Bohlatse bjo bohlokwa le dinomoro
| Taba | Tlhaloso ye e theilwego bohlatseng |
|---|---|
| Polelo ya ka gare monaganong e lekanyetša motho yo mongwe le yo mongwe lebelo la go bala ka go bolela | Go bala ka setu le go bala ka lentšu di na le mabelo a go fapana; ga go na bohlatse bja gore di a lekana ka tsela ye bonolo |
| Go tloša polelo ya ka gare monaganong go kgonthišetša kwešišo ya ka pela | Ga go na tiišetšo ya kakaretšo ya mohuta woo |
| Go boela morago mantšung ke go senya nako ka mehla | Bohlatse bja diteko bo bontšha gore go bala gape go ka thuša kwešišo |
| WPM ya godimo ye e bontšhwago ka mehla e ra gore motho o bala gakaone | Kwešišo le yona e swanetše go lekolwa |
Lentšu la go bitša mantšu ka setu monaganong le dirišwa ka ditsela tše di sa swanego. Le ka ra lentšu leo motho a le kwago monaganong, modiro o monyenyane wa go bolela, goba tshepedišo ya polelo yeo e dirišago ditshwantšho tša medumo. Tše ga se ditekanyo tše di ka tšeelwago legato. Tshekatsheko ya go bala ka lebelo e ahlaahla tshepedišo ya medumo polelong, gomme e eletša gore re se ke ra nagana gore go phema lentšu leo le kwagalago monaganong go tloša dinyakwa tša go šoma ka polelo ge go balwa. Rayner et al., 2016
Lebaka leo ka lona go šutha ga mahlo ka lebelo go sa lekanego
Mahlo a kgoboketša tsebišo ya go bonwa ka go tsepelela le ka go tlola go tloga lefelong le lengwe go ya go le lengwe, eupša kwešišo e nyaka go lemoga mantšu le go kopanya ditlhaloso tša ona. Ditshekatsheko tša go šutha ga mahlo di bontšha gore go kgetha seo o se lebelelago le go šoma ka polelo di a šomišana. Go šuthiša sešupetši ka lebelo goba go thibela mahlo go boela morago ga go bontšhe gore tsebišo yona yeo e kwešišitšwe. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Schotter le bašomi-gotee le yena ba lekile mokgwa woo o dirilego gore mantšu ao a bego a šetše a badilwe a se sa kgona go balwa gape ka tsela ye e thušago. Kwešišo e ile ya fokotšega. Se ga se hlatsela gore go boela morago ka moka go a nyakega; eupša se ganetša kgopolo ya gore go šutha go mongwe morago ka mehla ke phošo yeo e swanetšego go fedišwa. Schotter et al., 2014
Lebaka leo ka lona ditemana tše dingwe di bonagalago di balwa ka lebelo kudu
Go tlwaelana le mantšu le maitemogelo a polelo di fetoša gore go šoma ka wona go nyaka eng. Dinyakišišo tša makga a go dirišwa ga mantšu polelong ya bobedi le tša tlotlontšu di bontšha lebaka leo ka lona lentšu le o sa le tlwaelago goba polelo yeo o sego wa itlwaetša yona kudu di ka dirago gore mošomo o go tšee nako. Se ga se bontšhe gore polelo ya ka gare monaganong ke yona e bakago seo, le ge mmadi a ka lemoga lentšu la gagwe la ka gare kudu ge temana e le thata. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016
Ke eng seo se e amago?
Go reng ka go bala ka go phakiša?
Go bala ka go phakiša go ka thuša ge morero e le go hwetša sehlogo goba go kwešiša kakaretšo. Mokgwa wo o lebelela tsebišo ye nnyane, gomme o swanetše go lekanyetšwa go ya ka morero woo. Tshekatsheko ya go bala ka lebelo e aroganya mokgwa woo le go kwešiša sengwalwa ka moka ka lebelo leo le sa tlwaelegago. Go bala ka go phakiša ga go bontšhe gore kwešišo ya dintlha ka moka ga se ya fetoga. Rayner et al., 2016
Palogare ya dinomoro tša batho ba bagolo le yona e na le mellwane. Ke dikakaretšo tša mešomo ya go bala ka Seisemane, tšeo bontši bja batšeakarolo ba tšona ba rutegilego; ga se ditekanyetšo tša mengwaga ka moka goba tša maleme ka moka. Bana, batho ba bagolo le babadi ba polelo ya bobedi ga se ba swanela go ahlolwa ka palogare e tee goba go ya ka kamoo polelo ya bona ya ka gare monaganong e homotšego ka gona. Brysbaert, 2019
Ke eng seo se thekgwago go e na le mokgwa wa go gatelela lentšu la ka gare?
Bala dingwalwa tše di swanelago morero wa gago, lekola kwešišo ya gago, gomme o tlwaelane le polelo le taba yeo go bolelwago ka yona. Tshekatsheko ya go bala e thekga gore maitemogelo le bokgoni bja polelo ke mabaka a bohlokwa, eupša ga e hlalose nako e tee ya go itlwaetša yeo e swanelago batho ka moka goba koketšego ya lebelo ye e kgonthišeditšwego. Dinyakišišo tša go kwešiša mantšu le tšona di lebeletše gore ke mantšu a makae sengwalweng se itšego ao o a tsebago, e sego mokgwa wa ka pela wa go oketša lebelo. Rayner et al., 2016 Nation, 2006
Ge o nyaka go bapiša bokgoni bja gago, diriša ditemana tšeo o sa di tlwaelago gomme o bapiše kwešišo gammogo le nako. Ge mokgwa o oketša WPM eupša wa fokotša bokgoni bja gago bja go hlalosa sengwalwa, hlalosa seo e le phapanyetšano. Go fokotšega ga lentšu la ka gare monaganong ka tsela ye o ikwago ka yona, ka bohona, ga se bohlatse bja gore go bala go kaone. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Seo se ka lebelelwago e le pakane ya kgonthe ke go kwešiša gabotse dingwalwa tše di go swanelago. Ga go na mothopo wo o tsopotšwego wo o bontšhago gore go gatelela go bitša mantšu ka setu nakong ya teko ya go bala ya go sepelantšha go oketša bohlale ka kakaretšo goba go tloša sa ruri mellwane ya go šoma ka polelo ge go balwa. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015
Leka teko ya mahala ye e amanago le yona
Teko ya lebelo la go bala
Leka teko ya lebelo la go bala o sa gapeletše mokgwa o mofsa wa go gatelela lentšu la ka gare monaganong. Ngwala kwešišo ya gago mmogo le lebelo. Ge o leka mekgwa ya go bala, tšea dipoelo bjalo ka papetšo ya temana yeo, e sego tekanyo ye e netefaditšwego ya polelo ya ka gare monaganong.
Dipotšišo tše tlwaelegilego
Na lentšu la ka gare monaganong ke leswao la go se kgone go bala gabotse?
Tshekatsheko ga e thekge phetho ye bjalo ya kakaretšo. Go šoma ka polelo yeo e tswalanago le medumo le go bolela lentšu le lengwe le le lengwe ka lentšu le a fapana. Rayner et al., 2016
Na ke swanetše go phema go lebelela morago?
E sego bjalo ka molao wa kakaretšo. Teko ye e laolwago e hweditše gore go kgona go bala gape go thuša kwešišo. Schotter et al., 2014
Na nka itlwaetša go bala ka go phakiša ka thoko?
Ee, eupša e lebelele bjalo ka go kgetha tsebišo ye itšego bakeng sa kakaretšo goba morero wa go nyaka selo, e sego bohlatse bja gore o kwešišitše ntlha e nngwe le e nngwe ka lebelo leo le bontšhwago. Rayner et al., 2016
Methopo
- Brysbaert (2019). Re bala mantšu a makae ka motsotso? Tshekatsheko le tshekatsheko ya dipalo tša lebelo la go bala.
- Rayner et al. (2016). Go na le tše dintši tšeo di swanetšego go balwa, gomme nako ke ye nnyane.
- Rayner (1998). Go šutha ga mahlo ge go balwa le tshepedišo ya tsebišo: nyakišišo ya mengwaga ye 20.
- CLIFTON et al. (2015). Go šutha ga mahlo ge go balwa le tshepedišo ya tsebišo: bohwa bja Keith Rayner bja mengwaga ye 40.
- Whitford et al. (2012). Maitemogelo a polelo ya bobedi a fetoša khuetšo ya makga a go dirišwa ga mantšu polelong ya pele le ya bobedi: bohlatse go tšwa ditekanyong tša go šutha ga mahlo ge go balwa ditemana tša tlhago.
- Nation (2006). Go nyakega tlotlontšu e kgolo gakaaka’ng bakeng sa go bala le go theeletša?.
- Schotter et al. (2014). O se ke wa dumela seo o se badilego (gatee feela).
- Brysbaert et al. (2016). Re tseba mantšu a makae? Dikakanyo tša tlotlontšu go ya ka tlhalošo ya lentšu, tekanyo ya go kwa polelo le mengwaga ya motšea-karolo.
Tsopola letlakala le: Na o swanetše go emiša go bitša mantšu ka setu monaganong gore o bale ka lebelo?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/nso/answers/subvocalization-and-reading-speed. CC BY 4.0.
← Lekola dikarabo tše dingwe