Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi
| Uko gusoma bikorwa | Umuvuduko wakoreshejwe | Igihe cyabazwe cyo gusoma amagambo 1,000 |
|---|---|---|
| Impuzandengo y’isuzuma ku gusoma bucece inyandiko zitari iz’ibihimbano | 238 WPM | 4 min 12 sec |
| Impuzandengo y’isuzuma ku gusoma bucece inyandiko z’ibihimbano | 260 WPM | 3 min 51 sec |
| Impuzandengo y’isuzuma ku gusoma uranguruye | 183 WPM | 5 min 28 sec |
| Umuvuduko w’urugero uri hasi | 175 WPM | 5 min 43 sec |
| Umuvuduko w’urugero uri hejuru | 300 WPM | 3 min 20 sec |
Ibi bihe byabazwe mu mibare, bizengurutswa ku isegonda rya hafi: umubare w’amagambo ugabanywa na WPM, hanyuma ugakuba na 60. Si ibisanzwe byagaragajwe ku gihe cyo kurangiza gusoma inyandiko runaka y’amagambo 1,000. Isuzuma ry’inkomoko ryakusanyije ubushakashatsi ku muvuduko wo gusoma bwakoresheje inyandiko n’uburyo bwinshi; impuzandengo yo mu Cyongereza itanga intangiriro ifasha gutegura igihe. Brysbaert, 2019
Gusoma inyandiko ntibihwanye no kuyiga
Igihe gisanzwe cyo gusoma cyagereranyijwe muri iryo suzuma ntigikwiye gufatwa nk’igihe ntarengwa gihoraho cyo kwiga, kugenzura ingingo cyangwa kwandika inyandiko. Ibyo bikorwa bisaba kongera gutekereza ku byo wasomye no kubisubiramo. Ubushakashatsi ku ngendo z’amaso bugaragaza ko gusubira inyuma no guhagarara ku magambo mu bihe bitandukanye ari ibisanzwe mu gusoma byimbitse, aho kuba igihe gipfushijwe ubusa kigomba buri gihe kugabanywa. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Ubushakashatsi bwabuzaga gusubira gusoma mu buryo bufasha bwagaragaje ko gusobanukirwa byagabanutse igihe ubwo buryo bwakoreshwaga. Ibi bishyigikira gutandukanya kunyura mu nyandiko no kuyumva, aho gupima intsinzi gusa ukurikije uko umuntu ageze ku ijambo rya nyuma vuba. Schotter et al., 2014
Byagenda bite iyo inyandiko utayimenyereye cyangwa iri mu rundi rurimi?
Gusoma ururimi rwa kabiri biterwa n’ubumenyi urufite n’uko warukoresheje. Ubushakashatsi ku ngaruka z’uko amagambo akoreshwa kenshi bwerekana ko kumenyera ururimi bihindura uburemere bwo kurusoma. Ubumenyi bw’amagambo na bwo bugena igice cy’inyandiko ushobora gusobanukirwa, bityo amagambo angana ashobora gusaba abasomyi batandukanye imbaraga zitandukanye cyane. Whitford et al., 2012 Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Ni iki kibigiraho ingaruka?
Ese imyaka n’igitsina bituma hakenerwa igihe gitandukanye?
Isuzuma rigaragaza ko abana, abantu bakuru bageze mu zabukuru n’abasoma ururimi rwa kabiri basoma buhoro kurushaho, ariko impuzandengo imwe y’abantu bakuru si igipimo cy’umuvuduko gihindurwa hakurikijwe imyaka ya buri muntu. Ubushakashatsi bwinshi bwakorewe ku bantu bize, akenshi abanyeshuri. Nta mubare w’amasegonda rusange kandi ushingiye ku bimenyetso ushobora kongerwaho ku nyandiko y’amagambo 1,000 bitewe n’igitsina. Brysbaert, 2019
Amagambo ntangana n’ibice by’amakuru mu ndimi zitandukanye. Itandukaniro ry’uburebure bw’amagambo, imiterere y’ururimi n’inyandiko ikoreshwa na byo bituma kugereranya WPM hagati y’indimi bigorana. Umuntu uzi indimi nyinshi akwiriye kugereranya imirimo isa ikozwe mu rurimi rumwe, aho gufata WPM iri hasi nk’ikimenyetso cy’ubushobozi rusange buri hasi. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Ni iki cyatuma ikigereranyo kiba ingirakamaro kurushaho?
Fata igihe usoma inyandiko utamenyereye ifite urugero rw’ingorabahizi rusa, hanyuma urebe ibyo wasobanukiwe. Umuvuduko wawe ku murimo ugereranywa n’uwo ushaka gukora ushobora gufasha gutegura igihe kurusha impuzandengo y’abantu benshi, nubwo urugero rumwe rugufi rukomeza kugira ihindagurika. Tandukanya igihe cyo gusoma gusa n’igihe cy’akaruhuko, gushyiraho ibimenyetso no gufata inyandiko. Iki ni ikigereranyo cyo gufasha gutegura, si isuzuma ryemejwe ryo gupima indwara. Brysbaert, 2019
Isuzuma ry’ubushakashatsi ku gusoma vuba ryasanze ko kongera umuvuduko cyane akenshi bigabanya gusobanukirwa; gusoma witegereza gusa ibice by’ingenzi bishobora gufasha ku yindi ntego, ariko ntibihwanye no gusobanukirwa inyandiko yose. Niba intego ari ukumenya aho amakuru ari gusa, gusaka mu nyandiko bishobora kuba byiza. Niba intego ari ukwiga, igihe cy’inyongera cyo kugenzura ibisobanuro gikwiye kubarwa mu kigereranyo. Rayner et al., 2016
Nta bushakashatsi bwavuzwe hano bugaragaza ko umukino cyangwa isaha runaka ituma abasomyi barushaho kugira ubwenge. Icyo umuntu ashobora gupima ni uko yitwaye asoma inyandiko runaka, akurikije amabwiriza runaka, harebwa gusobanukirwa kimwe n’umuvuduko. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki
Ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma
Gerageza ikizamini cy’umuvuduko wo gusoma ku nyandiko utamenyereye, usubize n’ibibazo biyerekeye. Koresha ibisubizo nk’ikigereranyo cyihariye ku murimo igihe utegura igihe cyo gusoma ibintu bisa. Teganya ukwacyo igihe cyo gufata inyandiko cyangwa kwiga aho kwitega ko ibyo bikorwa byose byarangirira mu gihe cyabazwe cyo gusoma gusa.
Ibibazo bikunze kubazwa
Ikoreshwa ry’ibarura ni irihe?
Iminota ingana n’umubare w’amagambo ugabanyijwe n’umubare w’amagambo usomwa mu munota. Kuri 238 WPM, 1,000 igabanyijwe na 238 bingana na hafi iminota 4.20, cyangwa iminota 4 n’amasegonda 12. Brysbaert, 2019
Ese iki kigereranyo kirimo gufata inyandiko?
Oya. Ibarura rireba igihe cyo gusoma ku muvuduko wahisemo; kwiga no gufata inyandiko ni indi mirimo y’inyongera. Brysbaert, 2019
Ese nshobora kugabanya igihe mo kabiri ntatakaje ibyo nsobanukirwa?
Isuzuma ry’ubushakashatsi ku gusoma vuba ntirishyigikira iryo sezerano muri rusange. Kongera umuvuduko cyane akenshi bigabanya gusobanukirwa. Rayner et al., 2016
Amasoko
- Brysbaert (2019). Amagambo angahe dusoma mu munota? Isuzuma n’isesengura rusange ry’umuvuduko wo gusoma.
- Rayner et al. (2016). Hari byinshi byo gusoma, ariko igihe ni gito.
- Rayner (1998). Ingendo z’amaso mu gusoma no gutunganya amakuru: imyaka 20 y’ubushakashatsi.
- CLIFTON et al. (2015). Ingendo z’amaso mu gusoma no gutunganya amakuru: umurage wa Keith Rayner w’imyaka 40.
- Whitford et al. (2012). Kumenyera ururimi rwa kabiri bihindura ingaruka z’inshuro amagambo akoreshwa mu rurimi rwa mbere n’urwa kabiri: ibimenyetso bishingiye ku bipimo by’ingendo z’amaso mu gusoma ibika bisanzwe.
- Nation (2006). Ni amagambo angahe umuntu akeneye kumenya kugira ngo asome kandi yumve ibyo yumva?.
- Schotter et al. (2014). Ntukizere ibyo wasomye (rimwe gusa).
- Brysbaert et al. (2016). Ni amagambo angahe tuzi? Igereranya rifatika ry’ingano y’amagambo umuntu azi hashingiwe ku gisobanuro cy’ijambo, urugero rw’ibyo umuntu yumvise cyangwa yasomye, n’imyaka ye.
