IQ 115、130 kap 145 ê pun-pāi tī kúi ê pah-hun-pí?

Kàu-sǹg sǹg-hoat sī z = (pun-sò͘ − 100) / 15, koh kap tích-tsi̍p pîn-siōng pueⁿ-pò͘; sì-kiok jī-ūi. Kiûⁿ-pêng 100 kap SD 15 sī siong-thông ê tshio̍h-tō͘ siat-tēng. Thí-giām ê sióng-sú chiah ē kóng-bîng ha̍p-sik ê pîn-siōng, pun-sò͘ hong-uî kap kái-si̍k; sǹg-su̍t ê pîn-siōng khu-sîn bē hō͘ chi̍t ê sin tshì-giām ū kiám-tshat. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Pah-hun-pí m̄-sī tèng-tio̍h ê pah-hun-pí

Pah-hun-pí sī kóng tī chi̍t ê tham-khó pueⁿ-pò͘ lāi ê tsūn-tsāi-uī. I m̄-sī kóng chi̍t ê lâng tsuè-tio̍h tē kúi pah-hun-pí ê tē-tó͘, mā m̄-sī kóng i ū tsuân-pō͘ tsìng-tsìng ê kúi pah-hun-pí. Sài-iōng thí-giām ê sīng-tsí piau-tsún siuⁿ-kak ū tham-khó kûn-thé kap tshiong-tsi̍k ê kì-tsik, lâi kàu-tāng pun-sò͘ kái-si̍k. Bô chiah ê kì-tsik, pah-hun-pí khòaⁿ--khí-lâi ē pí i ê kì-khì khah tsún-tsak. International Test Commission, 2001

Tuì huè-sò͘ ū siáⁿ-mi̍h kái-piàn?

IQ sī án-tsuè huè-sò͘ pîn-siōng: tī siong-thông tshio̍h-tō͘ lāi, k múi chi̍t huè-sò͘ kûn-thé ê tham-khó kiûⁿ-pêng lóng sī 100. Sió-hài kap tāi-lâng ē-tàng tit-tio̍h siâng-khuán ê huè-sò͘ siu-tsì pun-sò͘, su-iàu huè-tap bô-kâng ê tē-tó͘, á-sī tit-tio̍h bô-kâng ê sing-sò͘ tsóng-kah. Só͘-í, pîn-siōng mô͘-hêng ê sǹg-hoat m̄-sī tī kóng bô-keng-kòe huè-sò͘ siu-tsì ê siong-sîng iûⁿ-sik. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Pîn-siōng pún-sin mā kap thí-giām, kûn-thé kap sî-kan ū kuan. Raven ê phê-phêng ū kì-tsài, hêng-tsōng thí-giām ê pîn-siōng tī bô-kâng ê tshù-huānn kap sî-kan ū chha-pia̍t. Chi̍t ê khí-kì thí-giām ê pun-sò͘, m̄-thang khòaⁿ-tsuè sī tsuân-pō͘ thí-giām kap kú-tsá pîn-siōng piau lóng ū siâng-khuán ê tshio̍h-tō͘ siōng-tō͘. Raven, 2000

Tī siuⁿ-tsuân ê bōe-té, ióng-kai koh khah kó͘-sí

Sió-khuân ê pîn-siōng bûn-iōng ê sò͘-tsūn bē ū kuân-tō͘ ê tsuân-pō͘ tsia̍h-kah siuⁿ-tsuân ê pun-sò͘. Só͘-í, khòaⁿ--khí-lâi siuⁿ tsún ê bōe-té pah-hun-pí, ē khòaⁿ mô͘-hêng siat-tēng, mā ē khòaⁿ thí-giām kì-tsài. Thí-giām sài-iōng sīng-tsí siu-iàu tùi-ing suy-tiōng ê kì-tsik; pun-sò͘ pò-kò͘ lāi ê bô-tsún-tsak-sè, pí kā bōe-té hit ê siuⁿ-hāu soh hō͘ i khah ū iōng. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020

Hêng-tsōng mê-giû pun-sò͘ thang kā tsuân-pō͘ IQ tēng-gi̍t?

Carpenter kap i ê tông-sū līng-khó͘ khòaⁿ Raven hêng-tsōng mê-giû lāi ê sù-khó͘ liáu-lí kuè-tîng. Chiah ē-tàng hō͘ lâng liáu-kái chi̍t-ê tsu-liāu, ū kuan-tìng thí-giām ê lō͘-sū; m̄-sī hō͘ lâng tùi siūⁿ--tio̍h ê mê-giû tsóng-pun, tùi-tsuè tsiū thang hō͘ i piàn-sêng ū pîn-siōng ê tsuân-pō͘ IQ. Kognitîng su-hêng ê gián-kiù mā kóng, m̄-thang siat-sióng muí-ê thí-giām lóng tī liōng chi̍t-khuán lîng-le̍k. Carpenter et al., 1990 Hampshire et al., 2012

Koh tshì ê kiat-kó kap liōng-tō͘ tsha-chhì án-tsuè kóng?

Chi̍t ê tsuân-liōng siu-tsi̍p ê gián-kiù hoat-hiān, kognitîng lîng-le̍k thí-giām ê koh tshì pun-sò͘ ū kìng-kàu ê thinn-ka. Só͘-í, koh tshì ê kiat-kó ē-sái sī huē-sio̍k kap kî-thaⁿ tsha-pia̍t ê kiat-kó. Khuàⁿ-khì pài-lio̍k ê gián-kiù koh phê-phêng, tī kā chi̍t ê lâng ê phê-phêng khòaⁿ-tsuè kè-sī ê tāi-tsì tsìn-tsîng, su-iàu thí-giām pun-sò͘ kap tsha-pia̍t ū kè-tsūn ê pún-khì. Pún-khì ê tsha-chhì m̄-sī kho͘-îng tuì pah-hun-pí thiam-ka kuèng-tsē ê sò͘-jī lâi pó͘-khù. Scharfen et al., 2018 Hedge et al., 2017

Sài-iōng ū siū-kòe siu-tsì ê phê-kíng, ài khòaⁿ i pún-sin ê pò-kò͘, huè-sò͘ pîn-siōng kap sìn-sim kài-hān. Online ê tshì-giām sī lâi khòaⁿ-khì ê, tsiū ài kā kiat-kó lâu tī i ê kiám-tshat sìn-sim só͘ hō͘ ê hong-uî. Chiah ê sǹg-su̍t sàn-lē sī kóng-bîng siong-thông ê tshio̍h-tō͘, m̄-sī hō͘ lâng thang kā khì-tshì kóng, i pí tē kúi pah-hun-pí ê lâng khah tshūng-bîng. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020

Ū iōng ê hun-pia̍t sī: liáu-kái pah-hun-pí án-tsuè kàu-sǹg, kap ū pún-kì-tsik sīm-tsì chi̍t ê pun-sò͘ thang hō͘ tī hia ê khu-sîn kóng. Tuì chi̍t ê lâng tsuè piáu-tshù tsin-si̍t ê pí-phīng, lóng ài ū chiah nn̄g hāng. Neisser et al., 1996 International Test Commission, 2001