Siōng-kàu-tiám ê tsì-liāu kap sò͘-jī
| Sò͘-liōng | Tio̍h-sit ê kái-sik | Iáu ài ê chia̍t-tsit |
|---|---|---|
| Tio̍h-tio̍h ê tēng-sò͘ | Tī hō͘-tio̍h ê tshì-tāi ê siâⁿ-kang | Tshì-tāi ê khó͘-tō͘ kap si-khò͘ kuī-tsik |
| Huat-seng ê sî-kan | Tī hit ê tshīng-khuànn hā ê khòaⁿ-khuài-tō͘ | Tio̍h-tio̍h-lu̍t, sî-kan hān-tsè kap sò͘-liōng ê phín-tsit |
| Pah-hun-pí | Tùi chiám-khó͘ tsáu-pō͘ ê tī-uī | Ha̍p-sik, ū tāi-piáu-sè ê pîng-tsún |
| IQ pîng-tsún hun-sò͘ | Pîng-tsún-huà ê kái-sik | Ū hō͘ ha̍p-kiám ê huàn-sǹg kap nî-ke pîng-tsún |
Carpenter, Just kap Shell thèng-jîn àn chìn-hêng, gí-giân pò-kò kap ba̍k-tsiu hō͘-tio̍h ê tsūn-sò͘, lâi kóng-bêng Raven khuè-tó͘ ê sǹg-khó͘ kè-sî. In ê kài-lūn kiông-tiāu beh khòaⁿ-tio̍h kui-lu̍t, koh khòng-tsè sū-bīn ê kuan-hē. Tsit ê sī kuân-sik tshì-giām tsuân-khò͘ ê lí-lūn kài-sik, m̄-sī beh hō͘ siōng-sūn siâng khuè-tó͘ ê tāi-pō͘-hūn tshì-giām lâi kiám-tsè. Carpenter et al., 1990
Án-tsuánn khuè-tó͘ siōng-siông hō͘ lâng kóng sī bô-gí-giân?
Tshì-tāi ê lāi-iông ē sió-huà tio̍h beh liáu-kái tēng-khoán sū-ūi ê su-iàu, m̄-koh án-ne m̄-sī kóng tshì-giām kap khòng-tsè kuī-tsik, kàu-io̍k, king-giām á-sī bûn-huà bô kuan-hē. Raven ê kè-khì kái-sik kì-lio̍k, pîng-tsún tī bô-kâng ê hù-kín kap sî-kan ū biàn-huà. Bô-gí-giân ê phò͘-sik kap bô siū bûn-huà éng-hiáng ê kái-sik, sī liāng-ê bô siâng ê tshù-tē. Raven, 2000
Kognī ê khòng-kuat kài-sik mā kā tshì-giām hun-sò͘ khòaⁿ-tsò ū tshiong-tshù kap ū khùn-lân ê sò͘-liōng, m̄-sī lâi tsuân-bīn kái-sik chi̍t ê lâng. Bô-kâng ê sǹg-khó͘ tshì-tāi ē tùi liāu-kái, kì-bîng kap kî-thann ê pō͘-hūn tshut bô-kâng ê su-iàu. Neisser et al., 1996 Hampshire et al., 2012
Khuè-tó͘ liāu-kái kap tsuân-pō͘ IQ sī siâng-khoán mi̍h?
Bô-thang tsū-tōng khòaⁿ-tsò siâng-khoán. Khah kuâng ê phín-phòng ē liân-ha̍p kó͘ tsióng bô-kâng ê tshì-tāi, koh àn tshòng-tsō͘ su-bêng ê huàn-sò͘ lâi kái-sik. Phìn-hāng-siong ê hun-sò͘ chìn-sò͘ kài-sik, pîng-tsún-huà hun-sò͘ kap khòng-sìn-khuān sī tī tēng-khoán ê tshì-giām hē-thóng lāi. Tī sin ê kêng-gí lāi, tsí-sī nā ū hit ê sò͘-jī kuī-tsik, m̄-sī tsiū ē tsū-tōng ū tsit ê hē-thóng. Pearson, 2020
Siáⁿ-mi̍h ē ho̍k-hióng tio̍h?
Siáⁿ-mi̍h ē kā kó-tsiáⁿ kāng?
Tshì-tāi ê tshù-lí, khó͘-tō͘, sî-kan hān-tsè kap tsá-tsîng ū bô tshì-kòe, lóng ē éng-hiáng tshì-giām tī te̍k-tēng teh kó͘ siáⁿ-mi̍h. Tái-tshì kiám-tsa ê kiàn-kò͘ kóng, liân-sòa kiám-tsa kognī lîng-le̍k ē tī lò͘-khì ê kè-sî ū khì-kūn, só͘-í si̍p-kuàn khuè-tó͘ ē hō͘ kó͘-liōng piàn hó, m̄-sī chēng-bêng tī bô-sūn-sū ê tshì-tāi á-sī tsuân-pō͘ lîng-le̍k lóng ū kàu-tsìn. Scharfen et al., 2018
Nî-ke pîng-tsún mā tsin tiōng-iàu. Siōng-siông ê IQ tī kàu-khoán nî-ke lóng sī 100; kāng-khoán ê siōng-khó͘ tsuân-sò͘ bô píng-tēng ē huàn-sǹg-tsò kāng-khoán nî-ke pîng-tsún hun-sò͘. Bô-kūi ê tham-khó͘ tshù-lí, bô-lūn sī gín-á siōng-khó͘ tsuân-sò͘ á-sī tāi-jîn ê hun-sò͘, lóng bē-tàng phài tē-uī. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020
Án-tsuánn tsiah sī hó ê sò͘-liōng?
Kok-tsè tshì-giām hu̍t-kiàn kóng, beh ū chia̍t-tsit lâi tsìn-hêng thang kái-sik, tshì-giām ê tshù-lí tio̍h ha̍p-sik, koh tio̍h liáu-kái i ê hān-tsè. Kò͘-kiàn sìn-tō͘ ê kiám-tsa kóng-bêng, si̍p-kuàn ê kognī tshì-tāi mā ē hō͘ lâng ê tsuân-pō͘ hun-sò͘ ū phah-tshiānn ê tsìng-sit. Bîn-liāng ê kàu-khì bē thang thè-tāi chit ê tsìng-sit. International Test Commission, 2001 Hedge et al., 2017
Nā ēng tōa-kài sió-khoán ê tshì-tāi lâi hō͘ chi̍t ê lâng thiap hō͘ chi̍t ê miâ, tsit ê tāi-tsì koh khah tiōng-iàu. Sió-khoán ê tshì-tāi khàm-tio̍h ê bīn sió, chi̍t ê tsuân-sò͘ mā bē kái-sik lâng tī siáⁿ-mi̍h tshù-lí tsò-pháinn: m̄-bat liáu-kái kuī-lu̍t, khòaⁿ-khuài, phīnn-sim, á-sī kî-thann ê kuân-hē. Tshù-lí kài-sik kiông-tiāu tio̍h khòaⁿ sǹg-khó͘ ê su-iàu, m̄-sī ēng chi̍t ê biāu-jī lâi kái-sik tsuân-pō͘. Carpenter et al., 1990
Siáⁿ-mi̍h si̍p-kuàn sī si̍t-tsāi ê?
Tshù-lí khuè-tó͘ khuaⁿ-khàm ē hō͘ lâng khah si̍p-kuàn hit khoán tshì-giām. Kiám-tsa lò͘-khì ê tsìng-tsū kiông-tiāu, tio̍h kā tsit khoán khō͘-tō͘ kóng-tsò tshì-giām hun-sò͘ ê piàn-huà; khah khuâng ê kuan-hē ài ū sūn-sū kiám-tsa lâi tsìn-tsiok, tsiah ē-tàng kóng. Chit kuí ê tsìng-tsū lóng bô chēng-bêng Helibrain ê hí-kè ē hō͘ lâng khah tshong-bêng, á-sī ē kám-tshut kognī chhòng-hōng. Scharfen et al., 2018 International Test Commission, 2001
Beh tsū-kí kì-lio̍k ê sî, kā phiên-pún kap sî-kan kuī-tsik khòng-tsè tī kāng-khoán, koh kì-lio̍k tsá-tsîng ū bô si̍p-kuàn; kā kó-tsiáⁿ kóng-tsò tī hit ê tshì-tāi ê tēng-khoán tsu-bū ê hun-sò͘. Tsit khoán kái-sik pí kā siōng-khó͘ pah-hun-pí khòaⁿ-tsò tsuân-bīn ê thâu-khò͘ phài-miâ khah ū iōng. Raven, 2000 International Test Commission, 2001
Lâi tshì chi̍t-ê siōng-kuaⁿ ê bô-huì-tsîⁿ tshì-giām
Khuè-tó͘ liāu-kái tshì-giām
Lâi tshì Khuè-tó͘ liāu-kái tshì-giām, khòaⁿ lí ē bē-tàng tī khuànn-tio̍h ê khuaⁿ-khàm lāi tshue-tio̍h kuī-lu̍t. Tsiânn-khòaⁿ sî-kan kap hun-sò͘ kuī-tsik. I ê hun-sò͘ sī tī lín-tsiânn ê tshì-tāi kó-tsiáⁿ; kap siōng-siông ê khuè-tó͘ tshì-giām ū siâng-khoán phò͘-sik, m̄-sī tsiū ē-tàng ēng in ê pîng-tsún á-sī lîm-sàng kiám-tsè.
Siông-kiàn ê būn-tê
Khuè-tó͘ liāu-kái sī bô siū bûn-huà éng-hiáng ê mah?
Bô-gí-giân ê tshì-tāi phò͘-sik bē hō͘ bô-kâng ê hù-kín lóng bô éng-hiáng . Tōa-kóng ê khuè-tó͘ pîng-tsún tī bô-kâng ê khòng-kíng kap sî-kan lóng ū bô siâng. Raven, 2000
Tio̍h-tio̍h ê pah-hun-pí ē-tàng huàn-sǹg-tsò IQ mah?
Chí-ū ū kiám-tsè-kòe, koh ū ha̍p-sik nî-ke pîng-tsún ê huàn-sǹg-huat, tsiah ē-tàng án-ne kái-sik. Siōng-siông ê IQ pîng-tsún kuī-tsik m̄-sī hit khoán huàn-sǹg-huat. International Test Commission, 2001 Neisser et al., 1996
Si̍p-kuàn ē éng-hiáng khuè-tó͘ hun-sò͘ mah?
Kognī lîng-le̍k tshì-giām lò͘-khì kiám-tsa ē ū chhòng-tsìn, só͘-í kái-sik liân-sòa kó-tsiáⁿ ê sî, tio̍h kā tsá-tsîng tshì-kòe ê king-giām kóng-sū. Scharfen et al., 2018
Tshù-chhù
- Neisser et al. (1996). Intelligence: Knowns and unknowns..
- Pearson (2020). WISC-V Interpretive Report: About Scores.
- International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.
- Raven (2000). The Raven's Progressive Matrices: Change and Stability over Culture and Time.
- Carpenter et al. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test..
- Hampshire et al. (2012). Fractionating Human Intelligence.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
Ín-iōng chit ê bāng-ia̍h: Khuè-tó͘ liāu-kái tshì-giām tī to̍h siáⁿ-mi̍h?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/nan/answers/what-matrix-reasoning-measures. CC BY 4.0.
← Khòaⁿ-khòaⁿ koh-khah kú ê táp-àn