, abantu bakuru bageze mu zabukuru n’abasoma ururimi rwa kabiri. Ubumenyi bw’amagambo n’ubunararibonye mu rurimi bigira uruhare mu kumenya amagambo, kandi ubushakashatsi ku rurimi rwa kabiri bwerekana ko ingaruka z’uko ijambo rikoreshwa kenshi ziterwa n’ubunararibonye bw’umusomyi muri buri rurimi. Bityo, umuvuduko w’umunyeshuri mu gusoma aranguruye ijwi no mu gusoma bucece ushobora gutandukana mu buryo butandukanye n’impuzandengo y’abantu bakuru basoma Icyongereza yakusanyijwe mu bushakashatsi bwinshi. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012
Kumenya amagambo na byo ntibihwanye no kuyavuga neza kandi mu buryo bworoshye. Ibarura ry’amagambo umuntu azi riterwa n’uburyo amagambo abarwa, mu gihe ingano y’amagambo umuntu amenya mu gusoma iterwa n’amagambo ari mu nyandiko runaka. Izi ni impamvu zo kwirinda gufata umubare umwe wa WPM mu gusoma uranguruye ijwi nk’igipimo rusange cy’ubushobozi mu rurimi. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006
Ni iki gishoboka kwimenyereza?
Hitamo uburyo bujyanye n’igikorwa: gutanga ikiganiro uranguruye ijwi no gusoma ugamije gusobanukirwa ku giti cyawe bisaba ubuhanga buhuriyeho ariko butandukanye. Gereranya inyandiko zisa kandi urebe niba uzisobanukiwe. Isesengura ry’ubushakashatsi ku gusoma rishyigikira gusobanura ibisubizo ukurikije igikorwa, ntirisaba abantu bose gusoma buri gihe mu buryo bumwe. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016
Niba ushaka kugereranya mu buryo butari ubw’ubushakashatsi, koresha ibice by’inyandiko utamenyereye kandi bigoye ku rugero rusa; wirinde gusoma uranguruye ijwi igice umaze gusoma bucece. Kuba usanzwe uzi inyandiko byagira ingaruka ku gereranya. Fata ibisubizo nk’ibyo wabonye kuri ibyo bice by’inyandiko, aho kubifata nk’ikizamini cyemewe gipima ubwenge bwawe muri rusange cyangwa nk’isezerano ry’ibizaba ku bitabo byose. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998
Iyo umuvuduko uhindutse, sobanura neza icyo bivuze: gusoma vuba ariko ugasobanukirwa nabi bitandukanye no gusoma vuba ugasobanukirwa ku rugero rumwe na mbere. Umubare w’umuvuduko wonyine ntushobora gutandukanya ibyo bisubizo byombi. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki
Ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma
Gerageza ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma ugisoma bucece, ukoreshe n’ibibazo byo gusuzuma niba wasobanukiwe. Nta gipimo gitanga ku bushobozi bwo gusoma uranguruye ijwi. Niba upimye ukwihuta kwawe usoma uranguruye ijwi ukundi, andika ko ari igikorwa gitandukanye.
Ibibazo bikunze kubazwa
Ese gusoma uranguruye ijwi bigomba kuba 183 WPM?
Iyo ni impuzandengo yakusanyijwe, si itegeko. Inyandiko, amabwiriza, imiterere y’abitabiriye n’impamvu yo gusoma bigira ingaruka ku gisubizo. Brysbaert, 2019
Ese gusoma bucece bikuraho ijwi umuntu yumva mu mutwe?
Oya. Isesengura ry’uburyo bwo gusoma vuba ritandukanya ijwi ryo mu mutwe rifitanye isano n’ururimi no kuvuga ijambo ryose uriranguruye. Rayner et al., 2016
Ese ikizamini cyo gusoma bucece gipima ubushobozi bwanjye bwo kuvuga?
Ntigishobora kubyemeza gishingiye gusa ku muvuduko wo gusoma. Kuvuga byongeraho ibisabwa igihe cyo kurangiza gusoma bucece kidapima. CLIFTON et al., 2015
Amasoko
- Brysbaert (2019). Amagambo angahe dusoma mu munota? Isesengura n’incamake y’ubushakashatsi ku muvuduko wo gusoma.
- Rayner et al. (2016). Ibintu byinshi byo gusoma, igihe gito cyo kubisoma.
- Rayner (1998). Imigendekere y’amaso mu gusoma no gutunganya amakuru: imyaka 20 y’ubushakashatsi.
- CLIFTON et al. (2015). Imigendekere y’amaso mu gusoma no gutunganya amakuru: umurage wa Keith Rayner w’imyaka 40.
- Whitford et al. (2012). Uburambe mu rurimi rwa kabiri bugira uruhare mu ngaruka z’inshuro amagambo akoreshwa mu rurimi rwa mbere n’urwa kabiri: ibimenyetso bishingiye ku bipimo by’imigendekere y’amaso mu gusoma ibika bisanzwe.
- Nation (2006). Ni amagambo angahe umuntu akeneye kumenya kugira ngo asome kandi yumve?.
- Schotter et al. (2014). Ntukizere ibyo usomye rimwe gusa.
- Brysbaert et al. (2016). Ni amagambo angahe tuzi? Ibarura rifatika ry’ingano y’amagambo riterwa n’uburyo ijambo risobanurwa, ingano y’ibyo umuntu yumvise mu rurimi n’imyaka y’uwitabiriye.
