ၵၢၼ်ထတ်းၸမ်ႉၶိုၼ်း N တႄႉ တိုဝ်းဝတ်ႉသင်?

မၢႆၼၼ်ႉၼႄၶၢဝ်းႁၢင်ႈၼႂ်းလမ်းၼပ်ႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢႆတင်းမူတ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသိမ်းဝႆႉလႆႈ၊ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၼႆႉယင်းလူဝ်ႇၵူတ်ႇတူၺ်း၊ ၵႄႈလႅတ်ႈ လႄႈတုမ်ႉတွပ်ႇတႃႇသေႇ။ ၵၢၼ်သုၵ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉဢွၵ်းၵွၼ်ႉၶွင် Owen လႄႈၽူႈႁူမ်ႈၵၢၼ် မီးလၢႆပုံစံ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တီႈတူဝ်ၶေႃႈမုၼ်း၊ တီႈယူႇ လႄႈၶေႃႈမုၼ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁိုဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ။ Owen et al., 2005

ႁဵတ်းသင်ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈၵၢၼ်ၸမ်ႉၶိုၼ်းၽၢႆႇတၢင်းတွင်း

ပိူင်ထၢၼ်ႈတၢင်းတွင်းၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်သိမ်းၶေႃႈမုၼ်းႁႂ်ႈမီးယူႇဝႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵႄႈလႅတ်ႈမၼ်း။ ၵၢၼ်ၸမ်ႉၶိုၼ်း N ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵမ်ႇၽၢႆႇၼိုင်ႈၶွင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸုတင်းၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၼႆႉဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ၸမ်ႉၶိုၼ်းတၢင်းတွင်းတင်းမူတ်း တိုဝ်းဝတ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉမိူၼ်ၵၼ်တႅတ်ႈတေႃး ဢမ်ႇၼၼ်ၸႂ်ႉၽွၼ်းၵၢၼ်ၵၢၼ်သိမ်း လႄႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်မိူၼ်ၵၼ်။ Baddeley, 2012 Cowan, 2001

တူဝ်ယၢင်ႇ၊ ၵၢၼ်ၸမ်ႉၶိုၼ်းတင်းၵၢၼ်ၸမ်ႉၶေႃႈမုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ တိုဝ်းဝတ်ႉၵၢၼ်တွင်းၶေႃႈမုၼ်း ႁူမ်ႈတင်းၶေႃႈၸႂ်ႉႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ လႄႈၵမ်ႈၼမ်ယွၼ်းႁႂ်ႈၶိုၼ်းလၢတ်ႈဢွၵ်ႇမႃး။ ပပ်ႉတူၺ်းၶိုၼ်းၽၢႆႇၸၢင်ႈၵၢၼ် လၢတ်ႈဝႃႈၶွပ်ႇပုံစံၵၢၼ်ၼႆႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈတင်းၵၢၼ်တွင်းႁူႉၸမ်ႉၶိုၼ်း N တႃႇသေႇ။ ၸိုဝ်ႈၸုႁူမ်ႈၵၼ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇတႅၼ်းလႆႈလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈမၢႆၽွၼ်းၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။ Conway et al., 2005

ၸၢင်ႈၸႂ်ႉ N-back တႅၼ်းၵၢၼ်ထတ်းၸမ်ႉ span လႆႈႁိုဝ်?

ၵၢၼ်သုၵ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉမႃႇတႃႇ-analysis ၶွင် Redick လႄႈ Lindsey ႁၼ်ဝႃႈၵၢၼ် N-back လႄႈ complex span မီးၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်ဢေႇ လႄႈၽွၼ်းလႆႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႂ်းၵၢၼ်သုၵ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ။ ၶေႃႈသုပ်းၶဝ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႂ်ႉၵၢၼ်တိုဝ်းဝတ်ႉသွင်ပုံစံၼႆႉတႅၼ်းၵၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၢႆတႅမ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ၼိုင်ႈ လႄႈမၢႆသုင်ၼႂ်းထႅင်ႈၵၢၼ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈၶတ်းၵၼ်တႃႇသေႇ ဢမ်ႇၼၼ်ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ မၢႆၼိုင်ႈဢၼ်ၽိတ်း။ Redick et al., 2013

တၢင်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၶိုၼ်ႈတီႈၼမ်ႉၼၵ်းၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းၶိုၼ်း

ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႄၶေႃႈမုၼ်း၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းသုတ်းသုတ်ႇတႃႇတုမ်ႉတွပ်ႇ၊ တၢင်းၼမ်ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မႅၼ်ႈပဝ်ႉမၢႆ လႄႈလၢႆးၵမ်ႉထတ်းၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၽိတ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ယၢပ်ႇငၢႆႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ။ ၵူတ်ႇထတ်းႁႂ်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၢၼ်ႁႃႁၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်းၵၢၼ်ၵိတ်ႇၵတ်ႉပုၼ်းၽႂ်း။ မၢႆလူဝ်ႇမီးၵူတ်းၶွင်ၵၢၼ်ၵတ်ႉတေႃႇၵၢၼ်ႁၢင်ႉတုမ်ႉတွပ်ႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢႆ n ၸုၼိုင်ႈၵူၺ်း။ လၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း N-back ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႂ်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ပဵၼ်ႁဵတ်းၼိုင်ႈဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၼ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇတီႈၵၢၼ်တႃႇၵူၼ်းလႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၼပ်ႉပဵၼ်ၵူတ်းၵၢင်ၵူႈတီႈလႆႈ။ Owen et al., 2005 Redick et al., 2013

ၵၢၼ်တႅၵ်ႈတူၺ်းၸွမ်းဢႃႇယု လႄႈၽႃႇၽၢၵ်ႇၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉလၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၼ်ၵၼ် လႄႈၸုတူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်သင့်တေႃႇ။ ပပ်ႉတူၺ်းၶိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပၼ်ၸၼ်ႉ N ဢၼ်လီတႃႇဢႃႇယုၵူႈၵေႃႉ ၼႂ်းၵိမ်းၼႅတ်ႉဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းၽွၼ်းၵၢၼ်။ ပၼ်မၢႆၸၼ်ႉၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈပဵၼ်ၵၢၼ်ထႅမ်တၢင်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ဢၼ်လၵ်းထၢၼ်ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်။ Redick et al., 2013 Conway et al., 2005

ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၼမ်မိူဝ်ႈၽိုၵ်း ၼႄသင်?

ၵၢၼ်မႃႇတႃႇ-analysis ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ၽိုၵ်း N-back ၸႅၵ်ႇၵၢၼ်ၶၢႆႉၽွၼ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇႁႃၵၢၼ်ၸမ်ၵၼ် လႄႈၽွၼ်းၵၢၼ်ဢၼ်ၵႆ။ ပပ်ႉတူၺ်းၶိုၼ်းၵၢၼ်ၽိုၵ်းတၢင်းတွင်းၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉ ႁၼ်ဝႃႈဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ far-transfer တူဝ်ႈၵႂၢင်ႈဢၼ်ၼႄလႆႈၸႅင်ႈ မိူဝ်ႈတႅၵ်ႈတူၺ်းၸွမ်းလၢႆးဢၼ်သင့်တေႃႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၼမ်ၼႂ်း N-back ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈႁဵၼ်းႁူႉၼမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်ၵူတ်ႇတူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတၢင်းဝူၼ်ႉၸဵဝ်းၵူႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈၼမ်။ Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016

ၵၢၼ်ၸႂ်ႉဝတ်ႉၶိုၼ်းလႆႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ပဵၼ်ၶေႃႈယွၼ်းဢၼ်ၽၢႆႇၼိုင်ႈ။ ၵၢၼ်ၼိုင်ႈၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၽွၼ်းၵၢၼ်တီႈမီးတီႈပွင်ႇ လႄႈၼႄၽွၼ်းၵၢၼ်ၸုၵူၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉဝတ်ႉၶိုၼ်းလႆႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈပၼ်မၢႆတႅၵ်ႈတူဝ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၼိမ်သဝ်းလႆႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ ၽွၼ်းလႆႈၵၢၼ်မီးၵၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ၸွမ်းတၢင်းယုမ်ႇယမ် လၢတ်ႈႁႂ်ႈၾၢင်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈမၢႆၵိမ်းဢွၼ်ႇပဵၼ်ၼမ်ႉလၵ်းတူဝ်ၵူၼ်းဢၼ်ၼိမ်သဝ်း။ Hedge et al., 2017

တႃႇတူၺ်းလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၸႂ်ႉပုံစံ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း လႄႈၵူတ်းပၼ်မၢႆဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် လႄႈၸွမ်းတူၺ်းၵၢၼ်ၽိတ်းႁူမ်ႈတင်းၵၢၼ်မႅၼ်ႈ။ သင်လႅၵ်ႈလၢႆႈပုံစံၶေႃႈမုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၶၢႆႉၵႂႃႇႁႃပုံစံဢၼ်လႅၵ်ႈၸွမ်းၽွၼ်းၵၢၼ်၊ မၢႆတွင်းဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလၢႆးတိုဝ်းဝတ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈလၢတ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ၼႆႉ ပၼ်တၢင်းႁူႉၼမ်သေၶေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ မၢႆၼိုင်ႈဢၼ်တၢင်တူဝ်တၢင်းတွင်းတင်းမူတ်း။ Owen et al., 2005 Redick et al., 2013