Bohlatse bjo bohlokwa le dinomoro
| Mohuta wa mošomo | Seo o se botšišago | Seo karabo ye e nepagetšego e se bontšhago |
|---|---|---|
| Go lemoga | Go hlaola goba go lemoga lentšu goba tlhaloso | Tsebo ya go amogela go ya ka potšišo yeo |
| Go gopola ka thušo goba go tšweletša | Go gopola sebopego goba tlhaloso go tšwa go thušo | Bokgoni bjo bogolo bja go gopola mošomong woo |
| Go bolela ka go itiragalela | Go kgetha le go tšweletša polelo go ya ka seemo | Bokgoni bjo bo akaretšago tlotlontšu le mabokgoni a mangwe |
Thuto ya Webb e dirišitše mekgwa ya go fetolela yeo e bapišegago ya go amogela le go tšweletša, gomme ya lekanya dikarabo ka maemo a go fapana a tsebo. Seo e se hweditšego ga se tekanyo ya ka mehla ya tlotlontšu ya go dirišwa le ya go kwešišwa fela. Ka mo go kgethegilego, phapano magareng ga tekanyo ya tsebo ya go se felele le ya go felela e bontšha gore seo se lebelelwago bjalo ka go tseba lentšu se fetoša phapano yeo e bonagalago. Webb, 2008
Lebaka leo go lemoga go ka bonagalago go le bonolo
Potšišo e ka go nea tsebišo yeo mošomo wa go gopola ntle le thušo o sa go neego yona. Laufer le Goldstein ba arola tsebo ya tlotlontšu go ya ka maatla le mokgwa wa teko, go akaretša go lemoga le go gopola. Mokgwa woo o thuša go hlalosa lebaka leo go kgetha tlhaloso yeo o e tlwaetšego go sa swanego le go tšweletša lentšu ka pela ge le boledišana. Laufer et al., 2004
Bogolo bja tlotlontšu bo ithekgile gape ka yuniti ye e balwago. Pampiri ye kgolo ya tlotlontšu ya Seisemane e arola dibopego tša mantšu tše di ngwadilwego, di lema le malapa a mantšu a motheo. Go tseba dibopego tše mmalwa tša lentšu tšeo di fetotšwego ga go bolele gore o tseba palo ye e swanago ya diyuniti tša mantšu tše di ikemetšego. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
Na tlotlontšu e kgolo ya go amogela e thuša go bala?
E ka dira gore dikarolo tše dintši tša sengwalwa di kwešišege, eupša tekanyo ya mantšu ao a tsebjago sengwalweng ga se tekanyo e feletšego ya kwešišo. Nation o sekaseka gore malapa a mantšu a makae a akaretša diteng tše di ngwadilwego le tše di bolelwago, mola Schmitt le bašomimmogo le yena ba hwetša kamano ye e tšwelago pele magareng ga tekanyo ya mantšu ao a tsebjago le kwešišo. Ga go na phetogo ya go itiragalela go tšwa palong ya tlotlontšu go ya kwešišong e feletšego. Nation, 2006 SCHMITT et al., 2011
Ke eng seo se e amago?
Lebaka leo go kopana le polelo le go itlwaetša go swanetšego go hlaloswa ka kelohloko
Thuto ya poeletšo ya Webb e lekola kamoo go kopana le lentšu gantši go amago dikarolo tše di fapanego tša tsebo ya mantšu. E thekga go arola go ithuta mo go sa felelago le go kgona ka botlalo; ga e hlame palo ya kakaretšo ya makga ao lentšu le swanetšego go bonwa ka ona gore le kgone go dirišwa polelong ya go itiragalela. Bothata bja lentšu, seemo le mošomo wa go ithuta di sa le bohlokwa. Webb, 2007
Thuto ya bogolo bja tlotlontšu e bega dikamano le mengwaga le thuto gomme e hlalosa go kopana le polelo mo go kgobokeditšwego bjalo ka lebaka leo le ka di hlalosago. Ditsela tšeo di bonwego di ka se ngwalwe gape bjalo ka tekanyo ya motho ka noši ya go ithuta ya letšatši le letšatši goba tshepišo ya gore go bala tekanyo ye e itšego go godiša tlotlontšu ya go dirišwa ka palo ye e beilwego. Brysbaert et al., 2016
Go thwe’ng ka mengwaga, bong le polelo?
Phapano magareng ga go lemoga le go tšweletša e šoma ge go rulaganywa mešomo ya teko, eupša dithuto tše di tsopotšwego tša barutwana ga di nee tekanyo ya kakaretšo yeo e fetotšwego go ya ka mengwaga goba bong. Polelo ya mathomo, bokgoni bja polelo le mantšu ao a kgethetšwego teko di fetoša kamoo dipoelo di hlaloswago ka gona. Dikakanyetšo tša Seisemane ga se tša swanela go fetišetšwa di sa fetolwa malemeng a mangwe ao a nago le popopolelo le melao ya go bala mantšu ye e fapanego. Webb, 2008 Brysbaert et al., 2016
Lebelo la go bala le lona le a fapana go ya ka boitemogelo bja polelo le lebaka la go bala. Go bala ka go nanya goba go bolela ka go dikadika go ka se hlaloswe ka botlalo ke tekanyo e tee ya bogolo bja tlotlontšu. Kwešišo le tšweletšo di nyaka gape gore motho a šome ka tshedimošo ka ditsela tše dingwe. Brysbaert, 2019 SCHMITT et al., 2011
Ke eng seo o ka se lekanyago ka tsela ya kgonthe?
Diriša mošomo wo o swanelago potšišo. Dipotšišo tša go lemoga di ka latišiša go lemoga ka thušo ya tšona; go nyakega mošomo wa go tšweletša go lekola go gopola dibopego tša mantšu seemong seo se lekotšwego. Gore o bapiše tše pedi tše, diteng di swanetše go swana gomme melao ya go lekanya e hlaloswe gabotse. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Go itlwaetša go gopola go ka thuša ge maikemišetšo e le go godiša bokgoni bjoo, eupša dithuto tše ga di nee lenaneo la go bolela ka thelelo leo le netefaditšwego. Dipoelo tše di botegago ke go kaonefala karolong e itšego ya tsebo ya mantšu, e sego go bolela gore tekanyo e tee ya go amogela e emela tšohle tše o ka di bolelago, kwešišago goba di gopolago. Webb, 2007 Brysbaert et al., 2016
Leka teko ya mahala ye e amanago le yona
Teko ya tlotlontšu
Leka teko ya tlotlontšu bjalo ka mošomo wa go lemoga mantšu gomme o bale ditlhaloso tša go bala le go lekanya. Ga e lekanye tlotlontšu ya gago ka moka ya go bolela goba go bolela tekanyo ya ka mehla magareng ga go lemoga le go tšweletša mantšu.
Dipotšišo tše tlwaelegilego
Na tlotlontšu ya go kwešišwa e dula e menagane gabedi go feta ya go dirišwa?
Ga go na tekanyo ya kakaretšo yeo e theilwego. Phapano ye e bonagalago e a fetoša go ya ka mantšu, mokgwa wa mošomo le maemo a tsebo ao a nyakegago. Webb, 2008
Na go lemoga lentšu go ra gore ke le tseba ka botlalo?
Go bontšha tsebo yeo e nyakegago go araba potšišo yeo. Go gopola, kwešišo ya botebo bja tlhaloso le go diriša lentšu seemong go ka nyaka tsebišo ye e fapanego. Laufer et al., 2004
Na dintlha tša tlotlontšu di tla bolelela pele kwešišo ya go bala?
Di ka nea tshedimošo, eupša tekanyo ya mantšu ao a tsebjago le kwešišo ke ditekanyo tšeo di tswalanago eupša di sa swanego. SCHMITT et al., 2011
Methopo
- Brysbaert et al. (2016). Re tseba mantšu a makae? Dikakanyo tše di šomago tša bogolo bja tlotlontšu go ya ka tlhalošo ya lentšu, tekanyo ya tseno ya polelo le mengwaga ya motšwasehlabelo.
- Nation (2006). Go nyakega tlotlontšu ya bogolo bofe gore motho a kgone go bala le go theeletša?.
- Laufer et al. (2004). Go lekola tsebo ya tlotlontšu: bogolo, maatla le go fetogelega ga khomphutha.
- Webb (2008). BOGALO BJA TLOTLOntšu YA GO AMOGELA LE YA GO HLAHIŠA GO BARUTWANA BA L2.
- Webb (2007). Ditlamorago tša poeletšo tsebong ya tlotlontšu.
- Nagy et al. (1984). Go na le mantšu a makae Seisimane se se gatišitšwego sa sekolo?.
- Brysbaert (2019). Re bala mantšu a makae ka motsotso? Tshekatsheko le tshekatsheko ya diphetho tše dintši tša lebelo la go bala.
- SCHMITT et al. (2011). Phesente ya mantšu ao a tsebjago sengwalong le kwešišo ya go bala.
Tsopola letlakala le: Ke ka baka la’ng nka lemoga mantšu ao ke sa kgonego go a diriša ge ke bolela?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/nso/answers/receptive-vs-productive-vocabulary. CC BY 4.0.
← Lekola dikarabo tše dingwe