Go tšea nako ye kaakang go bala mantšu a 1,000?

Dinako tše di baletšwe ka dipalo, gomme di kgolofaditšwe go fihla metsotswaneng e kgauswi: palo ya mantšu e arolwa ka WPM, gwa atišwa ka 60. Ga se ditekanyetšo tša nako tšeo di bonwego ge batho ba fetša sengwalo se itšego sa mantšu a 1,000. Tshekatsheko ya methopo e kgobokeditše dinyakišišo tša lebelo la go bala dingwalong le mekgweng e mentši; dipalopalo tša yona tša palogare ya Seisemane di ka thuša bjalo ka mathomo a peakanyo. Brysbaert, 2019

Go bala sengwalo go fapana le go ithuta sona

Ditekanyetšo tša tshekatsheko tša go bala ka tlwaelo ga se tša swanela go dirišwa bjalo ka nako e beilwego ya go ithuta, go lekola ngangišano goba go ngwala dintlha. Mediro yeo e nyaka go naganišiša ka mo go oketšegilego le go boeletša go bala. Dinyakišišo tša metsamao ya mahlo di hlalosa go boela mantšung a fetilego le go fapana ga nako yeo mahlo a emago ka yona e le dikarolo tša go bala ka kwešišo, e sego nako e senyegago yeo ka mehla e swanetšego go fedišwa. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

Teko yeo e thibetšego go bala gape mo go thušago e hweditše gore kwešišo e ile ya fokola ka lebaka la phetogo yeo. Se se bontšha gore go feta sengwalong le go se kwešiša ga se selo se tee; katlego ga se go fihla lentšung la mafelelo ka pela feela. Schotter et al., 2014

Go thwe’ng ge sengwalo se sa tlwaelega goba se ngwadilwe ka leleme le lengwe?

Go bala ka leleme la bobedi go ithekgile ka bokgoni bja motho le go tlwaelana le leleme leo. Dinyakišišo tša kamano ya makga a lentšu le lebelo di bontšha gore maitemogelo a leleme a fetoša boima bja go šoma ka sengwalo. Tsebo ya tlotlontšu le yona e ama tekanyo yeo motho a ka kwešišago sengwalo ka yona, ka gona palo ya mantšu e swanago e ka nyaka maiteko a go fapana kudu go babadi ba go fapana. Whitford et al., 2012 Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016

Na nywaga le bong di swanetše go fetoša nako yeo e beetšwego?

Tshekatsheko e bega gore bana, batho ba bagolo le babadi ba leleme la bobedi ba bala ka lebelo la tlase, eupša palogare e tee ya batho ba bagolo ga se tekanyetšo ya motho yeo e lokišitšwego go ya ka nywaga. Dinyakišišo tše dintši di akareditše batho bao ba rutegilego, gantši e le barutwana. Bopaki bjo ga bo nee palo ya metsotswana ya kakaretšo yeo go ka thwego e swanetše go okeletšwa temaneng ya mantšu a 1,000 go ya ka bong. Brysbaert, 2019

Mantšu ga a emele tshedimošo ya go lekana malemeng ka moka. Phapano ya botelele bja mantšu, popego ya mantšu le ditshepedišo tša go ngwala le tšona di dira gore go be thata go bapetša WPM magareng ga maleme. Ge o tseba maleme a mantši, bapetša mešomo ya go swana ka leleme le tee go e na le go tšea WPM ya tlase e le pontšho ya bokgoni bja kakaretšo bjo bo fokolago. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015

O ka dira bjang gore tekanyetšo e go thuše kudu?

Lekanya nako ya go bala temaneng yeo o sa e tlwaelago ya bothata bjo bo swanago, gomme o itekole gore o kwešišitše eng. Lebelo la gago mešomong ye e swanago le ka thuša kudu go rulaganya nako go feta palogare ya batho ba bantši, le ge sampole e tee ye kopana e sa nepagale kudu. Aroganya nako ya go bala feela le nako ya go khutša, go swaya sengwalo le go ngwala dintlha. Ye ke palo ya go rulaganya nako, ga se tekolo ya kalafo yeo e netefaditšwego. Brysbaert, 2019

Tshekatsheko ya go bala ka lebelo e hweditše gore go oketša lebelo kudu gantši go fokotša kwešišo; go bala ka go tlolaka go ka thuša ge go nyakega selo se sengwe, eupša ga go swane le go kwešiša sengwalo ka botlalo. Ge morero e le go hwetša ntlha e itšego feela, go skena sengwalo go ka swanela. Ge morero e le go ithuta, nako ya tlaleletšo ya go lekola kwešišo e swanetše go akaretšwa tekanyetšong. Rayner et al., 2016

Ga go nyakišišo ye e tsopotšwego yeo e bontšhago gore papadi goba sebala nako se itšego se dira babadi gore ba hlalefe. Se se ka lekanywago ke kamoo motho a šomago ka gona temaneng ye e beilwego, ka ditaelo tše di beilwego, mola kwešišo e elwa gotee le lebelo. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014